فارسی (دری) – Page 56 – Suomen afganistanilaisten järjestö ry

فرستنده: علی امید
مراسم نقد، بررسی و رونمایی کتاب “نماینده؛ زندگی، کارنامه و دیدگاه‌های سیاسی محمد اکبر نرگس” نوشته ایوب آروین فرزند آن مرحوم، امروز پنج‌شنبه، ۱۸ عقرب، در تالار علامه محمداسماعیل مبلغ در دانشگاه ابن‌سینا به همکاری نشر واژه، دانشگاه ابن‌سینا و انجمن دانشجویی این دانشگاه با حضورشمار زیادی از بزرگان، استادان، دانشجویان، جوانان و فعالان فرهنگی برگزار شد.

در این برنامه ایوب آروین، داود ناجی، استاد محمدجواد سلطانی و داکتر محیی‌الدین مهدی سخنرانی کردند.

در آغاز برنامه متن صوتی یکی از سخنرانی های پارلمانی محمداکبر نرگس پخش؛ سخنرانی که در جلسه در 29 سرطان 1352، در جلسه بررسی صلاحیت‌های دکتر عبدالظاهر، نخست‌وزیر پیشنهادی شاه به مجلس، ایراد شده بود.

در این سخنرانی بر موضوعهایی مانند اصلاحات در نظام سیاسی، حاکمیت قانون، رفع تبعیض، توسعه معارف متوازن، توسعه متوازن، اسکان کوچی‌ها، قانونمندسازی مشارکت مردم در امور سیاسی تاکید شده است. نرگس خطاب به نخست وزیر می گوید که به توسعه «مناطق محروم» مانند هزاره جات، غور، پکتیا، بدخشان و نیمروز توجه کند. او تصریح می کند که حکومت در سه برنامه پنج ساله اقتصادی هزاره جات را «تحریم» کرده است.

اولین سخنران آقای ایوب آروین بود که اطلاعاتی درباره کتاب «نماینده» به حاضران ارائه کرد. او نگارش این کتاب را کار سنگینی عنوان کرد که بیش از هفت سال وقت گرفته است.

نویسنده کتاب در خصوص نامگذاری کتابش به عنوان «نماینده» گفت که فکر می کند نرگس واقعا نماینده بود. «او نه تنها نماینده کسانی بود که در انتخابات مجلس به او رأی دادند، بلکه نماینده بسیار کسانی دیگر هم بود، نماینده پدرش بود که 10 در زندان عبدالرحمان و حبیب الله سپری کرد، نماینده پدربزرگش بود که با تمام خانواده اش در قلعه نظامی شیرپور اعدام نابود شد، نماینده همه کسانی بود که سنگینی تحولات سیاسی و تاریخی افغانستان را به دوش می کشید، نماینده کسانی بود که مالیات خسبری می دادند. او نماینده جامعه خود و نماینده تاریخ جامعه خود بود».

آقای آروین در بخشی از سخنان خود گفت که نرگس کسی بود که در حدود 50 از زندگی خود درگیر مسائل سیاسی و اجتماعی بود. نرگس فعالیت های سیاسی و اجتماعی خود را از نمایندگی محلی آغاز کرد تا به نمایندگی مجلس رسید. او 11 سال عضو پارلمان افغانستان بود. نرگس در سالهایی که عضو مجلس نبود که در میان مردم و اهالی سیاست افغانستان اعتبار داشت.

آقای آروین تاکید کرد که کوشیده در این تحقیق نگاه بی طرفانه داشته باشد و تنها برداشت خود از زندگی، کارنامه و دیدگاههای نرگس را بازسازی و ارائه کند. این کتاب به سه بخش پیشینه خانوادگی نرگس، فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی و دیدگاه‌های سیاسی نرگس تقسیم شده است.

نرگس در 20 اسد 1307 به دنیا آمد. در مکتب ابتدایی دایزنگی آموزش دید بعد به آموزش علوم دینی و آموزشهای خصوصی روی آورد. او مطالعه خود را درباره تاریخ و جامعه افغانستان به اندازه ای گسترش داد که بسیاری او را «تاریخ زنده» و «کتابخانه سیار» نامیدند.

نرگس فعالیت های اجتماعی و سیاسی خود را از 1329 آغاز کرد. در 1334 نماینده دایکندی در مجلس شد و در 1343 عضو لویه جرگه تصویب قانون اساسی بود. در دو انتخابات نسبتا دموکراتیک 1344 و 1348 شرکت کرد و نماینده پنجاب در پارلمان شد. اوج فعالیت های سیاسی او در همین دوره بود. در دهه های 1350، 1360 و 1370 هم که خانه نشین شد، از سیاست کاملا کنار نرفت، بلکه در حاشیه سیاست حضور داشت. او در همین دوره بود که مطالعاتش را در خصوص ساختار نظام سیاسی کشور آغاز کرد و در سال 1367 طرحی در این خصوص ارائه کرد که استقرار نظام فدرالی را در کشور تجویز می کرد.

داوود ناجی از دقت و نکته بینی ایوب آروین سخن گفت و او را «کپی» پدرش، محمداکبر نرگس دانست. آقای ناجی افزود: «ما رفیق گرمابه و گلستان بوده ایم. چهار سال در دانشگاه با هم درس خواندیم، هفت سال در بی‌بی‌سی همکار بودیم. با ویژگی‌های شخصیت آروین آشنا هستم. او نوشته‌ها و مطالب خودش را با دقت تمام می‌نویسد. او روزنامه‌نگار دقیقی است.»

آقای ناجی همچنین گفت: «چه خوب است که چه خوب که نرگس را آروین نوشته است. شاید کسی دیگر نمی‌توانست او جزئیات مهم را به اندازه آروین بنویسد. در حقیقت نرگس نماینده بخش عظیم مردم افغانستان بوده. ما هنوز بعد از چندین سال نماینده نه داریم به این فصاحت، بلاغت، منطق و دقت پیام‌شان را ابلاغ بدارند. به جز از یک تعداد که از توانمندی خوبتری برخوردار هستند.»

ناجی در بخشی از سخنانش بر برخی از نکته های «جزئی» در این کتاب انگشت گذاشت و گفت که باید در چاپ بعدی اصلاح شود. از مواردی که او یاد کرد، بهم خوردن برخی از نقل قول ها با متن اصلی کتاب است. او همچنین گفت که برخی اسنادی که در پیوست کتاب آمده، خوانا نیست.

دکتر محیی الدین مهدی که محمداکبر نرگس را از نزدیک می شناخت، گفت که کتاب نماینده را به دقت خوانده است. او با اشاره به این که درباره هزاره ها تا سه سال پیش بیش از 180 عنوان کتاب نوشته شده بود، گفت که «کمتر دیده‌ام که کسی مثل آروین کتابی را چنین بی‌طرفانه نوشته باشد.» آقای مهدی افزود: «اکثر کتاب‌ها طوری نوشته شده که نویسنده های آنها به هر جناحی که وابسته بوده همان جناح را تعریف کرده، جناح مخالف را محکوم کرده‌اند. خوشبختانه این کتاب از نقص کامل مبرا است.»

دکتر مهدی افزود: «آروین با یک برنامه ساختار کتابش را تهیه کرده، بخش‌بندی و فصل‌بندی کرده است و در پایان هر فصل یک نتیجه‌گیری کرده است. خواننده را به تدریج به هدف اصلی که فصل پنجم و ششم کتاب است و به افکار سیاسی نرگس اختصاص یافته، می‌کشاند. آروین با اسناد و مدارک کم، استفاده اعظمی کرده است.»

آقای مهدی گفت: «در این کتاب 3 بخش عمده را یافتم. در بخش اول کتاب پیشینه خانوادگی و زندگی شخصی نرگس و خانواده‌اش را به تصویر کشیده است. از روایت‌های شفاهی خانوادگی گرفته تا با ذکر منبع اسناد و شواهد دوران جنگ عبدالرحمن به هزاره‌جات را بسیار زیبا نوشته‌اند. بیت الغزل کتاب نرگس بخش اول آن است. بخش دوم آن، که فعالیت‌های نرگس در پارلمان کشور که معروف به دهه دموکراسی و قانون اساسی است از زبان شاهدان نقل قول کرده. در این بخش هم کار بزرگ نموده است. بخش سوم کتاب افکار سیاسی مرحوم نرگس است. که مرحوم خواستار نظام فدرالی افغانستان شده بود.»

سخنران بعدی برنامه استاد محمد جواد سلطانی. او گفت: «نماینده عنوان یک کتاب است. نماینده پیش از این‌که نماینده یک منطقه خاص یعنی از دایزنگی تاریکی مطرح باشد، نماینده یک تاریخ و نماینده یک نسل سرکوب شده است که از وادی سرسبز ارغنداب آغاز می‌شود تا مسیر کوهپایه‌ها، کوتل مستک و کوتل نرگس پنجاب کشیده می‌شود. از آنجا به اسارت برده می‌شود تا ادامه شیرپور، که کودکان مجبورند همه روزه بزرگانش را در در داخل خیمه در حالی ببینند که با سیم خاردار پیچیده شده و از زخم‌هایشا خون بیرون میریزد.»

آقای سلطانی افزود: «این تقدیر روایت خاندان نرگس و روایت یک خاندان نیست. این روایت همه مردم است که در حکومت زمانی که در پی نابودی و پاکسازی قومی برآمده بوده است. نماینده در واقع روایتی از یک جریان و تاریخ است که چگونه فراز و فرود آن در تاریخ تحقق پیدا کرده و به نسل امروز ما رسیده است.»

استاد دانشگاه ابن سینا در بخشی سخنانش گفت: «بخشی از این کتاب به شکل غافل‌گیرکننده‌ای، انسان را ناامید می‌کند. یکی از آن موارد این است که در این کتاب از آمار 52000 کشته در جنگ‌های داخلی هزاره‌جات یادآوری شده است. من فکر می‌کنم در جنگ داخلی کشته شدن این تعداد نیرو فوق‌العاده مبالغه‌آمیز است. چنین آمار اگر راست هم باشد، ما باید شرم‌سار باشیم.»

آقای سلطانی تاکید کرد: «بخش دیگری که در این کتاب در آن باید بیشتر به آن پرداخته می‌شد، مکاتبات نرگس با رهبران سیاسی است. مسئولیت تاریخی ما ایجاب می‌کند که هر سند خود را در معرض افکار عمومی قرار بدهیم. بنابراین، خیلی مناسب بود بخشی از این مکاتبات در این کتاب بدون ملاحظه و سانسور گذاشته می‌شد، تا ما می‌دانستیم که چه چیزی در ذهنیت رهبران سیاسی ما در آن زمان جریان داشت. خوب است که در چاپ‌های بعدی این نقصه اصلاح شود.»

تصاویر از زمان ظریف.

جمهوری سکوت

کارلوس فوئنتس سال ۱۹۲۸ در پاناماسیتی به دنیا آمد. دوران کودکی‌اش در واشنگتن دی. سی و سانتیاگوی شیلی گذشت. فوئنتس در دانشگاه مکزیک و ژنو در رشته حقوق تحصیل کرد و به زبان‎های انگلیسی و فرانسه تسلط کامل دارد. فوئنتس علاوه بر نویسندگی به عنوان دیپلمات هم فعالیت کرده‌ است و همچنین به صورت مرتب مقالاتی فرهنگی، سیاسی برای روزنامه‏ اسپانیایی زبان ال پاییس می‌‏نویسد و یک منتقد سختگیر علیه آنچه وی فرهنگ و اقتصاد امپریالیسم می‌‏داند است.

شما در نویسندگی خیلی پرکارید؛ رمان، مقاله، یادداشت. چطور تصمیم می‌گیرید که چه چیزی را کی بنویسید؟

این چیز خیلی عجیبی است چون عناصر زیادی در آن دخیل است که بسیار جذاب و غیرقابل توصیف‌اند. من می‌گویم: «من این کتاب را خواهم نوشت.» و بعد می‌نشینم و شروع می‌کنم آن را در خیالم فصل‌بندی کردن و با خود می‌گویم فردا چنین و چنان می‌نویسم. می‌خوابم و صبح بلند می‌شوم، می‌روم پشت می‌زم، قلم را بر می‌دارم و چیزهایی به کلی متفاوت از کار در می‌آیند. شاید این به آن معنی باشد که رویا‌ها به صورت مرموزی در بخشی از زندگی نوشتاریتان دیکته می‌شوند. شما خواب‌های احمقانه‌ای دارید. همه ما خواب‌های احمقانه‌ای می‌بینم. ما عریان در خیابانیم، چقدر وحشتناک! از پشت‌بام می‌افتیم، در دریا غرق می‌شویم؛ آن‌ها خواب‌هایی هستند که شما به خاطر می‌آورید اما درباره خواب‌هایی که به خاطر نمی‌آورید چه؟ من فکرمی‌کنم این‌ها خواب‌های واقعاً مهم زندگی شما هستند.

به عنوان یک نویسنده داشتن یک زندگی منظم مهم است؟

نویسنده از این نظر هیچ تفاوتی با یک بنا یا یک راننده اتوبوس ندارد. شما باید نظم و انضباط داشته باشید. اسکار وایلد می‌گوید که «نویسندگی، ۱۰ درصدش نبوغ است، ۹۰ درصدش نظم و انضباط.» برای نوشتن باید نظم و انضباط داشته باشید که این کار آسانی نیست. این کار خیلی انفرادی است. شما همیشه تنها هستید. شما در یک شرکت نیستید. شما در این حس، احساس لذت نمی‌کنید. شما ازطریق احساسات دیگری، از خود لذت می‌برید. شما به حفر اعماق خود مشغولید اما عمیقاً تنهایید. این یکی از تنها‌ترین شغل‌های جهان است. در تئا‌تر شما با همراهان، کارگردانان و بازیگران هستید. در فیلم، در یک مجموعه، اما در نویسندگی شما تنهایید. این کار خیلی استقامت و چیزهای دیگر می‌خواهد. شما واقعاً باید عاشق آن باشید که چنین تنهایی عظیمی را تاب بیاورید.

به عنوان بخشی از فرآیند نوشتنتان، بازنویسی چقدر اهمیت دارد؟

نه آنقدر مهم نیست. مقدار زیادی از بازنویسی در سرم انجام می‌شود. هنگام تایپ کردن هم یک مقدار دیگری اصلاح انجام می‌دهم و قدری هم در صفحه پرینت گرفته شده اما نه زیاد. به نظرم به راحتی آنچه را دقیقاً می‌خواهم بگویم در اختیار دارم. نوشته‌هایم را اصلاح می‌کنم اما نه مثل بالزاک که دیوانه‌وار به چاپخانه می‌رفت تا در آخرین لحظه چیزی را تغییر دهد.

خشک شدن قلم نویسندگان مشهور برای شما پیش نیامده؟

نه، نه. من هر گز از چنین چیزی رنج نبرده‌ام. دوستانی داشتم که از سترون شدن قلمشان دق کردند. دوست خوب شیلیایی داشتم به نام خوزه دنوسو، یک رمان‌نویس، که فکر می‌کنم همین خشک شدن قلمش او را کشت. او خیلی نگران بود و از این موضوع رنج می‌برد. اما شکر خدا چنین چیزی هیچ وقت برایم پیش نیامده، هیچ وقت. برای همین است که من مرتب مقالات و سخنرانی می‌نویسم چون وقتی درباره ادبیات قلمم به بن‌بست می‌رسد، می‌گویم حالا وقت آن است که سخنرانی‌ای بنویسم. حالا زمان آن رسیده که از آزادی بنویسم. پس من به خوبی ماشین نوشتن را روغن‌کاری می‌کنم. من همیشه مشغول به کارم.

چطور می‌تواند یک نویسنده رنج نبرد؟

می‌شود جور دیگری رنج برد نه به خاطر خشک شدن قلم. نگرانی‌های دیگری هم وجود دارد مثل پیدا نکردن موضوع درست و حسابی، تردیدی که شما را وا می‌دارد آنچه را که نوشته‌اید میان خیلی چیزهای دیگر به داخل سطل زباله بیندازید و از این جور چیز‌ها. بله این اتفاق‌ها می‌افتد اما نه خشک شدن قلم به نحوی که نشود نشست و نوشت.

مسئولیت نویسنده در جامعه از دید شما چیست؟

نوشتن کتاب. نوشتن کتاب بهترین کاری است که می‌تواند بکند؛ نوشتن کتاب‌های خوب. همه چیز به دنبال آن می‌آید. لحظاتی وجود دارد که شمای نویسنده تحت این مسئولیت سیاسی اعلام می‌کنید که من این‌طرفی هستم، من با مردم هستم. و این‌طور شما بیانیه صادر می‌کنید بعدش کتاب‌های بد می‌نویسد اما مورد قبول واقع نمی‌شود چون شما آن طرفی بودید نه این‌طرفی. خیلی از کتاب‌های بد را آدم‌های خوب می‌نویسند در آمریکای لاتین که به طور واضح اینطور بوده است. زمانی پابلو نرودا به من گفت: می‌‎دانی، همگی ما نویسندگان آمریکای لاتین با حمل کشور‌هایمان به پشت‏ خود، سفر می‌‎کنیم. ما کشور‌هایمان را پشت‎مان حمل می‌‎کنیم و در قبال کشور‌هایمان مسئولیم زیرا که در کشورهای ما آزادی سیاسی نیست و بیسوادی بیداد می‌کند. به خاطر همه این دلایلی که می‌‎دانید، این وظیفه ماست که صدایی در سکوت باشیم اما امروزه دیگر مانند آن زمان نیست. اکثر کشورهای آمریکای لاتین با انجام منظم انتخابات، داشتن احزاب سیاسی، آزادی و اختیار برای اتحادیه‏‌ها به دموکراسی رسیده‎اند. به طور کلی، آزادی دموکراتیک در آمریکای لاتین وجود دارد. بنابراین اگر می‌‎خواهید نویسنده‎ای شوید که در سیاست مشارکت داشته باشید، این کار را با صداقت در گفتار انجام دهید: من یک سیاستمدار و نویسنده هستم. نویسنده بودن به من امتیازات ویژه‎ای نمی‌‏دهد. اجازه بدهید با عقاید سیاسی و عملکردم به قضاوت بنشینم. این تنها بخشی از آن است. اما نویسندگانی هستند که می‌‎گویند: من هیچ کاری با سیاست ندارم. در سمت دیگری ‎ایستاده‎ام و کتاب‌هایم را می‌‎نویسم و تنها یک شخصیت ادبی هستم.

بعد از انتخاب موضوع از چه منابعی الهام می‌‎گیرید؟

فکر می‌‎کنم این بخشی از عملکرد رویاست؛ عمق ناخودآگاه. در حال حاضر می‌‎خواهم رمانی درباره آخرین روز زندگی ایمیلیانو زاپاتا، رهبر چریکی مکزیکی بنویسم؛ روزی که او به ضرب گلوله کشته شد و اینکه چه چیز دیگری در کشور اتفاق افتاد. این چیزی است که می‌‎خواهم بنویسم. در آنجا موضوعی هست که روشن و واضح است اما روش و سبکی که آن را بنویسم، مولفه‎‌ها، واقعا هنوز نمی‌‎دانم چطور این کار را می‌کنم. قطع نظر از جنبه‎های ساختاری، مطمئن نیستم چطور می‌‎خواهم آن را انجام دهم؛ چرا که آن بستگی به حافظه‌‎ام، ترسم، رویا‌هایم، خواسته‎‌هایم و میلیون‎‌ها چیزهای دیگری دارد که در این لحظه‎‎ای که با هم صحبت می‌‎کنیم

غیر قابل توصیف است.

آیا نوشتن، گفت‌و‌گویی با خود یا با جامعه است؟

بله، نوشتن در واقع گفت‏وگو با فرهنگ خود، با تمدن خود، با تمام چیزهایی است که می‌‎شناسید و تمام چیزهایی که نادیده گرفته‎اید. چیزی را که نادیده می‌گیرید، برای نوشتن از اهمیت بیشتری برخوردار است تا نسبت به آنچه که می‌‎دانید؛ برای این‌که آن‎چیزی را که می‌‎دانید، شناخته شده است و چیزی را که نمی‌‎دانید‌‌ همان چیزی است که تصور می‌‎کنید. این باعث می‌‎شود که مجبور به نوشتن شوید. اگر وجود دارد، نوشتن درباره‌اش چندان جالب نیست، زیرا شما فقط منعکس کننده چیز‌ها و تقلیدکننده زندگی هستید اما زمانی که در مورد چیزی که هنوز وجود ندارد، صحبت می‌‎کنید یا چیزی که وجود دارد اما پنهان یا ممنوع شده، پس به چیز جالب‎تری می‌پردازید.

چطور می‌توان خود را برای نویسنده شدن آماده کرد؟

زیاد خواندن و زیاد خواندن و زیاد خواندن. خواندن بسیار ضروری است. شما باید خیلی بخوانید. برای این‎که نویسنده خوبی شوید باید خواندن را دوست داشته باشید. چون نوشتن نه با شما شروع می‌‎شود، نه از چیز دیگری سرچشمه می‌‎گیرد و نه از نقطه صفری آغاز می‌‎شود. باید آگاه باشید که سنت عظیمی در پشت سرتان وجود دارد، سنتی که به خیلی وقت پیش بر می‌‎گردد؛ به کتاب مقدس، هومر و خیلی چیزهای دیگر. اگر واقعا می‌خواهید نویسنده شوید، باید خودتان را به عنوان بخشی از زنجیره هستی ببینید. شما بخشی از فرآیند کلام، حافظه و تخیل هستید. به طور خلاصه، فکر می‌کنم که برای خلق کردن، باید از سنت مطلع باشید اما برای زنده نگه داشتن سنت، باید چیز جدیدی خلق کنید؛ این راهکار من است.

عصر ایران

مصوب‌ نوامبر 1989(23)

مقدمه‌

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حاضر:

با توجه‌ به‌ اين‌ كه‌ طبق‌ اصول‌ اعلام‌ شده‌ در منشور سازمان‌ ملل‌ به‌ رسميت‌ شناختن‌ حقوق‌ لاينفك‌، مساوي‌ و منزلت‌ تمام‌ اعضاي‌ خانواده‌ بشري‌ زيربناي‌ آزادي‌، عدالت‌ و صلح‌ در جهان‌ است‌،

با در نظر داشتن‌ اين‌ كه‌ اعضاي‌ سازمان‌ ملل‌ در منشور سازمان‌، اعتقاد خود را به‌ حقوق‌ اساسي‌ و مقام‌ و ارزش‌ انسان‌ و عزم‌ خود را براي‌ افزايش‌ پيشرفتهاي‌ اجتماعي‌ و معيارهاي‌ زندگي‌ بهتر توأم‌ با آزادي‌هاي‌ بيشتر، در آزاديها پيش‌تر اعلام‌ كرده‌اند،

با تشخيص‌ اين‌ كه‌ سازمان‌ ملل‌ در اعلاميه‌ جهاني‌ حقوق‌ بشر و در كنوانسيونهاي‌ بين‌المللي‌ حقوق‌ بشر اعلام‌ و موافقت‌ نموده‌ كه‌ هر يك‌ از افراد بدون‌ هر گونه‌ تبعيض‌ از نظر نژاد، رنگ‌، جنس‌، زبان‌، مذهب‌، عقايد سياسي‌، جايگاه‌ اجتماعي‌ يا ملي‌، تولد و يا ساير خصوصيات‌، در تمام‌ حقوق‌ و آزاديهايي‌ كه‌ در آن‌ كنوانسيونها و اعلاميه‌ها اعلام‌ شده‌، ذيحق‌ مي‌باشند،

و نظر به‌ اين‌ كه‌ سازمان‌ ملل‌ در اعلاميه‌ جهاني‌ حقوق‌ بشر اعلام‌ نموده‌ است‌ كه‌ دوران‌ كودكي‌ مستلزم‌ مراقبتها و مساعدتهاي‌ ويژه‌ مي‌باشد،

با اعتقاد به‌ اين‌ كه‌ خانواده‌ به‌ عنوان‌ جزء اصلي‌ جامعه‌ و محيط‌ طبيعي‌ براي‌ رشد و رفاه‌ تمام‌ اعضاي‌ خود خصوصاً كودكان‌ مي‌بايستي‌ از حمايتها و مساعدتهاي‌ لازمه‌ به‌ نحوي‌ برخوردار شود كه‌ بتواند مسئوليتهاي‌ خود را در جامعه‌ ايفا كند،

با تشخيص‌ اين‌ كه‌ كودك‌ براي‌ رشد كامل‌ و متعادل‌ شخصيتي‌ خود مي‌بايستي‌ در محيط‌ خانواده‌ و در فضايي‌ (مملو) از خوشبختي‌، محبت‌ و تفاهم‌ بزرگ‌ شود،

با توجه‌ به‌ اين‌ كه‌ كودك‌ مي‌بايست‌ آمادگي‌ كامل‌ براي‌ زندگي‌ فردي‌ در جامعه‌ داشته‌ باشد و در سايه‌ ايده‌آلهايي‌ كه‌ درمنشور سازمان‌ ملل‌ اعلام‌ شده‌، خصوصاً صلح‌، احترام‌، بردباري‌، آزادي‌، برابري‌ و اتحاد بزرگ‌ شود،

با در نظر داشتن‌ اين‌ كه‌ لزوم‌ انجام‌ مراقبتهاي‌ ويژه‌ از كودك‌ در اعلاميه‌ حقوق‌ كودك‌ ژنو 1924 بيان‌ شده‌، در 20 نوامبر 1959 در اعلاميه‌ حقوق‌ كودك‌ مجمع‌ عمومي‌ به‌ تصويب‌ رسيده‌، در اعلاميه‌ جهاني‌ حقوق‌ بشر و در ميثاق‌ بين‌المللي‌ حقوق‌ مدني‌ و سياسي‌ (خصوصاً در موارد 23 و 24)، در كنوانسيون‌ بين‌المللي‌ حقوق‌ اجتماعي‌، اقتصادي‌ و فرهنگي‌ (خصوصاً در ماده‌ 10) و در اسناد و احكام‌ سازمانهاي‌ تخصصي‌ و سازمانهاي‌ بين‌المللي‌ مربوط‌ به‌ رفاه‌ كودكان‌ به‌ رسميت‌ شناخته‌ شده‌ است‌،

با توجه‌ به‌ اين‌ كه‌ در اعلاميه‌ جهاني‌ حقوق‌ بشر تصريح‌ شده‌ است‌، «كودك‌ به‌ خاطر نداشتن‌ رشد كامل‌ فيزيكي‌ و ذهني‌ محتاج‌ مراقبت‌ و حمايت‌هايي‌ از جمله‌ حمايتهاي‌ مناسب‌ حقوقي‌ قبل‌ و بعد از تولد مي‌باشد»،

با در نظر گرفتن‌ مفاد اعلاميه‌ اصول‌ حقوقي‌ و اجتماعي‌ مربوط‌ به‌ حمايت‌ و رفاه‌ كودكان‌ با اشاره‌ ويژه‌ به‌ موضوع‌ فرزند رضاعي‌ و فرزندخواندگي‌ ملي‌ و بين‌المللي‌، قانون‌ حداقل‌ استاندارد سازمان‌ ملل‌ در مورد اجراي‌ عدالت‌ براي‌ افراد صغير (قوانين‌ پكن‌) و اعلاميه‌ حمايت‌ از زنان‌ و كودكان‌ در مواقع‌ اضطراري‌ و جنگ‌ها، با تشخيص‌ اين‌ كه‌ در تمام‌ كشورهاي‌ جهان‌ كودكاني‌ وجود دارند كه‌ تحت‌ شرايط‌ دشوار زندگي‌ مي‌كنند و اين‌ گونه‌ كودكان‌ محتاج‌ توجهات‌ ويژه‌اي‌ هستند، با توجه‌ به‌ ارزشهاي‌ سنتي‌ و فرهنگي‌ هر ملت‌ در حمايت‌ و تعليم‌ و تربيت‌ يكنواخت‌ كودك‌،

و با عنايت‌ به‌ اهميت‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ براي‌ بهبود شرايط‌ زندگي‌ كودكان‌ در تمام‌ كشورها خصوصاً كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌، به‌ توافقات‌ ذيل‌ نايل‌ شدند:

بخش‌ 1

ماده‌ 1

از نظر اين‌ كنوانسيون‌ منظور از كودك‌ افراد انساني‌ زير سن‌ 18 سال‌ است‌ مگر اين‌ كه‌ طبق‌ قانون‌ قابل‌ اجرا در مورد كودك‌، سن‌ بلوغ‌ كمتر تشخيص‌ داده‌ شود.

ماده‌ 2

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌، حقوقي‌ را كه‌ در اين‌ كنوانسيون‌ در نظر گرفته‌ شده‌، براي‌ تمام‌ كودكاني‌ كه‌ در حوزه‌ قضائي‌ آنها زندگي‌ مي‌كنند بدون‌ هيچگونه‌ تبعيضي‌ از جهت‌ نژاد، رنگ‌، جنسیت، زبان، مذهب‌، عقايد سياسي‌، مليت‌، جايگاه‌ قومي‌و اجتماعي‌، مال‌، عدم‌ توانايي‌، تولد و يا ساير احوال‌ شخصيه‌ والدين‌ و يا قيم‌ قانوني‌ محترم‌ شمرده‌ و تضمين‌ خواهند نمود.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ را جهت‌ تضمين‌ حمايت‌ از كودك‌ در مقابل‌ تمام‌ اشكال‌ تبعيض‌، مجازات‌ بر اساس‌ موقعيت‌، فعاليتها، ابراز عقيده‌ و يا عقايد والدين‌، قيم‌ قانوني‌ و يا اعضاي‌ خانواده‌ كودك‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 3

1. در تمام‌ اقدامات‌ مربوط‌ به‌ كودكان‌ كه‌ توسط‌ مؤسسات‌ رفاه‌ اجتماعي‌ عمومي‌ و يا خصوصي‌، دادگاهها، مقامات‌ اجرائي‌، يا ارگانهاي‌ حقوقي‌ انجام‌ مي‌شود، منافع‌ كودك‌ از اهّم‌ ملاحظات‌ مي‌باشد.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ متقبل‌ مي‌شوند كه‌ حمايتها و مراقبتهاي‌ لازمه‌ را براي‌ رفاه‌ كودكان‌، با توجه‌ به‌ حقوق‌ و وظايف‌ والدين‌ آنها، قيم‌ و يا ساير افرادي‌ كه‌ قانوناً مسئول‌ آنان‌ هستند، تضمين‌ كنند و در اين‌ راستا اقدامات‌ اجرائي‌ و قانوني‌ مناسب‌ معمول‌ خواهد گرديد.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تضمين‌ خواهند نمود كه‌ مؤسسات‌، خدمات‌ و وسائلي‌ كه‌ مسئول‌ مراقبت‌ و حمايت‌ كودكان‌ هستند مطابق‌ با معيارهائي‌ باشند كه‌ توسط‌ مقامات‌ ذيصلاحيت‌ خصوصاً در زمينه‌هاي‌ ايمني‌، بهداشت‌، تعداد كاركنان‌ آن‌ مؤسسات‌ و نحوه‌ نظارت‌ و بازرسي‌، تعيين‌ شده‌ است‌.

ماده‌ 4

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اقدامات‌ اجرائي‌ و قانوني‌ لازم‌ را جهت‌ تحقق‌ حقوق‌ شناخته‌ شده‌ در اين‌ كنوانسيون‌ معمول‌ خواهند داشت‌. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ با توجه‌ به‌ حقوق‌ اقتصادي‌، اجتماعي‌، فرهنگي‌ اقداماتي‌ را در جهت‌ به‌ كارگيري‌ حداكثر منابع‌ موجود خود و در صورت‌ لزوم‌ در چارچوب‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 5

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ احترام‌ به‌ مسئوليتها، حقوق‌ و وظايف‌ والدين‌ و يا در صورت‌ قابليت‌ اطلاق‌، اعضاي‌ خانواده‌ بزرگي‌ كه‌ از طريق‌ آداب‌ محلي‌ به‌ وجود مي‌آيد، قيم‌ و يا ساير اشخاصي‌ كه‌ قانوناً مسئول‌ كودك‌ هستند را متقبل‌ مي‌شوند و به‌ طريقي‌ كه‌ موجب‌ تكامل‌ تواناييهاي‌ كودك‌ شود، راهنمايي‌ و ارشاد لازم‌ را جهت‌ اعمال‌ حقوق‌ شناخته‌ شده‌ كودك‌ در اين‌ كنوانسيون‌، به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 6

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ ذاتي‌ هر كودك‌ را براي‌ زندگي‌ به‌ رسميت‌ خواهند شناخت‌.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنواسيون‌ ايجاد حداكثر امكانات‌ را براي‌ بقا و پيشرفت‌ كودك‌ تضمين‌ خواهند نمود.

ماده‌ 7

1. تولد كودك‌ بلافاصله‌ پس‌ از به‌ دنيا آمدن‌ ثبت‌ مي‌شود و از حقوقي‌ مانند حق‌ داشتن‌ نام‌، كسب‌ تابعيت‌ و در صورت‌ امكان‌، شناسايي‌ والدين‌ و قرار گرفتن‌ تحت‌ سرپرستي‌ آنها برخوردار مي‌باشد.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اين‌ حقوق‌ را مطابق‌ با قوانين‌ ملي‌ و تعهدات‌ خود طبق‌ اسناد بين‌المللي‌ مربوطه‌ در اين‌ زمينه‌، خصوصاً در مواردي‌ كه‌ كودك‌ در صورت‌ عدم‌ اجراي‌ آنها آواره‌ محسوب‌ گردد، لازم‌الاجرا تلقي‌ خواهند كرد.

ماده‌ 8

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ براي‌ حفظ‌ هويت‌ خود، من‌ جمله‌ مليت‌، نام‌ و روابط‌ خانوادگي‌ را طبق‌ قانون‌ و بدون‌ مداخله‌ تضمين‌ خواهند كرد.

2. در مواردي‌ كه‌ كودك‌ به‌ طور غيرقانوني‌ از تمام‌ يا برخي‌ از حقوق‌ مربوط‌ به‌ هويت‌ خود محروم‌ شود، كشورهاي‌ عضو حمايت‌ و مساعدتهاي‌ لازم‌ را براي‌ استيفاي‌ سريع‌ حقوق‌ فوق‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 9

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تضمين‌ مي‌نمايند كه‌ كودكان‌ عليرغم‌ خواسته‌شان‌ از والدين‌ خود جدا نشوند، مگر در مواردي‌ كه‌ مقامات‌ ذيصلاح‌ مطابق‌ قوانين‌ و مقررات‌ و پس‌ از بررسيهاي‌ قضايي‌ مصمم‌ شوند كه‌ اين‌ جدايي‌ به‌ نفع‌ كودك‌ است‌. اين‌ گونه‌ تصميمات‌ ممكن‌ است‌ در موارد به‌ خصوصي‌ از قبيل‌ سوءاستفاده‌ و يا بي‌توجهي‌ والدين‌ كودك‌ و يا هنگام‌ جدا شدن‌ والدين‌ از يكديگر ضرورت‌ يابد و در اين‌ صورت‌ بايد در مورد محل‌ اقامت‌ كودك‌ تصميمي‌ اتخاذ شود.

2. در هر يك‌ از مراحل‌ دادرسي‌ مربوط‌ به‌ پاراگراف‌ اول‌ ماده‌ 9 بايد به‌ تمام‌ طرفهاي‌ ذينفع‌ فرصت‌ داده‌ شود در مراحل‌ دادرسي‌ شركت‌ كرده‌ و نظرات‌ خود را ابراز كنند.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌، حق‌ كودكي‌ را كه‌ از يك‌ يا هر دو والدين‌ جدا شده‌، مبني‌ بر حفظ‌ روابط‌ شخصي‌ و تماس‌ مستقيم‌ با والدين‌ به‌ طور منظم‌ رعايت‌ خواهند نمود، مگر در مواردي‌ كه‌ اين‌ امر مغاير منافع‌ كودك‌ باشد.

4. هنگامي‌كه‌ جدايي‌ ناشي‌ از اقدامات‌ دولت‌ از قبيل‌ بازداشت‌، زنداني‌ كردن‌، تبعيد، اخراج‌ يا مرگ‌ (منجمله‌ مرگي‌ كه‌ در حين‌ توقيف‌ بودن‌ شخص‌ واقع‌ شود) يكي‌ يا هر دو والدين‌ و يا كودك‌ باشد، كشور طرف‌ كنوانسيون‌ بنا به‌ درخواست‌، والدين‌ يا كودك‌ يا در صورت‌ اقتضا يكي‌ از اعضاي‌ خانواده‌ را در جريان‌ اطلاعات‌ ضروري‌ در مورد اموال‌ فرد غايب‌ خانواده‌ قرار خواهد داد، مگر در مواردي‌ كه‌ دادن‌ اين‌ گونه‌ اطلاعات‌ مضر به‌ حال‌ كودك‌ باشد. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ هم‌ چنين‌ تضمين‌ خواهند نمود كه‌ تسليم‌ اين‌ درخواست‌ في‌ نفسه‌ عواقبي‌ براي‌ افراد مربوطه‌ در پي‌ نداشته‌ باشد.

ماده‌ 10

1. مطابق‌ با تعهدات‌ كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ در پاراگراف‌ 1 ماده‌ 9، در خواست‌ كودك‌ يا والدين‌ وي‌ براي‌ ورود يا ترك‌ كشور براي‌ به‌ هم‌ پيوستن‌ مجدد خانواده‌، از سوي‌ كشور طرف‌ كنوانسيون‌ با نظر مثبت‌ و به‌ روشي‌ انساني‌ و سريع‌ برسي‌ خواهند شد. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ با نظر مثبت‌ و به‌ روشي‌ انساني‌ و سريع‌ بررسي‌ خواهد شد. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ هم‌ چنين‌ تضمين‌ خواهند نمود كه‌ تسليم‌ اين‌ گونه‌ در خواستها عواقبي‌ براي‌ درخواست‌ كننده‌ و اعضاي‌ آنها در پي‌ نخواهد داشت‌.

2. كودكي‌ كه‌ والدينش‌ در كشورهاي‌ جداگانه‌ زندگي‌ مي‌كنند حق‌ دارد گذشته‌ از شرايط‌ استثنايي‌ به‌ طور منظم‌ روابط‌ شخصي‌ و تماس‌ مستقيم‌ با والدين‌ خود داشته‌ باشد. بدين‌ منظور و مطابق‌ با تعهدات‌ مندرج‌ در پاراگراف‌ 2 ماده‌ 9، كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ والدين‌ و كودك‌ براي‌ ترك‌ هر كشور من‌ جمله‌ كشور ملي‌ خود و ورود به‌ هر كشور ديگري‌ را محترم‌ خواهند شمرد. حق‌ ترك‌ هر كشوري‌ فقط‌ مشمول‌ محدوديتهايي‌ است‌ كه‌ در قانون‌ تصريح‌ شده‌ و براي‌ حفظ‌ امنيت‌ ملي‌، نظم‌ عمومي‌، سلامت‌ عمومي‌ يا اخلاقيات‌ يا حقوق‌ يا آزاديهاي‌ ديگران‌ يا ساير حقوقي‌ كه‌ در اين‌ كنوانسيون‌ به‌ رسميت‌ شناخته‌ شده‌اند، ضروري‌ است‌.

ماده‌ 11

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اقداماتي‌ را در جهت‌ مبارزه‌ با انتقال‌ قاچاق‌ و عدم‌ بازگشت‌ كودكان‌ (مقيم‌) خارج‌ معمول‌ خواهند داشت‌.

2. در اين‌ راستا، كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ انعقاد توافقنامه‌هاي‌ دو جانبه‌ و يا چند جانبه‌ يا پذيرش‌ توافقنامه‌هاي‌ موجود را تشويق‌ خواهند نمود.

ماده‌ 12

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تضمين‌ خواهند كرد كودكي‌ كه‌ قادر به‌ شكل‌ دادن‌ به‌ عقايد خود مي‌باشد، بتواند اين‌ عقايد را آزادانه‌ درباره‌ تمام‌ موضوعاتي‌ كه‌ مربوط‌ به‌ وي‌ مي‌شود ابراز كند. به‌ نظرات‌ كودك‌ مطابق‌ با سن‌ و بلوغ‌ وي‌ بها داده‌ شود.

2. بدين‌ منظور، خصوصاً براي‌ كودك‌ فرصتهايي‌ فراهم‌ آورده‌ شود تا بتواند در هر يك‌ از مراحل‌ دادرسي‌ اجرائي‌ و قضايي‌ مربوط‌ به‌ وي‌ به‌ طور مستقيم‌ يا از طريق‌ يك‌ نماينده‌ يا شخصي‌ مناسب‌ به‌ طريقي‌ كه‌ مطابق‌ با مقررات‌ اجرائي‌ قوانين‌ ملي‌ باشد، ابراز عقيده‌ نمايد.

ماده‌ 13

1. كودك‌ داراي‌ حق‌ آزادي‌ ابراز عقيده‌ مي‌باشد. اين‌ حق‌ شامل‌ آزادي‌ جستجو، دريافت‌ و رساندن‌ اطلاعات‌ و عقايد از هر نوع‌، بدون‌ توجه‌ به‌ مرزها، كتبي‌ يا شفاهي‌ يا چاپ‌ شده‌، به‌ شكل‌ آثار هنري‌ يا از طريق‌ هر رسانه‌ ديگري‌ به‌ انتخاب‌ كودك‌ مي‌باشد.

2. اعمال‌ اين‌ حق‌ ممكن‌ است‌ منوط‌ به‌ محدوديتهاي‌ خاصي‌ باشد، ولي‌ اين‌ محدوديتها فقط‌ منحصر به‌ مواردي‌ است‌ كه‌ در قانون‌ تصريح‌ شده‌ و ضرورت‌ دارند.

الف‌ ـ براي‌ احترام‌ به‌ حقوق‌ يا آبروي‌ ديگران‌

ب‌ ـ براي‌ حفاظت‌ از امنيت‌ ملي‌ يا نظم‌ عمومي‌ يا به‌ خاطر سلامت‌ عمومي‌ و يا مسائل‌ اخلاقي‌.

ماده‌ 14

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ آزادي‌ فكر، عقيده‌ و مذهب‌ را براي‌ كودك‌ محترم‌ خواهند شمرد.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حقوق‌ و وظايف‌ والدين‌ و ساير سرپرستان‌ قانوني‌ كودك‌ را درباره‌ هدايت‌ كودك‌ در جهت‌ اعمال‌ حقوق‌ وي‌ به‌ طريقي‌ كه‌ باعث‌ اعتلاي‌ استعدادها و تواناييهاي‌ كودك‌ شود، محترم‌ خواهند شمرد.

3. آزادي‌ ابراز عقيده‌ و مذهب‌ فقط‌ طبق‌ محدوديتهايي‌ كه‌ در قانون‌ تصريح‌ شده‌ و براي‌ حفظ‌ امنيت‌، نظم‌، سلامت‌ و اخلاقيات‌ عمومي‌ و يا حقوق‌ و آزاديهاي‌ اساسي‌ ديگران‌ لازم‌ است‌، محدود مي‌شود.

ماده‌ 15

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌، حقوق‌ كودك‌ را در مورد آزادي‌ تشكيل‌ اجتماعات‌ و مجامع‌ مسالمت‌آميز به‌ رسميت‌ مي‌شناسند.

2. به‌ غير از محدوديتهايي‌ كه‌ در قانون‌ تصريح‌ شده‌ و يا براي‌ حفظ‌ منافع‌ امنيت‌ ملي‌ يا امنيت‌ عمومي‌، نظم‌ عمومي‌، سلامت‌ عمومي‌ و اخلاقيات‌ و يا حقوق‌ و آزاديهاي‌ ديگران‌ ضروري‌ است‌، هيچ‌ محدوديتي‌ در اعمال‌ اين‌ حقوق‌ وجود ندارد.

ماده‌ 16

1. در امور خصوصي‌، خانوادگي‌، يا مكاتبات‌ هيچ‌ كودكي‌ نمي‌توان‌ خودسرانه‌ يا غيرقانوني‌ دخالت‌ كرد يا هتك‌ حرمت‌ نمود.

2. كودك‌ در برابر اين‌ گونه‌ دخالتها و يا هتك‌ حرمتها مورد حمايت‌ قانون‌ قرار دارد.

ماده‌ 17

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ به‌ عملكرد مهم‌ رسانه‌هاي‌ گروهي‌ واقف‌ بوده‌ و دسترسي‌ كودك‌ به‌ اطلاعات‌ و مطالب‌ از منابع‌ گوناگون‌ و بين‌المللي‌، خصوصاً مواردي‌ كه‌ مربوط‌ به‌ اعتلاي‌ رفاه‌ اجتماعي‌، معنوي‌ يا اخلاقي‌ و بهداشت‌ جسمي‌ و روحي‌ وي‌ مي‌شود را تضمين‌ مي‌كنند. در اين‌ راستا، كشورها اقدامات‌ ذيل‌ را به‌ عمل‌ خواهند آورد:

الف‌) تشويق‌ رسانه‌هاي‌ گروهي‌ به‌ انتشار اطلاعات‌ و مطالبي‌ كه‌ براي‌ كودك‌ استفاده‌هاي‌ اجتماعي‌ و فرهنگي‌ داشته‌ و با روح‌ ماده‌ 29 نيز مطابق‌ باشد.

ب‌) تشويق‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ در جهت‌ توليد، مبادله‌ و انتشار اين‌ گونه‌ اطلاعات‌ و مطالب‌ از منابع‌ گوناگون‌ فرهنگي‌، ملي‌ و بين‌المللي‌

ج‌) تشويق‌ توليد و انتشار كتابهاي‌ كودكان‌

د) تشويق‌ رسانه‌هاي‌ گروهي‌ جهت‌ توجه‌ خاص‌ به‌ احتياجات‌ مربوط‌ به‌ آموزش‌ زبان‌ كودكاني‌ كه‌ به‌ گروههاي‌ اقليت‌ تعلق‌ دارند يا بومي‌ هستند.

ه‌) تشويق‌ توسعه‌ خط‌ مشي‌هاي‌ مناسب‌ در جهت‌ حمايت‌ از كودك‌ در برابر اطلاعات‌ و مطالبي‌ كه‌ به‌ سعادت‌ وي‌ آسيب‌ مي‌رساند با توجه‌ به‌ مفاد مواد 13 و 18.

ماده‌ 18

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ بيشترين‌ تلاش‌ خود را براي‌ تضمين‌ به‌ رسميت‌ شناختن‌ اين‌ اصل‌ كه‌ پدر و مادر كودك‌ مسئوليت‌هاي‌ مشتركي‌ در مورد رشد و پيشرفت‌ كودك‌ دارند، به‌ عمل‌ خواهند آورد. والدين‌ و يا قيم‌ قانوني‌ مسئوليت‌ عمده‌ را در مورد رشد و پيشرفت‌ كودك‌ به‌ عهده‌ دارند. اساسي‌ترين‌ مسئله‌ آنان‌ (حفظ‌) منافع‌ عالية‌ كودك‌ است‌.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ به‌ منظور تضمين‌ و اعتلاي‌ حقوقي‌ كه‌ در اين‌ كنوانسيون‌ بيان‌ شده‌ همكاري‌هاي‌ لازم‌ را با والدين‌ و قيم‌ قانوني‌ در جهت‌ اجراي‌ مسئوليت‌هايشان‌ براي‌ تربيت‌ كودك‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد و ايجاد مؤسسات‌، تسهيلات‌ و خدماتي‌ را براي‌ نگهداري‌ كودكان‌ تضمين‌ خواهند كرد.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ را در جهت‌ تضمين‌ حق‌ استفاده‌ كودكاني‌ كه‌ داراي‌ والدين‌ شاغل‌ مي‌باشند، از خدمات‌ و تسهيلات‌ مربوط‌ به‌ نگهداري‌ كودكان‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 19

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ قانوني‌، اجرايي‌، اجتماعي‌ و آموزشي‌ را در جهت‌ حمايت‌ از كودك‌ در برابر تمام‌ اشكال‌ خشونت‌هاي‌ جسمي‌ و روحي‌، آسيب‌رساني‌ يا سوءاستفاده‌، بي‌توجهي‌ يا سهل‌انگاري‌، بدرفتاري‌ يا استثمار منجمله‌ سوءاستفاده‌ جنسي‌ در حيني‌ كه‌ كودك‌ تحت‌ مراقبت‌ والدين‌ يا قيم‌ قانوني‌ يا هر شخص‌ ديگري‌ قرار دارد، به‌ عمل‌ خواهند آورد.

2. اين‌ گونه‌ اقدامات‌ حمايتي‌ در موارد مقتضي‌ بايد شامل‌ اقدامات‌ مؤثر براي‌ ايجاد برنامه‌هاي‌ اجتماعي‌ در جهت‌ فراهم‌ آوردن‌ حمايتهاي‌ لازمه‌ از كودك‌ و كساني‌ كه‌ مسئول‌ مراقبت‌ از وي‌ مي‌باشند و نيز حمايت‌ در برابر ساير اشكال‌ محدوديتها و نيز براي‌ پيشگيري‌، شناسايي‌، گزارش‌دهي‌، ارجاع‌، تحقيق‌، درمان‌ و پي‌گيري‌ موارد بدرفتاريهايي‌ كه‌ قبلاً ذكر شد و نيز بر حسب‌ مورد پشتيباني‌ از پيگرد قضائي‌ باشد.

ماده‌ 20

1. كودك‌ نبايد به‌ طور موقت‌ يا دائم‌ از محيط‌ خانواده‌ و از منافع‌ خويش‌ محروم‌ باشد و بايد از طرف‌ دولت‌ تحت‌ مراقبت‌ و مورد مساعدت‌ قرار گيرد.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ مي‌بايست‌ طبق‌ قوانين‌ ملي‌ خود مراقبتهاي‌ جايگزين‌ ديگري‌ را براي‌ اين‌ گونه‌ كودكان‌ تضمين‌ نمايند.

3. اين‌ گونه‌ مراقبتها شامل‌ موارد زيادي‌ مي‌شود، از جمله‌ تعيين‌ سرپرست‌ و كفيل‌ در قوانين‌ اسلامي‌، فرزندخواندگي‌ و يا در صورت‌ لزوم‌ اعزام‌ كودك‌ به‌ مؤسسات‌ مناسب‌ مراقبت‌ از كودكان‌ باشد. به‌ هنگام‌ بررسي‌ راه‌حلها بايد به‌ استمرار مطلوب‌ در تربيت‌ كودك‌، قوميت‌، مذهب‌، فرهنگ‌ و زبان‌ كودك‌ توجه‌ خاص‌ شود.

ماده‌ 21

كشورهايي‌ كه‌ سيستم‌ فرزندخواندگي‌ را به‌ رسميت‌ شناخته‌ و مجاز مي‌دانند، بايد منافع‌ عاليه‌ كودك‌ را در اولويت‌ قرار داده‌ و نكات‌ زير را مراعات‌ كنند.

الف‌) تضمين‌ اين‌ كه‌ فرزندخواندگي‌ فقط‌ از سوي‌ مقامات‌ ذيصلاحي‌ انجام‌ مي‌شود كه‌ مطابق‌ با قوانين‌ و مقررات‌ لازم‌الاجرا و براساس‌ اطلاعات‌ موثق‌ و قابل‌ اطمينان‌ تعيين‌ مي‌كنند كه‌ فرزندخواندگي‌ با توجه‌ به‌ وضعيت‌ وي‌ در ارتباط‌ با والدين‌، خويشاوندان‌ و قيم‌ قانوني‌ مجاز است‌ و در صورت‌ مقتضي‌ رضايت‌ اشخاص‌ فوق‌ را براي‌ فرزندخواندگي‌ براساس‌ مقررات‌ لازمه‌ كسب‌ مي‌كنند.

ب‌) تضمين‌ اين‌ كه‌ در صورتي‌ كه‌ كودك‌ را نتوان‌ به‌ روشي‌ مناسب‌ در كشور خود تحت‌ سرپرستي‌ يك‌ خانواده‌ درآورد، فرزندخواندگي‌ در ساير كشورها به‌ عنوان‌ راه‌حلي‌ ديگر مورد بررسي‌ قرار خواهد گرفت‌.

ج‌) تضمين‌ برخورداري‌ كودكاني‌ كه‌ در ساير كشورها پذيرفته‌ مي‌شوند از مراقبتها و حقوقي‌ كه‌ به‌ هنگام‌ فرزندخواندگي‌ در كشور خود، شامل‌ حال‌ آنان‌ مي‌شود.

د) اتخاذ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ جهت‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ قبول‌ كودك‌ در ساير كشورها براي‌ افراد مربوطه‌ متضمن‌ منافع‌ مالي‌ نباشد.

ه‌) در صورت‌ لزوم‌، پيشبرد اهداف‌ ماده‌ حاضر از طريق‌ انعقاد قراردادها يا اتخاذ ترتيبات‌ دو يا چند جانبه‌ و تلاش‌ در اين‌ چارچوب‌ براي‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ پذيرش‌ كودك‌ در يك‌ كشور ديگر از طريق‌ ارگانها يا مقامات‌ ذيصلاح‌ انجام‌ شود.

ماده‌ 22

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اقدام‌ لازم‌ را جهت‌ تضمين‌ برخورداري‌ كودكي‌ كه‌ خواهان‌ پناهندگي‌ است‌ و يا پناهنده‌ تلقي‌ مي‌شود، چه‌ همراه‌ والدين‌ خود باشد يا شخص‌ ديگري‌، مطابق‌ با قوانين‌ و مقررات‌ محلي‌ و بين‌المللي‌، از حمايتها و مساعدتهاي‌ بشردوستانه‌ لازم‌ و از حقوق‌ مربوطه‌ كه‌ در اين‌ كنوانسيون‌ يا ساير اسناد بشردوستانه‌ يا حقوق‌ بشر مقرر شده‌ و كشورهاي‌ فوق‌الذكر نسبت‌ به‌ آنها متعهد مي‌باشند، به‌ عمل‌ خواهند آورد.

2. بدين‌ منظور، كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ بنا به‌ صلاحديد خود با سازمان‌ ملل‌ و ساير سازمانهاي‌ بين‌المللي‌ يا غيردولتي‌ ذيصلاح‌ كه‌ با سازمان‌ ملل‌ كار مي‌كنند در جهت‌ حمايت‌ و مساعدت‌ از اين‌ گونه‌ كودكان‌ و رديابي‌ والدين‌ يا ساير اعضاي‌ خانواده‌ كودكان‌ پناهنده‌ و براي‌ كسب‌ اطلاعات‌ لازم‌ براي‌ به‌ هم‌ پيوستن‌ مجدد اعضاي‌ خانواده‌ همكاري‌ خواهند كرد. در صورتي‌ كه‌ موفق‌ به‌ يافتن‌ والدين‌ يا ساير اعضاي‌ خانواده‌ نشوند، با كودك‌ همان‌ گونه‌ كه‌ در اين‌ كنوانسيون‌ اظهار شده‌، درست‌ مانند كودكي‌ كه‌ به‌ طور موقت‌ يا دائم‌ از محيط‌ خانوادگي‌ به‌ هر دليل‌ محروم‌ شده‌، رفتار خواهد شد.

ماده‌ 23

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اذعان‌ دارند كودكي‌ كه‌ ذهناً يا جسماً دچار نقص‌ مي‌باشد بايد در شرايطي‌ كه‌ متضمن‌ منزلت‌ و افزايش‌ اتكاء به‌ نفس‌ باشد و شركت‌ فعال‌ كودك‌ در جامعه‌ را تسهيل‌ نمايد، رشد يافته‌ و از يك‌ زندگي‌ آبرومند و كامل‌ برخوردار گردد.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودكان‌ معلول‌ را براي‌ برخورداري‌ از مراقبت هاي‌ ويژه‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسد و ارائه‌ اين‌ مراقبتها را بر حسب‌ شرايط‌ والدين‌ و يا مسئولين‌ كودك‌ و منوط‌ به‌ وجود منابع‌، به‌ اين‌ گونه‌ كودكان‌ و كساني‌ كه‌ مسئول‌ مراقبت‌ از وي‌ هستند، تشويق‌ و تضمين‌ خواهند كرد.

3. با تشخيص‌ نيازهاي‌ ويژه‌ كودك‌ معلول‌، كمكهاي‌ مقرر شده‌ در پاراگراف‌ 2 اين‌ ماده‌ در صورت‌ امكان‌ مي‌بايست‌ به‌ طور رايگان‌ و با در نظر گرفتن‌ منابع‌ مالي‌ والدين‌ و يا مسئولين‌ كودك‌ انجام‌ گيرد و مي‌بايست‌ به‌ نحوي‌ برنامه‌ريزي‌ شود كه‌ كودك‌ معلول‌ بتواند دسترسي‌ مؤثر به‌ آموزش‌، تعليم‌ و تربيت‌ و خدمات‌ مراقبتي‌ بهداشتي‌، خدمات‌ توانبخشي‌، آمادگي‌ براي‌ اشتغال‌ و ايجاد فرصت‌ به‌ روشي‌ كه‌ موجب‌ دستيابي‌ كودك‌ به‌ حداكثر كمال‌ اجتماعي‌ و پيشرفت‌ شخصي‌ از جمله‌ پيشرفت‌ فرهنگي‌ و معنوي‌ وي‌ مي‌شود، داشته‌ باشد.

4. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ در سايه‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌، مبادله‌ اطلاعات‌ لازم‌ را در زمينه‌ مراقبتهاي‌ بهداشتي‌ جهت‌ پيشگيري‌ و معالجات‌ پزشكي‌، روانشناسي‌ و توانبخشي‌ كودكان‌ معلول‌ من‌ جمله‌ انتشار و در دسترس‌ قرار دادن‌ اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ روشهاي‌ توانبخشي‌، آموزش‌ و خدمات‌ حرفه‌اي‌ با هدف‌ قادر ساختن‌ كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ به‌ پيشبرد توانائيها و مهارتهاي‌ خود و گسترش‌ تجربيات‌ آنان‌ در اين‌ زمينه‌ها، افزايش‌ خواهند داد. در اين‌ ارتباط‌، به‌ نيازهاي‌ كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌ توجه‌ خاصي‌ مبذول‌ خواهد شد.

ماده‌ 24

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ را جهت‌ برخورداري‌ از بالاترين‌ استاندارد بهداشت‌ و از تسهيلات‌ لازم‌ براي‌ درمان‌ بيماري‌ و توانبخشي‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسند. آنان‌ براي‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ هيچ‌ كودكي‌ از رسيدن‌ به‌ اين‌ حق‌ و دسترسي‌ به‌ خدمات‌ بهداشتي‌ محروم‌ نخواهد شد، تلاش‌ خواهند نمود.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ موضوع‌ را تا اجراي‌ كامل‌ اين‌ حق‌ دنبال‌ خواهند كرد و خصوصاً در زمينه‌هاي‌ ذيل‌ روشهاي‌ مناسب‌ را اتخاذ خواهند كرد.

الف‌) كاهش‌ ميزان‌ مرگ‌ و مير نوزادان‌ و كودكان‌

ب‌) تضمين‌ فراهم‌ نمودن‌ مشورتهاي‌ پزشكي‌ و مراقبتهاي‌ بهداشتي‌ اوليه‌

ج‌) مبارزه‌ با بيماريها و سوء تغذيه‌، از جمله‌ در چارچوب‌ مراقبتهاي‌ بهداشتي‌ اوليه‌ از طريق‌ به‌ كار بستن‌ تكنولوژيهاي‌ در دسترس‌ و از طريق‌ فراهم‌ نمودن‌ مواد غذايي‌ مقوي‌ و آب‌ آشاميدني‌ سالم‌ و در نظر گرفتن‌ خطرات‌ آلودگي‌ محيط‌ زيست‌.

د) تضمين‌ مراقبتهاي‌ قبل‌ و پس‌ از زايمان‌ مادران‌

ه‌) تضمين‌ اين‌ كه‌ تمام‌ اقشار جامعه‌ خصوصاً والدين‌ و كودكان‌ از مزاياي‌ تغذيه‌ شير مادر، بهداشت‌ و بهداشت‌ محيط‌ زيست‌ و پيشگيري‌ از حوادث‌ اطلاع‌ داشته‌ و به‌ آموزش‌ دسترسي‌ داشته‌ و در زمينه‌ استفاده‌ از اطلاعات‌ اوليه‌ بهداشت‌ كودك‌ و تغذيه‌ مورد حمايت‌ قرار دارند.

و) توسعه‌ مراقبت هاي‌ بهداشتي‌ پيشگيرانه‌، ارائه‌ راهنمائيهاي‌ لازم‌ به‌ والدين‌ و آموزش‌ تنظيم‌ خانواده‌ و خدمات‌.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ و مناسب‌ را براي‌ زدودن‌ روش‌ معالجاتي‌ سنتي‌ و خرافي‌ در مورد بهداشت‌ كودكان‌ به‌ عمل‌ خواهندآورد.

4. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ پيشبرد و تشويق‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ براي‌ دستيابي‌ تدريجي‌ به‌ تحقق‌ كامل‌ حقوق‌ شناخته‌ شده‌ در كنوانسيون‌ حاضر را متقبل‌ مي‌شوند. در اين‌ ارتباط‌، به‌ نيازهاي‌ كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌ توجه‌ خاصي‌ خواهد شد.

ماده‌ 25

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودكي‌ كه‌ توسط‌ مقامات‌ ذيصلاح‌ به‌ منظور مراقبت‌، حفاظت‌ و يا بهداشت‌ جسمي‌ و روحي‌ به‌ خانواده‌ يا مؤسسه‌اي‌ داده‌ شده‌ است‌ را جهت‌ انجام‌ بررسي‌ دوره‌اي‌ نحوه‌ رفتار با كودك‌ و بررسي‌ دوره‌ درمان‌ ارائه‌ شده‌ براي‌ كودك‌ و تمام‌ وضعيتهاي‌ مربوط‌ به‌ نگهداري‌ وي‌ را به‌ رسميت‌ مي‌شناسد.

ماده‌ 26

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ برخورداري‌ از امنيت‌ اجتماعي‌ من‌جمله‌ بيمه‌ اجتماعي‌ را براي‌ تمام‌ كودكان‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسند و اقدام‌ لازم‌ را جهت‌ دستيابي‌ به‌ تحقق‌ كامل‌ اين‌ حق‌، مطابق‌ با قوانين‌ ملي‌، به‌ عمل‌ خواهند آورد.

2. اين‌ مزايا در صورت‌ مقتضي‌ مي‌بايست‌ با توجه‌ به‌ منافع‌ و شرايط‌ كودك‌ و اشخاصي‌ كه‌ مسئوليت‌ نگهداري‌ وي‌ را به‌ عهده‌ دارند و نيز هر گونه‌ ملاحظه‌ ديگري‌ مربوط‌ به‌ كاربرد اين‌ مزايا در جهت‌ منافع‌ كودك‌ در اختيارشان‌ قرار گيرد.

ماده‌ 27

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ تمام‌ كودكان‌ را نسبت‌ به‌ برخورداري‌ از استاندارد مناسب‌ زندگي‌ براي‌ توسعه‌ جسمي‌، ذهني‌، روحي‌، اخلاقي‌ و اجتماعي‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسند.

2. والدين‌ يا ساير سرپرستان‌ كودك‌، مسئوليت‌ عمده‌اي‌ در جهت‌ تضمين‌ شرايط‌ زندگي‌ مناسب‌ براي‌ پيشرفت‌ كودك‌ در چارچوب‌ توانائيها و امكانات‌ عالي‌ خود به‌ عهده‌ دارند.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌، مطابق‌ با شرايط‌ ملي‌ و در چارچوب‌ امكانات‌ خود، اقدام‌ ضروري‌ را براي‌ ياري‌ والدين‌ و ساير اشخاص‌ مسئول‌ كودك‌ در جهت‌ اعمال‌ اين‌ حق‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد و در صورت‌ لزوم‌ كمكهاي‌ مالي‌ و برنامه‌هاي‌ حمايتي‌ را خصوصاً در مورد تغذيه‌، پوشاك‌ و مسكن‌ فراهم‌ خواهند كرد.

4. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اقدام‌ لازم‌ جهت‌ تضمين‌ پرداخت‌ مخارج‌ كودك‌ از سوي‌ والدين‌ و يا ساير اشخاصي‌ كه‌ مسئوليت‌ مالي‌ كودك‌ را به‌ عهده‌ دارند چه‌ در داخل‌ و چه‌ در خارج‌ از كشور به‌ عمل‌ خواهند آورد. در مواردي‌ كه‌ شخص‌ مسئول‌ امور مالي‌ كودك‌ در كشوري‌ متفاوت‌ از كشور كودك‌ زندگي‌ مي‌كند، كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ پذيرش‌ موافقتنامه‌هاي‌ بين‌المللي‌ يا انعقاد اين‌ گونه‌ موافقت‌نامه‌ها و نيز اتخاذ ساير ترتيبات‌ لازم‌ را تسريع‌ خواهند نمود.

ماده‌ 28

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ را نسبت‌ به‌ آموزش‌ و پرورش‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسند و براي‌ دستيابي‌ تدريجي‌ به‌ اين‌ حق‌ و براساس‌ ايجاد فرصتهاي‌ مساوي‌، اقدامات‌ ذيل‌ را معمول‌ خواهند داشت‌:

الف‌) اجباري‌ و رايگان‌ نمودن‌ تحصيل‌ ابتدائي‌ براي‌ همگان‌

ب‌) تشويق‌ توسعه‌ اشكال‌ مختلف‌ آموزش‌ متوسطه‌ منجمله‌ آموزش‌ حرفه‌اي‌ و كلي‌، در دسترس‌ قرار دادن‌ اين‌ گونه‌ آموزشها براي‌ تمام‌ كودكان‌ و اتخاذ اقدامات‌ لازم‌ از قبيل‌ ارائه‌ آموزش‌ و پرورش‌ رايگان‌ و دادن‌ كمكهاي‌ مالي‌ در صورت‌ لزوم‌.

ج‌) در دسترس‌ قرار دادن‌ آموزش‌ عالي‌ براي‌ همگان‌ براساس‌ توانائي ها و از هر طريق‌ مناسب‌.

د) در دسترس‌ قرار دادن‌ اطلاعات‌ و راهنمايي‌هاي‌ آموزشي‌ و حرفه‌اي‌ براي‌ تمام‌ كودكان‌.

ه‌) اتخاذ اقداماتي‌ جهت‌ تشويق‌ حضور مرتب‌ كودكان‌ در مدارس‌ و كاهش‌ غيبت‌ها.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ را جهت‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ نظم‌ و انضباط‌ در مدارس‌ مطابق‌ با حفظ‌ شئون‌ انساني‌ كودكان‌ بوده‌ و مطابق‌ با كنوانسيون‌ حاضر باشد، به‌ عمل‌ خواهند آورد.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ را در موضوعات‌ مربوط‌ به‌ آموزش‌ و پرورش‌، خصوصاً در زمينه‌ زدودن‌ جهل‌ و بيسوادي‌ در سراسر جهان‌ و تسهيل‌ دسترسي‌ به‌ اطلاعات‌ فني‌ و علمي‌ و روشهاي‌ مدرن‌ آموزشي‌، تشويق‌ و افزايش‌ خواهند داد. در اين‌ ارتباط‌، به‌ نيازهاي‌ كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌ توجه‌ خاصي‌ خواهد شد.

ماده‌ 29

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ موافقت‌ مي‌نمايند كه‌ موارد ذيل‌ بايد جزء آموزش‌ و پرورش‌ كودكان‌ باشد.

الف‌) پيشرفت‌ كامل‌ شخصيت‌، استعدادها و توانائيهاي‌ ذهني‌ و جسمي‌ كودكان‌.

ب‌) توسعه‌ احترام‌ به‌ حقوق‌ بشر و آزاديهاي‌ اساسي‌ و اصول‌ مذكور در منشور سازمان‌ ملل‌.

ج‌) توسعه‌ احترام‌ به‌ والدين‌ كودك‌، هويت‌ فرهنگي‌، زبان‌ و ارزشهاي‌ ادبي‌ و ملي‌ كشوري‌ كه‌ در آن‌ زندگي‌ مي‌كند، و به‌ موطن‌ اصلي‌ كودك‌ و به‌ تمدنهاي‌ متفاوت‌ با تمدن‌ وي‌.

د) آماده‌ نمودن‌ كودك‌ براي‌ داشتن‌ زندگي‌ مسئولانه‌ در جامعه‌اي‌ آزاد و با روحيه‌اي‌ (مملو) از تفاهم‌، صلح‌، صبر، تساوي‌ زن‌ و مرد و دوستي‌ بين‌ تمام‌ مردم‌، گروههاي‌ قومي‌، مذهبي‌ و ملي‌ و اشخاص‌ ديگر.

ه‌) توسعه‌ احترام‌ نسبت‌ به‌ محيط‌ طبيعي‌.

2. از هيچ‌ يك‌ از بخشهاي‌ اين‌ ماده‌ و ماده‌ 28 نبايد چنان‌ تعبير شود كه‌ مخلّ آزادي‌ افراد و ارگانها براي‌ تأسيس‌ و اداره‌ مؤسسات‌ آموزشي‌ كه‌ همواره‌ طبق‌ اصول‌ ذكر شده‌ در پاراگراف‌ 1 اين‌ ماده‌ و با شرايط‌ ارائه‌ آموزش‌ مطابق‌ با حداقل‌ استاندارد ذكر شده‌ توسط‌ دولت‌ ايجاد مي‌شود، تلقي‌ شود.

ماده‌ 30

در كشورهايي‌ كه‌ اقليتهاي‌ قومي‌ و مذهبي‌ و يا اشخاص‌ بومي‌ زندگي‌ مي‌كنند، كودكي‌ كه‌ متعلق‌ به‌ اين‌ اقليتها است‌ بايد به‌ همراه‌ ساير اعضاي‌ گروهش‌ از حق‌ برخورداري‌ از فرهنگ‌ و تعليم‌ و انجام‌ اعمال‌ مذهبي‌ خود و يا زبان‌ خويش‌ برخوردار باشد.

ماده‌ 31

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ را براي‌ تفريح‌ و آرامش‌ و بازي‌ و فعاليتهاي‌ خلاق‌ مناسب‌ سن‌ خود و شركت‌ آزادانه‌ در حيات‌ فرهنگي‌ و هنري‌ به‌ رسميت‌ مي‌شناسند.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ را براي‌ شركت‌ كامل‌ در حيات‌ فرهنگي‌ و هنري‌ محترم‌ شمرده‌ و توسعه‌ مي‌دهند و فراهم‌ نمودن‌ فرصتهاي‌ مناسب‌ جهت‌ شركت‌ در فعاليتهاي‌ فرهنگي‌، هنري‌ خلاق‌ و تفريحي‌ را تشويق‌ خواهند نمود.

ماده‌ 32

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ حق‌ كودك‌ جهت‌ مورد حمايت‌ قرار گرفتن‌ در برابر استثمار اقتصادي‌ و انجام‌ هر گونه‌ كاري‌ كه‌ زيان‌بار بوده‌ و يا توقفي‌ در آموزش‌ وي‌ ايجاد كند و يا براي‌ بهداشت‌ جسمي‌، روحي‌، معنوي‌، اخلاقي‌ و پيشرفت‌ اجتماعي‌ كودك‌ مضر باشد را به‌ رسميت‌ مي‌شناسند.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اقدامات‌ لازم‌ قانوني‌، اجرائي‌، اجتماعي‌ و آموزشي‌ را در جهت‌ تضمين‌ اجراي‌ اين‌ ماده‌ به‌ عمل‌ خواهند آورد. در اين‌ راستا، و با توجه‌ به‌ مواد مربوطه‌ در ساير اسناد بين‌المللي‌، كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ خصوصاً موارد ذيل‌ را مورد توجه‌ قرار خواهند داد:

الف‌) تعيين‌ حداقل‌ سن‌ يا حداقل‌ سنين‌ براي‌ انجام‌ كار.

ب‌) تعيين‌ مقررات‌ مناسب‌ از نظر ساعات‌ و شرايط‌ كار.

ج‌) تعيين‌ مجازاتها و يا اعمال‌ ساير ضمانت‌هاي‌ اجراي‌ مناسب‌ جهت‌ تضمين‌ اجراي‌ مؤثر اين‌ ماده‌.

ماده‌ 33

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ از جمله‌ اقدامات‌ قانوني‌، اجرائي‌، اجتماعي‌، آموزشي‌ را جهت‌ حمايت‌ از كودكان‌ در برابر استفاده‌ غيرقانوني‌ از مواد مخدر و يا مواد محرك‌، همان‌گونه‌ كه‌ در معاهدات‌ بين‌المللي‌ مربوطه‌ تعريف‌ شده‌ و جلوگيري‌ از استفاده‌ از كودكان‌ در توليد غيرقانوني‌ و قاچاق‌ اين‌ گونه‌ مواد به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 34

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ متقبل‌ مي‌شوند كه‌ از كودكان‌ در برابر تمام‌ اشكال‌ سوءاستفاده‌ها و استثمارهاي‌ جنسي‌ حمايت‌ كنند. بدين‌منظور، كشورهاي‌ فوق‌ خصوصاً اقدامات‌ ملي‌، دو و چند جانبه‌ را در جهت‌ جلوگيري‌ از موارد زير به‌ عمل‌ مي‌آورند.

الف‌) تشويق‌ يا وادار نمودن‌ كودكان‌ براي‌ درگيري‌ در هر گونه‌ فعاليتهاي‌ جنسي‌.

ب‌) استفاده‌ استثماري‌ از كودكان‌ در فاحشه‌گري‌ و ساير اعمال‌ غيرقانوني‌ جنسي‌.

ج‌) استفاده‌ استثماري‌ از كودكان‌ در اعمال‌ و مطالب‌ پُرنوگرافيك‌.

ماده‌ 35

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ ضروري‌ ملي‌، دو و چند جانبه‌ را براي‌ جلوگيري‌ از ربوده‌ شدن‌، فروش‌ و يا قاچاق‌ كودكان‌ به‌ هر شكل‌ و به‌ هر منظور به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 36

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ از كودكان‌ در برابر تمام‌ اشكال‌ استثمار كه‌ هر يك‌ از جنبه‌هاي‌ رفاه‌ كودك‌ را به‌ مخاطره‌ اندازد، حمايت‌ خواهند كرد.

ماده‌ 37

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ اجراي‌ اقدامات‌ ذيل‌ را متقبل‌ مي‌شوند.

الف‌) هيچ‌ كودكي‌ نبايد تحت‌ شكنجه‌ يا ساير رفتارهاي‌ بيرحمانه‌ و غيرانساني‌ يا مغاير شئون‌ انساني‌ قرار گيرد. مجازات‌ اعدام‌ و يا حبس‌ ابد بدون‌ امكان‌ بخشودگي‌ را نمي‌توان‌ در مورد كودكان‌ زير 18 سال‌ اعمال‌ كرد.

ب‌) هيچ‌ كودكي‌ نبايد به‌ طور غيرقانوني‌ و خودسرانه‌ زنداني‌ شود. دستگيري‌، بازداشت‌ و يا زنداني‌ كردن‌ يك‌ كودك‌ مي‌بايست‌ مطابق‌ با قانون‌ باشد و به‌ عنوان‌ آخرين‌ راه‌ چاره‌ و براي‌ كوتاهترين‌ مدت‌ ممكن‌ بايد بدان‌ متوسل‌ شد.

ج‌) با كودك‌ زنداني‌ بايد به‌ خاطر مقام‌ ذاتي‌ انسان‌، رفتاري‌ انساني‌ و توأم‌ با احترام‌ داشت‌، به‌ نحوي‌ كه‌ نيازهاي‌ به‌ خصوص‌ سني‌ وي‌ در نظر گرفته‌ شود. كودكان‌ زنداني‌ خصوصاً بايد از افراد بزرگسال‌ جدا شوند مگر اين‌ كه‌ اين‌ امر مغاير مصالح‌ كودك‌ باشد. كودك‌ جز در شرايط‌ استثنايي‌ حق‌ دارد با خانواده‌ خود از طرق‌ نامه‌ و ملاقات‌ تماس‌ گيرد.

د) هر كودك‌ زنداني‌ مي‌بايست‌ از حق‌ دسترسي‌ سريع‌ به‌ مشاوره‌ حقوقي‌ و يا ساير مساعدت‌هاي‌ ضروري‌ و نيز حق‌ اعتراض‌ نسبت‌ به‌ مشروعيت‌ زنداني‌ شدن‌ خود در برابر دادگاه‌ يا ساير مقامات‌ ذيصلاح‌، مستقل‌ و بيطرف‌ و تصميم‌گيري‌ سريع‌ در اين‌ گونه‌ موارد برخوردار باشد.

ماده‌ 38

1. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ متقبل‌ مي‌شوند به‌ مقررات‌ قانون‌ بين‌المللي‌ بشر دوستي‌ در زمان‌ جنگ‌هاي‌ مسلحانه‌ كه‌ مربوط‌ به‌ كودكان‌ مي‌شود احترام‌ بگذارند.

2. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ هر گونه‌ اقدام‌ عملي‌ را جهت‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ افراد كمتر از 15 سال‌ در مخاصمات‌ مستقيماً شركت‌ نكنند، معمول‌ خواهند داشت‌.

3. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ از استخدام‌ افراد كمتر از 15 سال‌ در نيروهاي‌ مسلح‌ خود خودداري‌ خواهندكرد. اين‌ كشورها براي‌ استخدام‌ افرادي‌ كه‌ بالاي‌ 15 سال‌ و زير 18 سال‌ سن‌ دارند، اولويت‌ را به‌ بزرگترها خواهند داد.

4. كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌، مطابق‌ با تعهدات‌ خود نسبت‌ به‌ قانون‌ بين‌المللي‌ بشر دوستي‌ در جهت‌ حمايت‌ از افراد غيرنظامي‌ به‌ هنگام‌ جنگهاي‌ مسلحانه‌، تمام‌ اقدامات‌ عملي‌ را براي‌ تضمين‌ حمايت‌ و مراقبت‌ از كودكاني‌ كه‌ تحت‌ تأثير (عواقب‌) جنگ‌ قرار گرفته‌اند به‌ عمل‌ خواهند آورد.

ماده‌ 39

كشورهاي‌ طرف‌ كنوانسيون‌ تمام‌ اقدامات‌ لازم‌ را براي‌ تسريع‌ بهبودي‌ جسمي‌ و روحي‌ و سازش‌ اجتماعي‌ كودكي‌ كه‌ قرباني‌ بي‌توجهي‌، استثمار، سوءاستفاده‌، شكنجه‌ يا ساير اعمال‌ خشونت‌آميز، غيرانساني‌ و تحقير كننده‌ يا جنگ‌ بوده‌ است‌، به‌ عمل‌ خواهند آورد. اين‌ روند بهبودي‌ و پيوستن‌ مجدد به‌ جامعه‌ مي‌بايست‌ در محيطي‌ كه‌ موجب‌ سلامت‌، اتكاي‌ نفس‌ و احترام‌ كودك‌ شود، انجام‌ گيرد.

ماده‌ 40

1. كشورهاي‌ عضو در مورد كودكان‌ مجرم‌ يا متهم‌ به‌ نقض‌ قانون‌ كيفري‌ اين‌ حق‌ را به‌ رسميت‌ مي‌شناسند كه‌ با آنان‌ مطابق‌ با شئونات‌ و ارزش‌ كودك‌ رفتار گردد. اين‌ امر موجب‌ افزايش‌ احترام‌ كودك‌ نسبت‌ به‌ حقوق‌ بشر و آزاديهاي‌ اساسي‌ ديگران‌ شده‌، سن‌ كودك‌ را در نظر گرفته‌ و با در نظر گرفتن‌ سن‌ كودك‌، باعث‌ افزايش‌ خواست‌ وي‌ براي‌ سازش‌ با جامعه‌ و به‌ عهده‌ گرفتن‌ نقشي‌ سازنده‌ مي‌گردد.

2. بدين‌ منظور و با توجه‌ به‌ مفاد مربوطه‌ اسناد بين‌المللي‌، كشورهاي‌ عضو خصوصاً موارد ذيل‌ را تضمين‌ مي‌نمايند:

الف‌) هيچ‌ كودكي‌ نبايد به‌ خاطر اعمالي‌ كه‌ در زمان‌ ارتكاب‌ توسط‌ قانون‌ ملي‌ يا بين‌المللي‌ منع‌ نشده‌، متهم‌ يا گناهكار شناخته‌ شود.

ب‌) هر كودكي‌ كه‌ متهم‌ يا محكوم‌ به‌ نقض‌ قانون‌ كيفري‌ شود، حداقل‌ داراي‌ تأمينهاي‌ زير خواهد بود:

1) بي‌گناه‌ شناخته‌ شدن‌ تا زماني‌ كه‌ جرم‌ طبق‌ قانون‌ ثابت‌ بشود.

2) اطلاع‌ مستقيم‌ و سريع‌ از اتهامات‌ وارده‌ بر عليه‌ وي‌، در صورت‌ لزوم‌ از طريق‌ والدين‌ و يا قيم‌ قانوني‌، و (حق‌) داشتن‌ مشاوره‌ حقوقي‌ و يا ساير كمكها در تهيه‌ و ارائه‌ لايحه‌ دفاعيه‌.

3) روشن‌ شدن‌ موضوع‌ در اسرع‌ وقت‌ توسط‌ مقام‌ يا ارگان‌ قضائي‌ بي‌طرف‌ و مستقل‌ و طي‌ يك‌ دادرسي‌ عادلانه‌ در حضور وكيل‌ يا ساير كمكهاي‌ حقوقي‌، مگر اين‌ كه‌ اين‌ امر در جهت‌ منافع‌ كودك‌ تشخيص‌ داده‌ نشود، خصوصاً با در نظر گرفتن‌ سن‌، موقعيت‌ و يا والدين‌ و يا قيم‌ قانوني‌ كودك‌.

4) مجبور نبودن‌ به‌ دادن‌ شهادت‌ و يا اظهار تقصير و امكان‌ بررسي‌ اظهارات‌ شهود مخالف‌ و كسب‌ اجازه‌ براي‌ شركت‌ و بررسي‌ اظهارات‌ شاهدان‌ وي‌ در شرايط‌ مساوي‌.

5) دسترسي‌ به‌ مقام‌ يا ارگان‌ قضائي‌ ذيصلاح‌، بي‌طرف‌ و مستقل‌ بالاتر بر طبق‌ قانون‌ در صورت‌ مجرم‌شناخته‌شدن‌

6) حق‌ استفاده‌ رايگان‌ از مترجم‌ در صورتي‌ كه‌ كودك‌ قادر به‌ درك‌ زبان‌ مورد استفاده‌ (در دادگاه‌) نباشد.

7) محرمانه‌ بودن‌ كامل‌ موضوع‌ در طول‌ تمام‌ مراحل‌ دادرسي‌.

3. كشورهاي‌ عضو در جهت‌ افزايش‌ وضع‌ قوانين‌ و مقررات‌ و تأسيس‌ مقامات‌ و مؤسساتي‌ كه‌ خصوصاً مربوط‌ به‌ كودكان‌ متهم‌، يا مجرم‌ به‌ نقض‌ قانون‌ كيفري‌ باشند، تلاش‌ خواهند كرد و خصوصاً اقدامات‌ ذيل‌ را معمول‌ خواهند داشت‌:

الف‌) قائل‌ شدن‌ حداقل‌ سن‌ براي‌ نقض‌ قانون‌ كيفري‌ به‌ نحوي‌ كه‌ زير اين‌ سن‌، كودك‌ فاقد مسئوليت‌ كيفري‌ باشد.

ب‌) در صورت‌ تناسب‌ و تمايل‌، وضع‌ مقرراتي‌ در جهت‌ رفتار با اين‌ گونه‌ كودكان‌ بدون‌ توسل‌ به‌ دادرسي‌هاي‌ قضائي‌، به‌ شرطي‌ كه‌ حقوق‌ بشر و ضمانتهاي‌ حقوقي‌ كاملاً رعايت‌ شود.

4. تأمين‌ مسائلي‌ از قبيل‌ مقررات‌ نگهداري‌، راهنمايي‌، نظارت‌، مشاوره‌، تعليق‌ مجازات‌، فرزندخواندگي‌، تعليم‌ و تربيت‌ و برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ حرفه‌اي‌ و ساير اقدامات‌ ديگر در جهت‌ تضمين‌ اين‌ كه‌ با كودكان‌ رفتاري‌ متناسب‌ با رفاه‌ و شرايط‌ و جرم‌ ارتكابي‌ آنها خواهد شد.

ماده‌ 41

هيچ‌ يك‌ از (مواد) كنوانسيون‌ حاضر، قوانيني‌ كه‌ در جهت‌ تحقق‌ حقوق‌ كودك‌ مؤثرتر بوده‌ و جزء موارد زير مي‌باشد را تحت‌ تأثير قرار نمي‌دهد:

الف‌) قانون‌ كشور عضو، يا

ب‌) قانون‌ بين‌المللي‌ لازم‌الاجرا در آن‌ كشور.

بخش‌ 2

ماده‌ 42

كشورهاي‌ عضو موظف‌ هستند اصول‌ و مقررات‌ كنوانسيون‌ را به‌ طرقي‌ مناسب‌ و فعال‌ و به‌ نحوي‌ يكسان‌ به‌ اطلاع‌ بزرگسالان‌ و كودكان‌ برسانند.

ماده‌ 43

1. به‌ منظور بررسي‌ پيشرفت‌ كشورهاي‌ عضو در جهت‌ تحقق‌ تعهداتشان‌ در قبال‌ كنوانسيون‌ حاضر، مي‌بايست‌ كميته‌اي‌ در مورد حقوق‌ كودك‌ براي‌ انجام‌ وظايفش‌ كه‌ ذكر خواهد شد، تشكيل‌ گردد.

2. كميته‌ شامل‌ ده‌ كارشناس‌ با موقعيت‌ عالي‌ از نظر اخلاقي‌ و با صلاحيت‌ در زمينه‌هايي‌ كه‌ در اين‌ كنوانسيون‌ ذكر شده‌، خواهد بود. اعضاي‌ كميته‌ توسط‌ كشورهاي‌ عضو از ميان‌ اتباع‌ خود انتخاب‌ مي‌شوند و با مسئوليت‌ شخصي‌ خودشان‌ خدمت‌ خواهند كرد. در اين‌ زمينه‌ به‌ پراكندگي‌ جغرافيايي‌ برابر و نيز سيستمهاي‌ حقوقي‌ عمده‌ توجه‌ خاص‌ خواهد شد.

3. اعضاي‌ كميته‌ توسط‌ كشورهاي‌ عضو با رأي‌گيري‌ مخفي‌ از ميان‌ ليست‌ نامزدها انتخاب‌ مي‌شوند. هر يك‌ از كشورهاي‌ عضو مي‌توانند يك‌ نفر از اتباع‌ خود را نامزد كنند.

4. انتخابات‌ اوليه‌ كميته‌ ظرف‌ كمتر از 6 ماه‌ پس‌ از تاريخ‌ به‌ اجرا در آمدن‌ كنوانسيون‌ و پس‌ از آن‌ هر 2 سال‌ يكبار انجام‌ خواهد شد. حداقل‌ 4 ماه‌ قبل‌ از هر انتخابات‌، دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ طي‌ نامه‌اي‌ از كشورهاي‌ عضو خواستار تعيين‌ نامزدهاي‌ خود طي‌ 2 ماه‌ مي‌شود. دبيركل‌ متعاقباً بر حسب‌ الفبا ليستي‌ از اشخاص‌ نامزد شده‌ و كشورهايي‌ كه‌ آنان‌ را نامزد كرده‌، تهيه‌ كرده‌ و آن‌ را به‌ كشورهاي‌ عضو كنوانسيون‌ تسليم‌ خواهد نمود.

5. انتخابات‌ در اجلاسهاي‌ كشورهاي‌ عضو كه‌ توسط‌ دبيركل‌ در مقرهاي‌ سازمان‌ ملل‌ افتتاح‌ مي‌شود، انجام‌ مي‌گيرد. در آن‌ اجلاسها كه‌ با حضور دو سوم‌ از كشورهاي‌ عضو رسميت‌ خواهد يافت‌، اعضاي‌ كميته‌ از ميان‌ كساني‌ كه‌ بيشترين‌ آراء و اكثريت‌ مطلق‌ آراي‌ نمايندگان‌ حاضر و رأي‌ دهنده‌ كشورهاي‌ عضو را كسب‌ كرده‌اند، برگزيده‌ مي‌شوند.

6. اعضاي‌ كميته‌ براي‌ مدت‌ 2 سال‌ انتخاب‌ مي‌شوند. اين‌ افراد در صورت‌ نامزدي‌ مجدد حق‌ انتخاب‌ شدن‌ مجدد را دارا مي‌باشند. مدت‌ خدمت‌ 5 تن‌ از اعضاي‌ منتخب‌ در اولين‌ انتخابات‌ در پايان‌ 2 سال‌ خاتمه‌ مي‌يابد؛ بلافاصله‌ پس‌ از اولين‌ انتخابات‌ اسامي‌ اين‌ پنج‌ تن‌ توسط‌ رئيس‌ جلسه‌ و از طريق‌ قرعه‌كشي‌ مشخص‌ خواهد شد.

7. در صورت‌ فوت‌، استعفا و يا اعلام‌ عدم‌ توانائي‌ انجام‌ وظيفه‌ اعضاي‌ كميته‌ به‌ هر دليل‌، كشوري‌ كه‌ اين‌ عضو را نامزد كرده‌ به‌ شرط‌ تأييد كميته‌ كارشناس‌ ديگري‌ را از ميان‌ اتباع‌ خود براي‌ خدمت‌ در مدت‌ باقي‌ مانده‌ انتخاب‌ خواهد كرد.

8. كميته‌ مقررات‌ مربوط‌ به‌ خود را وضع‌ خواهد كرد.

9. كميته‌ مأموران‌ خود را براي‌ يك‌ دوره‌ 2 ساله‌ انتخاب‌ خواهد كرد.

10. جلسات‌ كميته‌ به‌ طور عادي‌ در يكي‌ از مقرهاي‌ سازمان‌ ملل‌ يا هر محل‌ مناسب‌ ديگري‌ كه‌ توسط‌ كميته‌ تعيين‌ مي‌شود، تشكيل‌ مي‌گردد. كميته‌ به‌ طور عادي‌ سالانه‌ تشكيل‌ جلسه‌ مي‌دهد. مدت‌ جلسات‌ كميته‌ در جلسه‌اي‌ با شركت‌ كشورهاي‌ عضو كنوانسيون‌ حاضر و با تأييد مجمع‌ عمومي‌ تعيين‌ شده‌ و در صورت‌ لزوم‌ قابل‌ تغيير خواهد بود.

11. دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ تجهيزات‌ و پرسنل‌ لازم‌ را براي‌ مفيد واقع‌ شدن‌ عمل‌كردهاي‌ كميته‌، طبق‌ كنوانسيون‌ حاضر فراهم‌ خواهد نمود.

12. با تأييد مجمع‌ عمومي‌، اعضاي‌ كميته‌اي‌ كه‌ طبق‌ كنوانسيون‌ حاضر تشكيل‌ مي‌شود، در طي‌ مدت‌ خدمت‌ از محل‌ بودجه‌ سازمان‌ ملل‌ و طبق‌ شرايطي‌ كه‌ مجمع‌ عمومي‌ تعيين‌ مي‌كند، حقوق‌ دريافت‌ خواهند كرد.

ماده‌ 44

1. كشورهاي‌ عضو متقبل‌ مي‌شوند كه‌ از طريق‌ دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ گزارشاتي‌ را در مورد اقداماتي‌ كه‌ براي‌ تحقق‌ حقوق‌ شناخته‌ شده‌ در اين‌ كنوانسيون‌ به‌ عمل‌ آورده‌اند و پيشرفتهاي‌ حاصله‌ را به‌ كميته‌ تسليم‌ كنند:

الف‌) ظرف‌ 2 سال‌ پس‌ از به‌ اجرا درآمدن‌ كنوانسيون‌ در مورد كشور مربوطه‌

ب‌) و پس‌ از آن‌ هر 5 سال‌ يك‌بار

2. گزارشاتي‌ كه‌ طبق‌ ماده‌ حاضر تهيه‌ مي‌شوند مي‌بايست‌ عوامل‌ و مشكلاتي‌ را كه‌ احتمالاً در سر راه‌ انجام‌ تعهدات‌ وجود دارد، نشان‌ دهند. اين‌ گزارشات‌ هم‌ چنين‌ بايد شامل‌ اطلاعات‌ كافي‌ در جهت‌ دادن‌ تصويري‌ جامع‌ از اجراي‌ كنوانسيون‌ در كشور مربوطه‌ باشد.

3. كشوري‌ كه‌ يك‌ گزارش‌ اوليه‌ جامع‌ به‌ كميته‌ ارائه‌ كرده‌ است‌، مي‌تواند از ارائه‌ اطلاعات‌ سياسي‌ كه‌ قبلاً طبق‌ پاراگراف‌ 1 (الف‌) ماده‌ حاضر فراهم‌ كرده‌، خودداري‌ كند.

4. كميته‌ مي‌تواند از كشورهاي‌ عضو خواهان‌ اطلاعات‌ بيشتري‌ در مورد نحوه‌ اجراي‌ كنوانسيون‌ شود.

5. كميته‌ هر دو سال‌ يك‌بار از طريق‌ شوراي‌ اجتماعي‌ و اقتصادي‌ گزارشاتي‌ را در مورد فعاليتهاي‌ خود به‌ مجمع‌ عمومي‌ ارائه‌ خواهد كرد.

6. كشورهاي‌ عضو مي‌بايست‌ گزارشات‌ خود را در كشورهايشان‌ به‌ طور گسترده‌ در اختيار عموم‌ بگذارند.

ماده‌ 45

به‌ منظور تسريع‌ در اجراي‌ مؤثر كنوانسيون‌ و تشويق‌ همكاريهاي‌ بين‌المللي‌ در زمينه‌هاي‌ مندرج‌ در آن‌:

الف‌) سازمانهاي‌ تخصصي‌، صندوق‌ كودكان‌ سازمان‌ ملل‌ و ساير ارگانهاي‌ آن‌ سازمان‌ مي‌توانند در حوزه‌ اختياراتشان‌ بر اجراي‌ مواد اين‌ كنوانسيون‌ نظارت‌ كنند. كميته‌ مي‌تواند بر حسب‌ مورد از سازمانهاي‌ تخصصي‌، صندوق‌ كودكان‌ سازمان‌ ملل‌ و ساير ارگانهاي‌ ذيصلاح‌ در زمينه‌هايي‌ كه‌ به‌ اختيارات‌ مربوط‌ مي‌شود، جهت‌ ارائه‌ نظرات‌ تخصصي‌ در مورد اجراي‌ كنوانسيون‌، دعوت‌ به‌ همكاري‌ كند. كميته‌ هم‌ چنين‌ مي‌تواند از سازمانهاي‌ تخصصي‌، صندوق‌ كودكان‌ سازمان‌ ملل‌ و ساير ارگانهاي‌ سازمان‌ ملل‌ بخواهد در مورد اجراي‌ كنوانسيون‌ در زمينه‌هايي‌ كه‌ به‌ اختيارات‌ آنان‌ مربوط‌ مي‌شود، گزارشاتي‌ را ارائه‌ نمايند.

ب‌) كميته‌ مي‌تواند بر جسب‌ مورد گزارشات‌ كشورهاي‌ عضو را كه‌ حاوي‌ درخواست‌ و يا اعلام‌ نياز به‌ همكاري‌ و مساعدتهاي‌ فني‌ است‌ به‌ ضميمه‌ نظرات‌ و پيشنهادات‌ خود به‌ سازمانهاي‌ تخصصي‌، صندوق‌ كودكان‌ سازمان‌ ملل‌ و ساير ارگانهاي‌ ذيصلاح‌ ارسال‌ دارد.

ج‌) كميته‌ مي‌تواند به‌ مجمع‌ عمومي‌ توصيه‌ كند كه‌ از دبيركل‌ بخواهد از طرف‌ خود مطالعاتي‌ را در مورد موضوعات‌ ويژه‌ مربوط‌ به‌ حقوق‌ كودكان‌ تقبل‌ نمايد.

د) كميته‌ مي‌تواند براساس‌ اطلاعات‌ واصله‌، در اجراي‌ مواد 44 و 45 كنوانسيون‌، پيشنهادات‌ و نظرات‌ كلي‌ خود را اعلام‌ كند. اين‌ پيشنهادات‌ و نظرات‌ به‌ كشور عضو مربوط‌ ارسال‌ خواهد شد و به‌ همراه‌ نظرات‌ كشور عضو به‌ مجمع‌ عمومي‌ گزارش‌ خواهد گرديد.

بخش‌ 3

ماده‌ 46

اين‌ كنوانسيون‌ در اختيار تمام‌ كشورها جهت‌ امضا قرار خواهد گرفت‌.

ماده‌ 47

اين‌ كنوانسيون‌ منوط‌ به‌ تصويب‌ است‌. اسناد تصويب‌ نزد دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ باقي‌ خواهد ماند.

ماده‌ 48

تمام‌ كشورها مي‌توانند به‌ عضويت‌ اين‌ كنوانسيون‌ درآيند، اسناد عضويت‌ نزد دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ به‌ وديعه‌ خواهد ماند.

ماده‌ 49

1. اين‌ كنوانسيون‌ 30 روز پس‌ از تاريخ‌ به‌ وديعه‌ گذاشتن‌ بيستمين‌ سند تصويب‌ يا عضويت‌، نزد دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ قابل‌ اجرا خواهد بود.

2. براي‌ هر كشوري‌ كه‌ پس‌ از به‌ وديعه‌ گذاشته‌ شدن‌ بيستمين‌ سند تصويب‌ يا عضويت‌، كنوانسيون‌ حاضر را تصويب‌ كند يا به‌ عضويت‌ آن‌ درآيد، اين‌ كنوانسيون‌ 30 روز پس‌ از زمان‌ به‌ وديعه‌ گذاردن‌ اسناد عضويت‌ يا تصويب‌ كشور مربوطه‌ قابل‌ اجرا خواهد بود.

ماده‌ 50

1. هر يك‌ از كشورهاي‌ عضو مي‌توانند اصلاحيه‌اي‌ را پيشنهاد كرده‌ و آن‌ را براي‌ دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ نيز ارسال‌ كنند. دبيركل‌، اصلاحيه‌ پيشنهادي‌ آن‌ را با ساير كشورهاي‌ عضو در ميان‌ مي‌گذارد و از آنان‌ در مورد تشكيل‌ كنفرانس‌ كشورهاي‌ عضو به‌ منظور بررسي‌ و رأي‌گيري‌ در مورد پيشنهادات‌ واصله‌ نظرخواهي‌ مي‌كند. در صورتي‌ كه‌ ظرف‌ 4 ماه‌ پس‌ از اعلام‌ دبيركل‌، حداقل‌ يك‌ سوم‌ كشورهاي‌ عضو، موافق‌ با تشكيل‌ چنين‌ كنفرانسي‌ باشند، دبيركل‌ كنفرانس‌ را به‌ كمك‌ سازمان‌ ملل‌ افتتاح‌ خواهد كرد. اصلاحيه‌اي‌ كه‌ مورد تصويب‌ اكثريت‌ كشورهاي‌ عضو حاضر در كنفرانس‌ قرار گيرد، جهت‌ تصويب‌ به‌ مجمع‌ عمومي‌ فرستاده‌ خواهد شد.

2. هر اصلاحيه‌اي‌ كه‌ مطابق‌ پاراگراف‌ اول‌ اين‌ ماده‌ تصويب‌ شود، پس‌ از تصويب‌ مجمع‌ عمومي‌ سازمان‌ ملل‌ و پذيرش‌ دو سوم‌ اكثريت‌ كشورهاي‌ عضو قابل‌ اجرا خواهد بود.

3. پس‌ از به‌ اجرا درآمدن‌ يك‌ اصلاحيه‌ فقط‌ كشورهايي‌ كه‌ آن‌ را پذيرفته‌اند، موظف‌ به‌ اجراي‌ آن‌ مي‌باشند. ساير كشورهاي‌ عضو همچنان‌ موظف‌ به‌ رعايت‌ اين‌ كنوانسيون‌ و ساير اصلاحيه‌هاي‌ قبلي‌ كه‌ آنها را پذيرفته‌اند خواهند بود.

ماده‌ 51

1. دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ متن‌ نظرات‌ كشورها را در هنگام‌ تصويب‌ يا عضويت‌ دريافت‌ كرده‌ و در اختيار ساير كشورها خواهد گذاشت‌.

2. نظرات‌ مغاير با اهداف‌ و مقاصد اين‌ كنوانسيون‌ ممنوع‌ بوده‌ و دريافت‌ نخواهد شد.

3. نظرات‌ را مي‌توان‌ در هر زمان‌ از طريق‌ اعلام‌ به‌ دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ پس‌ گرفت‌. دبيركل‌ تمام‌ كشورها را نيز در جريان‌ خواهد گذاشت‌. اين‌ اعلام‌ از تاريخي‌ كه‌ به‌ دست‌ دبيركل‌ مي‌رسد، قابل‌ اجرا خواهد بود.

ماده‌ 52

كشورهاي‌ عضو مي‌توانند از طريق‌ ارسال‌ يك‌ اعلان‌ كتبي‌ به‌ دبيركل‌ از عضويت‌ كنوانسيون‌ خارج‌ شوند. اين‌ امر يك‌ سال‌ پس‌ از تاريخ‌ دريافت‌ اعلان‌ توسط‌ دبيركل‌ قابل‌ اجرا خواهد بود.

ماده‌ 53

دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ به‌ عنوان‌ امانتدار اين‌ كنوانسيون‌ انتخاب‌ شده‌ است‌.

ماده‌ 54

نسخه‌ اصلي‌ كنوانسيون‌ حاضر به‌ همراه‌ ترجمه‌ عربي‌، چيني‌، انگليسي‌، فرانسه‌، روسي‌ و اسپانيايي‌ آن‌ كه‌ همگي‌ از اعتبار يكسان‌ برخوردار است‌، نزد دبيركل‌ سازمان‌ ملل‌ به‌ وديعه‌ گذاشته‌ خواهد شد.

با حضور نمايندگان‌ تام‌الاختيار كه‌ از طرف‌ دولتهاي‌ متبوع‌ خود داراي‌ اختيار هستند، اين‌ كنوانسيون‌ امضا گرديد.

منبع:unic-ir.org

آموزش – میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازمان ملل مصوب 16 دسامبر 1966

دیباچه:

دولتهای عضو این میثاق:

با توجه به اصولی که در منشور ملل متحد اعلام شده است، شناسایی حیثیت ذاتی و حقوق برابر و غیر قابل انتقال کلیه اعضاء خانواده بشر، مبنای آزادی، عدالت و صلح در جهان است، ·< نظر به اینکه، حقوق مذکور ناشی از حیثیت ذاتی شخص انسان میباشد،

با توجه به اعلامیه جهانی حقوق بشر، کمال مطلوب انسان آزاد، برخورداری از آزادی و رهایی از ترس میباشد. این خواست در صورتی میسر میشود که هر کس از حقوق فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خود و همچنین از حقوق سیاسی و مدنی برخوردار گردد. با توجه به منشور ملل متحد، دولتها متعهد برعایت و احترام به حقوق و آزادیهای انسان وترویج آنها در سراسر جهان میباشند، با درک این حقیقت که افراد نسبت به یکدیگر و اجتماعی که بدان تعلق دارند دارای وظائفی هستند و برای تحقق بخشیدن و ترویج و رعایت حقوق شناخته شده مندرج در این میثاق مسئول میباشند،

(دولتهای عضو این میثاق) مواد زیر را پذیرفته اند:

بخش یکم

ماده اول

1- تمام ملتها حق خودمختاری دارند. بواسطه این حق، آنها وضعیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و توسعه فرهنگی خود را آزادانه تعیین میکنند.

2- تمام ملتها میتوانند برای اهداف خود، بدون لطمه زدن به تعهدات ناشی از همکاریهای اقتصادی بین المللی که بر مبنای اصول سود متقابل و حقوق بین المللی، آزادانه (منعقد شده است) ثروتها و منابع طبیعی شان را مصرف نمایند. در هیچ موردی نمی توان ملتی را از وسایل امرار معاش خود محروم نمود.

3- دولتهای عضو این میثاق، از جمله دولتهای مسئول اداره دولتهای مستعمره و تحت قیمومت، باید در تحقق بخشیدن حق خودمختاری و احترام گذاشتن به این حق، طبق مقررات منشور ملل متحد، سرعت بخشند.

بخش دوم

ماده دوم

1- هردولت عضو این میثاق متعهد میگردد که بطور انفرادی و یا از طریق همکاریهای بین المللی، بویژه اقتصادی، فنی و با (استفاده از) حداکثر منابع موجود و با کلیه وسائل مناسب بویژه ابزارهای قانونگذاری در جهت دستیابی و تحقق کامل حقوق شناخته شده در این میثاق، اقدام نماید.

2- دولتهای عضو این میثاق متعهد می گردند که حقوق اعلام شده در این میثاق را بدون هیچ نوع تبعیض از حیث نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، عقیده سیاسی و یا هر عقیده دیگر یا اصل و منشاء ملی یا اجتماعی، دارایی، نسب یا هر وضعیت دیگر تضمین و اعمال نمایند.

3- دولتهای در حال رشد با توجه به حقوق بشر و (وضعیت) اقتصاد ملی خودشان تعیین میکنند که تا چه اندازه حقوق اقتصادی شناخته شده در این میثاق را در مورد اتباع بیگانه تضمین خواهند کرد.

ماده سوم

دولتهای عضو این میثاق متعهد می شوند که حق مساوی مردان و زنان را در برخورداری از تمام حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که در این میثاق آمده، تامین نمایند.

ماده چهارم

دولتهای عضو این میثاق، تصدیق میکنند که در برخورداری از حقوقی که مطابق این میثاق برای دولت (عصوی) مقرر شده است، آن دولت نمیتواند این حقوق را تابع محدودیتهائی نماید، مگر محدودیتها بموجب قانون و در تطابق با ماهیت حقوق مذکور و بمنظور توسعه رفاه عمومی در یک جامعه دمکراتیک اعمال گردد.

ماده پنجم

1- هیچیک (از مواد) این میثاق نباید بنحوی تفسیر گردد که بموجب آن حقی برای دولتی یا گروهی و یا فردی در جهت فعالیت و یا انجام هر عملی که باعث از بین رفتن هر یک از حقوق و آزادیهای شناخته شده در این میثاق شود و یا محدود کردن آن حقوق بیش از آنچه که در این میثاق پیش بینی شده است، ایجاد نماید.

2- هیچ شرط (محدودیتی) یا عدول از حقوق اساسی بشر که در قوانین (عرف)، پیمان نامه ها، آیین نامه ها و یا رسوم هر یک از دولتهای عضو این پیمان شناخته شده است و یا وجود دارد، به بهانه اینکه در این میثاق (آن حقوق) برسمیت شناخته نشده است و یا به میزان کمتری برسمیت شناخته شده است، پذیرفته نخواهد بود.

بخش سوم

ماده ششم

1- دولتهای عضو این میثاق، حق کار کردن را که شامل حق فرصت داشتن در انتخاب آزاد یا قبول شغلی جهت تامین معاش خود است، برسمیت می شناسند و اقدامات مناسب را در این جهت بعمل خواهد آورد.

2- اقداماتی که بوسیله دولت عضو این میثاق جهت دستیابی و تحقق کامل این حقوق بعمل میاید، شامل راهنمایی، تربیت فنی و حرفه ای، طرح و برنامه ها، روشها و تدابیر فنی جهت دستیابی به توسعه مستمر و مداوم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و اشتغال کامل و سودآور و تحت شرایطی که آزادیهای سیاسی و اقتصادی افراد حفظ گردد، میباشند.

ماده هفتم

دولتهای عضو این میثاق حق هر فرد را در برخورداری از شرایط عادلانه و مساعد کار بویژه نسبت به حقوق زیر، برسمیت می شناسند:

الف: حداقل مزد که برای کارگران مقرر می باشد:

1- دستمزد منصفانه و پاداش برای کار با ارزش مساوی بدون هیچگونه تمایز، بویژه برای زنان تضمین شود که شرایط کار آنها پایین تر از شرایط و مزایای مردان نباشد و آنها برای کار مساوی (با مردان) دستمزد مساوی دریافت می دارند.

2- معاشی شایسته برای آنها و خانواده شان طبق مقررات این میثاق

ب: شرایط بهداشتی و ایمنی کار.

ج : ایجاد فرصتهای مساوی برای هر کس که بتواند (موقعیت) شغلی خود را به مدارج مناسب و بالاتر بدون هیچ ملاحظاتی جزء سابقه خدمت و شایستگی، ارتقاء دهد.

ه : استراحت، فراغت و محدودیت معقول ساعات کار و مرخصی های متناوب با استفاده از دستمزد و همچنین مزد برای تعطیلات رسمی.

ماده هشتم

1- دولتهای عضو این میثاق متعهد و متضمن میگردند که:

الف: هر کس حق تشکیل اتحادیه صنفی و یا پیوستن به اتحادیه صنفی با انتخاب خود را دارد. (تشکیل و یا پیوستن به اتحادیه) بمنظور دستیابی و حفظ منافع اقتصادی و اجتماعی فرد است. هیچ محدودیتی جهت اعمال این حق وجود ندارد مگر آنکه (این محدودیتها) در یک جامعه دمکراتیک، برای مصالح و امنیت ملی یا نظم عمومی و یا حفظ حقوق و آزادیهای افراد دیگر ضرورت داشته باشد و بوسیله قانون صورت گیرد.

ب: اتحادیه ها حق دارند که فدراسیونها و یا کنفدراسیون های ملی تشکیل دهند و نیز ازحق پیوستن به سازمانها و اتحادیه های بین المللی برخوردار باشند.

ج : اتحادیه ها بدون هیچ محدودیتی حق فعالیت آزاد دارند مگر آنکه (این محدودیتها) بموجب قانون باشد و (وجود آنها) در یک جامعه دموکراتیک و برای مصالح و امنیت ملی یا نظم عمومی و یا حفظ حقوق و آزادیهای افراد دیگر ضرورت داشته باشد.

د: حق اعتصاب مشروط به رعایت مقررات ویژه دولت است.

2- این ماده مانع از آن نخواهد شد که افراد نیروهای مسلح یا پلیس یا مقامات دولتی در (رعایت) اعمال این حقوق متحمل محدودیتهای قانونی شوند.

3- هیچیک از مقررات این ماده، دولتهای عضو میثاق سازمان بین المللی کار1948 که (مواد آن) برمبنای آزادی تشکیل انجمن و حمایت از حق سازماندهی است را مجاز نمی دارد که با اتخاذ اقدامات قانونی و یا اجرای قوانینی در صدد آسیب رساندن به تضمین های پیش بینی شده این میثاق برآیند.

ماده نهم

دولتهای عضو این میثاق حق تامین اجتماعی که شامل بیمه های اجتماعی هر فرد است را برسمیت می شناسند.

ماده دهم

دولتهای عضو این میثاق (موارد زیر) را به رسمیت می شناسند:

1- خانواده که عنصر طبیعی و رکن بنیادین جامعه است باید تا حد امکان از محافظت و مساعدت گسترده برخوردار گردد، بویژه تا زمانیکه (خانواده) مسئولیت نگاهداری و تربیت کودکان را به عهده دارد. (همچنین) ازدواج باید با رضایت آزادانه و تمایل همسران منعقد گردد.

2- مادران میباید پیش از زایمان و پس از آن و در مدت زمان معقول و مناسب از حمایتهای ویژه ای برخوردار گردند. در خلال این مدت مادران شاغل می بایست از مرخصی با حقوق و مزایای تامین اجتماعی کافی برخوردار باشند.

3- اقدامات ویژه و بدون تبعیض مانند نسب و یا وضعیتهای دیگر در حمایت و مساعدت به تمام کودکان و افراد جوان باید بعمل آید. کودکان و افراد جوان باید در مقابل بهره برداری( استثمار) اقتصادی و اجتماعی محافظت شوند. اگر استخدام آنان برای اخلاق و سلامتی آنها زیان آور است و یا زندگی آنان را به مخاطره می اندازد و یا مانع از رشد طبیعی آنان می گردد، چنین استخدامی طبق قانون قابل مجازات میباشد. دولتها همچنین باید حدود سنی( استخدامی برای کودکان) تعیین کنند تا استخدام کمتر از آن (سن) انجام نگیرد. استخدام کودک به عنوان کارگر بموجب قانون ممنوع است و قابل مجازات می باشد.

ماده یازدهم

1- دولتهای عضو این میثاق، حق داشتن یک زندگی با معیارهای قابل قبول برای هر فرد و خانواده اش را که شامل خوراک، پوشاک کافی و مسکن و ادامه بهبود شرایط زندگی است، برسمیت می شناسند. دولتهای عضو این میثاق اقدامات مناسب را جهت تامین و تحقق این حق بعمل خواهند آورد و ضرورت اهمیت همکاریهای بین المللی را بر اساس رضایت آزادانه (طرفین) خواهند پذیرفت.

2- دولتهای عضو این میثاق، حق اساسی هر فرد را که گرسنه نباشد، برسمیت می شناسند و اقدامات فردی و یا از طریق همکاری بین المللی را که شامل برنامه های مشخص و مورد احتیاج زیر میباشد، بعمل خواهند آورد.

الف: بهبود روشهای تولیدی، نگهداری و توزیع غذا با استفاده کامل از دانش فنی و علمی، انتشار و اشاعه دانش و اصول تغذیه، توسعه و یا اصلاح نظام زراعی بمنظور دستیابی به حداکثر تولید موثر و استفاده از منابع طبیعی.

ب: تامین عادلانه توزیع فرآورده های غذایی جهان بر حسب احتیاج و اهمیت دادن به مسایل واردات و صادرات غذای دولتها.

ماده دوازدهم

1- دولتهای عضو این میثاق حق هر فرد را برای دستیابی و برخورداری از بالاترین (وضعیت) سلامت جسمی و روحی، برسمیت می شناسند.

2- اقداماتی که دولتهای عضو برای دستیابی و تحقق کامل این حقوق اعمال مینمایند شامل (اقدامات) زیر میباشد:

الف: اقداماتی در جهت توسعه و رشد سلامت کودکان و پایین آوردن میزان مرگ و میر آنها.

ب: بهبود تمام جوانب بهداشت محیط (زیست) و بهداشت صنعتی.

ج : پیش گیری و معالجه و کنترل بیماریهای همه گیر بومی (محلی)، حرفه ای و سایر امراض

د : ایجاد شرایطی جهت تامین تمام خدمات و مراقبتهای پزشکی در مواقع بیماری

ماده سیزدهم

1- دولتهای عضو این میثاق، حق هر فرد را جهت برخورداری از آموزش و پرورش به رسمیت می شناسند. آنها می پذیرند که آموزش و پرورش میباید در جهت توسعه کامل شخصیت و حیثیت انسان و احترام فرد به حقوق بشر و آزادیهای اساسی تقویت و هدایت شود. همچنین آنها می پذیرند که آموزش و پرورش میتواند شرکت فعال و موثر افراد در یک جامعه آزاد و در فضای تفاهم، مدارا و دوستی بین تمام ملتها و گروههای نژادی، قومی یا مذهبی و همچنین فعالیتهای سازمان ملل جهت برقرار ساختن صلح را تحقق بخشد.

2- دولتهای عضو این میثاق، دستیابی و تحقق کامل به حقوق زیر را اذعان دارند:

الف: آموزش ابتدایی باید برای همه اجباری و رایگان باشد.

ب : آموزش متوسطه با اشکال مختلف آن که شامل آموزش فنی و حرفه ای متوسطه است، باید بوسیله ابزارهای مناسب، بویژه در جهت معمول کردن (آموزش) رایگان برای همه فراهم و قابل دسترس باشد.

ج : آموزش عالی باید بوسیله ابزارهای مناسب بویژه در جهت معمول نمودن آموزش رایگان و بر اساس استعداد و صلاحیت ، بطور مساوی قابل دسترس باشد.

د : آموزش پایه ای برای افرادی که دوره آموزش ابتدایی خود را طی نکرده اند و یا تکمیل ننموده اند باید تا حد ممکن تشویق و تشدید گردد.

ه : گسترش و توسعه سیستم مدارس باید در تمامی سطوح و بطور فعالانه دنبال شود تا یک نظام بورسیه ای مناسب تاسیس گردد و همچنین شرایط مادی کارمندان آموزشی باید بطور مدام بهبود یابد.

3- دولتهای عضو این میثاق متعهد میگردند که حق آزادی و اختیار والدین و سرپرستان قانونی را برای انتخاب مدارس کودکانشان غیر از (مدارسی) که بوسیله دولت تاسیس شده است (به شرط) تطبیق دادن با حداقل موازین آموزشی که دولت تنظیم و تصویب کرده است، تضمین کنند و نیز حقوق والدین را جهت آموزش مذهبی و اخلاقی کودکانشان برطبق معتقدات خود در نظر بگیرند.

4- هیچ یک از اجزاء این ماده نباید بنحوی تفسیر شود که از آزادی افراد و اشخاص برای تاسیس و اداره نهادهای آموزشی ممانعت کند. (مشروط بر اینکه) آنها همواره تابع رعایت اصولی باشند که در بند I این ماده آمده است و نیز مطابق با حداقل میزان آموزشهای دولتی باشد.

ماده چهاردهم

هر دولت عضو این میثاق که در زمان عضویت در قلمرو شهرهای عمده ویا دیگر نواحی تحت حاکمیتش، قادر به تامین آموزش ابتدایی اجباری و رایگان نشده است، متعهد می گردد که در ظرف 2 سال یک طرح تفصیلی جهت تحقق و پیشرفت اجرایی اصل آموزش اجباری (ابتدایی) و رایگان برای عموم را در مدت زمانی که در طرح قید شده است، تصویب نماید.

اصل پانزدهم

1- دولتهای عضو این میثاق حقوق زیر را برای هر فرد به رسمیت می شناسند:

الف) مشارکت در زندگی فرهنگی

ب ) برخورداری از مزایای پیشرفت های علمی و کاربردی آن

ج ) حمایت از منافع مادی و معنوی که در نتیجه اثر علمی، ادبی و هنری فرد بوجود آمده است.

2- اقداماتی که بوسیله دولتهای عضو برای دستیابی و تحقق کامل این حقوق در این میثاق بعمل خواهد آمد، شامل اقدامات لازم جهت حفظ و توسعه و ترویج علم و فرهنگ می باشد.

3- دولتهای عضو این میثاق متعهد می گردند که آزادیهای لازم را جهت انجام تحقیقات علمی و فعالیتهای مبتکرانه، محترم شمارند.

4- دولتهای عضو این میثاق، به منافع حاصل از تشویق و توسعه تماسها و همکاریهای بین المللی در زمینه های فرهنگی و علمی معترف هستند.

بخش چهارم

ماده شانزدهم

1- بنابر مقررات این قسمت از میثاق، دولتهای عضو متعهد میگردند، اقداماتی را که جهت پیشرفتها و دستاورد هائی که در مورد حقوق شناخته شده در این میثاق بعمل آورده اند، گزارش کنند.

2- (الف) تمام گزارشها می باید به دبیر کل سازمان ملل متحد، ارایه گردد. (او) طبق مقررات این میثاق رونوشت گزارشها را جهت بررسی به شورای اقتصادی و اجتماعی ارسال می دارد.

(ب ) همچنین دبیر کل سازمان ملل متحد رونوشت گزارشها و یا گزارش هر قسمت مربوطه و دریافتی از دولتهای عضو میثاق که (خود نیز) تا زمان ارائه آن گزارشها عضو نهادهای تخصصی بودند و یا قسمتهایی از گزارشهایی را که در ارتباط با موضوعاتی که بنابر اساسنامه در (حوزه) مسئولیت موسسات مزبور، واقع شده است را به نهادهای تخصصی ارسال می دارد.

ماده هفدهم

1- دولتهای عضو این میثاق، گزارشهای خود را مرحله به مرحله طبق برنامه ای که بوسیله شورای اقتصادی، اجتماعی تنظیم شده است و بعد از مشاوره با دولتها و موسسات تخصصی مربوطه، در ظرف یکسال از تاریخ به قدرت اجرایی درآمدن این میثاق تقدیم خواهد کرد.

2- گزارشها باید عوامل و مشکلاتی که روی میزان اجرایی تعهدات مقرر شده در این میثاق، اثر گذاشته است را نشان دهد.

3- در جاییکه اطلاعات مربوطه قبلا بوسیله دولت عضو این میثاق به سازمان ملل و یا هر موسسه تخصصی فرستاده شده است، تهیه دوباره اطلاعات مزبور، ضرورتی نخواهد داشت اما اشاره دقیق به اطلاعات تهیه شده کافی خواهد بود.

ماده هیجدهم

شورای اقتصادی، اجتماعی بموجب مسئولیتهایی که بنابر منشور سازمان ملل در زمینه حقوق بشر و آزادیهای اساسی، دارد، می تواند با موسسات تخصصی و در ارتباط با گزارش آنها مبنی بر پیشرفتهایی که در حوزه فعالیتهایشان جهت دستیابی به قوانین این میثاق انجام داده اند، تماس حاصل نماید. این گزارشها ممکن است شامل تصمیمات و توصیه های ویژه ای در خصوص عملیاتی باشد که توسط سازمانهای صلاحیت دار به تصویب رسیده است.

ماده نوزدهم

شورای اقتصادی، اجتماعی می تواند گزارشهای مربوط به حقوق بشر پذیرفته شده بوسیله دولتها، طبق مواد 16 و 17 و موسسات تخصصی، طبق ماده 18 را جهت (بررسی) و مطالعه و توصیه کلی یا در صورت مقتضی برای اطلاع به کمیسیون حقوق بشر ارسال دارد.

ماده بیستم

دولتهای عضو این میثاق و موسسات تخصصی مربوطه می توانند نظرات (خود را) در مورد هر توصیه کلی بنابر ماده 19 یا هر گزارش کمیسیون حقوق بشر و یا هر سندی که در این زمینه به آن ارجاع شده است را به شورای اقتصادی، اجتماعی ارایه دهند.

ماده بیست و یکم

شورای اقتصادی و اجتماعی، هرازگاهی می تواند گزارشهایی همراه با توصیه های کلی و یا خلاصه اطلاعات رسیده از دولتهای عضو این میثاق و یا موسسات تخصصی که اقداماتی در جهت رعایت و دستیابی و پیشرفت به حقوق شناخته شده در این میثاق انجام داده اند، به مجمع عمومی ارایه می دارد.

ماده بیست و دوم

شورای اقتصادی و اجتماعی میتواند توجه سایر ارکان سازمان ملل متحد را و یا ارکان فرعی و موسسات تخصصی مربوطه را که دارای (مسیولیتهای) کمک رسانی فنی هستند، به موضوعاتی که مربوط به این بخش از میثاق میباشد و در گزارش ها به آنها اشاره شده است، جلب نماید. این ارکان ممکن است هر کدام در زمینه صلاحیت خود و در جهت کمک کردن به پیشرفت و اجرای موثر این میثاق و لزوم اقدامات بین المللی در این باره اظهار نظر نمایند.

ماده بیست و سوم

دولتهای عضو این میثاق می پذیرند که اقدامات بین المللی را جهت دستیابی به حقوق شناخته شده در این میثاق که شامل روشهایی (در مورد) انعقاد میثاق ها، تصویب توصیه نامه ها، ارایه کمکهای فنی و (تشکیل) نشستهای منطقه ای و نشستهای فنی بمنظور مشاوره و مطالعه سازمان یافته با دولتهای مربوطه است، بعمل آورند.

ماده بیست و چهارم

هیچیک از مقررات این میثاق نباید به گونه ای تفسیر گردد که به مقررات منشور ملل متحد و اساسنامه های موسسات تخصصی که تعیین کننده مسیولیتهای گوناگون ویژه سازمان ملل هستند و (نیز) موسسات تخصصی مربوط به موضوعهای این میثاق، آسیبی وارد آورد.

ماده بیست و پنجم

هیچیک از مقررات این میثاق نباید به گونه ای تفسیر گردد که به حق ذاتی تمام مردم جهت برخورداری و استفاده کامل و آزادانه از منابع و ثروتهای طبیعی خودشان، آسیبی وارد آورد.

بخش پنجم

ماده بیست و ششم

1- این میثاق برای امضای هر دولت عضو سازمان ملل و یا عضو هر یک از موسسات تخصصی آن و یا هر دولت عضو (متعهد به) اساسنامه دیوان بین المللی دادگستری و هر دولتی که (از طرف) مجمع عمومی سازمان ملل متحد دعوت شود تا عضو این میثاق گردد، آماده میباشد.

2- این میثاق تابع به تصویب (قانون اساسی هر دولت) است. اسناد تصویب نزد دبیر کل سازمان ملل متحد سپرده خواهد شد.

3- این میثاق بنابر بند اول این ماده برای پیوستن (وارد شدن) هر دولتی، آماده میباشد.

4- پیوستن بوسیله سپردن سند الحاق نزد دبیر کل سازمان ملل متحد انجام خواهد گرفت.

5- دبیر کل سازمان ملل متحد تمام دولتهایی که این میثاق را امضاء کرده اند و یا به آن پیوسته اند را از سپرده شدن هر سند تصویبی یا الحاقی آگاه خواهد کرد.

ماده بیست و هفتم

1- این میثاق سه ماه پس از تاریخ سپردن سی و پنجمین سند تصویبی یا الحاقی نزد دبیر کل سازمان ملل متحد قدرت اجرایی پیدا خواهد کرد.

2- برای هر دولتی که این میثاق را پس از سپردن سی و پنجمین سند تصویبی یا الحاقی، تصویب کند یا به آن بپیوندد، این میثاق 3 ماه بعد از تاریخ سپردن سند تصویبی یا الحاقی برای آن دولت لازم الاجرا خواهد شد.

ماده بیست و هشتم

مقررات این میثاق بدون محدودیت و استثنایی، شامل تمام واحدهای دولتهای فدرال (دولتهای هم پیمان) میباشد.

ماده بیست و نهم

1- هر دولت عضو این میثاق میتواند اصلاحیه ای پیشنهاد کند و متن آنرا نزد دبیر کل سازمان ملل متحد بسپارد. دبیر کل سازمان ملل متحد هر طرح اصلاحی پیشنهاد شده ای را به دولتهای عضو ارسال میدارد و از آنها درخواست میکند که به او اعلام دارند، مایلند کنفرانسی از دولتهای عضو بمنظور بررسی و تصمیم گیری (اخذ رای) در باره طرحهای پیشنهادی، تشکیل گردد. در صورتیکه حداقل یک سوم دولتهای عضو موافق تشکیل چنین کنفرانسی باشند، دبیر کل، کنفرانسی را زیر نظر سازمان ملل متحد تشکیل خواهد داد. هر اصلاحی که مورد پذیرش اکثریت دولتهای حاضر و رای دهنده در کنفرانس قرار گیرد، برای تصویب به مجمع عمومی سازمان ملل متحد تقدیم خواهد شد.

2- اصلاحات زمانی قدرت اجرایی پیدا خواهد کرد که به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد برسد و اکثریت دوسوم دولتهای عضو، آنرا بنابر روند قانونگذاری خود پذیرفته باشند.

3- وقتیکه اصلاحات، قدرت اجرایی پیدا میکنند، برای آن دسته از دولتهایی که آنرا پذیرفته اند (اجرای) آن الزامی خواهد شد و سایر دولتهای عضو بنابر مقررات این میثاق به هر گونه اصلاحیه ای که قبلا آنرا پذیرفته اند، موظف می باشند.

ماده سی ام

صرف نظر از اطلاعیه های صادر شده در بند 5 ماده 26، دبیر کل سازمان ملل متحد مراتب ویژه زیر را به تمام دولتهای مذکور در بند 1 همان ماده، اطلاع خواهد داد:

الف) امضاء ها، مصوبه ها و پیوستها بنابر ماده 26

ب) تاریخ قدرت اجرایی این میثاق بنابر ماده 27 و تاریخ قدرت اجرایی اصلاحات بنابر ماده 29

ماده سی یکم

1- متن های چینی، انگلیسی، فرانسه، روسی و اسپانیایی این میثاق از اعتباری برابر برخوردار است و آنها در بایگانی سازمان ملل متحد سپرده خواهد شد.

2- دبیر کل سازمان ملل متحد رونوشت تایید شده این میثاق را برای کلیه دولتهای مذکور در ماده 26 ارسال خواهد کرد.

منبع پایگاه اطلاع رسانی اندیشه گران

بدینوسیله به اطلاع انانکه در دوره مربیگری برای اموختن خطرات اعتیاد و

مشکلات افسردگی ثبت نام نموده اند ، رسانیده میشود:

به تاریخ 08.11.2017 از ساعت 17.00تا19.00 برنامه اطلاع دهی(اینفو)این کلاسها دایر میگردد شرکت شما عزیزان که ثبت نام نموده اید الزامی میباشد در همین برنامه ثبت نام شدگان گزینش خواهد شد.

Osoite: Kyläsaarenkuja 2, 00580 Helsinki
کانون افغانستانی های فنلند
suomen afganistanilaisten järjestö ry
www.afghanistan.fikanun244@gmail.com 0442719166

روزنامه اعتماد

نويسنده: سارا معصومي

با عنوان دولت اسلامي عراق و شام خود را به جهانيان معرفي كردند. عراق و سوريه را به عنوان اصلي‌ترين ميزبان‌هاي خود برگزيدند و هر روز بر حجم فعاليت‌هاي خود در شش سال گذشته افزودند. با اين وجود امروز با از دست رفتن بخش اعظمي از زمين‌هاي در اختيار اين گروه در عراق و سوريه، سرنوشت آنها تحليلگران را به گمانه‌‌زني‌هاي بسيار واداشته است. مخوف‌ترين و ثروتمندترين گروه تروريستي جهان در حال فروپاشي است يا پوست‌اندازي؟
داعشي‌ها به وطن بازمي‌گردند
براساس تازه‌ترين برآوردها كه رسانه‌اي مانند اينديپندنت آن را منتشر كرده بسياري از اعضاي داعش كه قريب به 40 هزار نفر را شامل مي‌شود در حال بازگشت به كشورهايي هستند كه از آنجا به اين گروه پيوسته بودند. براساس اين گزارش، حداقل 5600 نفر از جنگجويان داعش از 33 كشور كه از سرزمين‌هاي داعش در سوريه و عراق خارج شده‌اند به خانه‌هاي‌شان بازگشته‌اند. برخي كشورها بيش از سايرين شاهد بازگشت اعضاي داعش بوده‌اند. به گونه‌اي كه نيمي از اعضاي داعش كه از كشورهاي بريتانيا، سوئد و دانمارك بودند به كشورهاي خود بازگشته‌اند و اين در حالي است كه كمتر از ده درصد از جنگجوهايي كه از روسيه يا كشورهاي عضو اتحاد جماهير شوروي سابق بودند ترجيح داده‌اند به سرزمين‌هاي خود بازگردند. برخي كشورهاي ديگر به خصوص در منطقه جنوب شرقي آسيا نيز نه تنها شاهد بازگشت شهروندان خود هستند كه به داعش پيوسته بودند بلكه برخي از اعضاي داعش كه به كشورهاي خود بازنمي‌گردند نيز به اين كشورها مراجعه كرده‌اند. براساس آمارهاي رسمي اعلام شده بيشترين جمعيت ملحق شده به داعش از كشورهاي روسيه، عربستان سعودي، اردن، تونس و فرانسه بوده‌اند. گزارش اخير كه در ماه اكتبر منتشر شده نشان مي‌دهد كه از ميان 850 عضو داعش كه از بريتانيا به اين گروه پيوسته بودند 425 نفر به كشورشان بازگشته‌اند. از كشور سوئد نيز براساس آخرين آمار 300 نفر به داعش پيوسته بودند كه تاكنون 126 نفر آنها به سوئد بازگشته‌اند. فرانسه در ميان كشورهاي اروپايي ركورددار هموطناني است كه به اين گروه تروريستي پيوسته‌اند و براساس آخرين آمار از ميان 1910 نفري كه به داعش از اين كشور پيوسته‌اند 271 نفر به خانه‌هاي خود بازگشته‌اند. از ايالات متحده نيز 129 نفر به عضويت داعش درآمده بودند كه تنها 7 نفر آنها به اين كشور بازگشته‌اند. در بخش‌هايي از گزارش منتشر شده آمده است كه هرچند نمي‌توان گفت بازگشت تروريست‌ها به خانه‌هاي‌شان مي‌تواند بر تهديد تروريسم بين‌المللي بيفزايد اما تعداد حمله‌هاي تروريستي كه توسط داعش هدايت يا انجام مي‌شود در حال صعود در سطح بين‌المللي است. هر تروريست جدا شده از داعش كه به خانه خود بازمي‌گردد از نظر كارشناسان يك خطر بالقوه است كه مي‌تواند ريسكي براي امنيت كشورش باشد.
داعش همچنان الهام‌بخش مشتاقان
داعش همواره جزييات هويتي افرادي را كه به اين گروه پيوسته بودند حفظ مي‌كرد و علاوه بر اين ائتلاف بين‌المللي مبارزه با داعش نيز از طريق رديابي گوشي‌هاي تلفن همراه و كامپيوترهاي شخصي افرادي كه در اين شبكه مشغول به كار بودند كار رديابي آنها را انجام مي‌داد. در حال حاضر بيش از 2000 اسم از افرادي كه در عضويت داعش هستند در اختيار پليس بين‌الملل (اينترپل) قرار گرفته است. براساس گزارش‌هاي رسيده، داعش در جذب نيروهاي خارجي بسيار موفق‌تر از گروه‌هاي مشابه بوده است؛ گروه‌هايي مانند شبه نظاميان افغاني كه براي مبارزه با اتحاد جماهير شوروي سابق در دهه 80 در افغانستان شكل گرفته بودند. بسياري از افرادي كه به داعش ملحق شده‌اند به بقاي طولاني مدت‌تر اين گروه كمك مي‌كنند. براساس تازه‌ترين گزارش‌هايي كه در مورد پراكندگي اعضاي داعش منتشر شده، مي‌توان گفت در حالي كه سرزمين‌هاي داعش براي اعلام خلافت اين گروه در حال از دست رفتن از چنگال آن هستند اما اين گروه بيشتر تمركز را بر نيروهاي خود در فراتر از مرزهاي سوريه و عراق قرار داده است. بسياري از اعضاي داعش به دستور فرماندهي اين گروه تروريستي به خانه بازمي‌گردند تا بتوانند برند اين گروه را زنده نگه دارند. بسياري از كارشناسان اعتقاد دارند كه موفقيت داعش در جذب عضو از كشورهاي متفاوت آسيايي، اروپايي و قاره امريكا مي‌تواند در روند بقاي بيشتر اين گروه تاثيرگذار باشد. شايد داعش در آينده نزديك ديگر آن گروه تروريستي متحد و منسجمي نباشد كه روزگاري جهان سراغ داشت اما مي‌تواند با حفظ جاذبه‌هاي خود همچنان الگويي الهام‌بخش براي كساني باشد كه آرزوهاي خود را در پيوستن به گروه‌هاي ترويستي محقق شده مي‌دانند.
حذف فيزيكي داعش پايان ايدئولوژي آنها نيست
كريستين ساينس مانيتور در گزارشي تحليلي درباره وضعيت داعش و اعضاي آن مي‌نويسد: سقوط خليفه خود‌خوانده داعش كه خود را با عنوان دولت اسلامي به جهان عرضه كرده بود به همان آرامشي صورت مي‌گيرد كه ظهور آن رخ داد. سقوط شهرهاي در اختيار داعش در دو سوي مرز عراق و سوريه مانند سقوط تكه‌هاي دومينويي بود كه پس از آزادي موصل در عراق در ماه جولاي سرعت بيشتري هم گرفت. در حالي كه پيش از اين بيرون راندن داعش از شهرهاي در اختيار مانند موصل كار جان‌فرساي چندماه بود اما نيروهاي عراقي پس از موصل چند شهر ديگر را در بازه‌هاي زماني يك يا چند روز از داعش بازپس گرفتند. در سوريه نيز نيروهاي داعش در حال فرار مستمر هستند. نيروهاي مورد حمايت امريكا در اين كشور در هفدهمين روز از ماه اكتبر پايان عمليات عليه داعش در رقه را اعلام كردند. در سوريه رقه براي اعضاي داعش مانند موصل در عراق بود. نيروهاي داعش به اين دو شهر مانند قلب يا مركز فعاليت‌هاي خود در سطح بين‌المللي نگاه مي‌كردند. با تحولات جاري در سوريه و عراق مي‌توان گفت كه خلافت داعش در حال نابودي است. سرزمين‌هاي وسيعي كه روزگاري پرچم داعش را بر پيشاني خود داشتند اكنون يك به يك شاهد پايين كشيده شدن اين پرچم هستند. معمارهاي داعش يا متواري هستند يا مرده‌اند يا در سوراخ‌هايي در دل بيابان پنهان شده‌اند. با اين وجود مي‌توان گفت كه حذف فيزيكي داعش از عرق و سوريه را نمي‌توان به معناي پايان شبكه اين گروه تروريستي مخوف دانست. داعش تاكنون توانسته شعبه‌هاي خود را در آفريقا، خاورميانه و آسيا تاسيس كند. گروه‌هاي تروريستي تازه تاسيس بسياري در حال سربرآوردن هستند اما اين شاخه‌هاي محلي همگي پيرامون يك شبكه اتصالي با هسته داعش قرار گرفته‌اند و تنها تعداد محدودي از آنها ريشه در درگيري‌ها در سوريه و عراق دارند. بسياري از اين شاخه‌ها به دليل نارضايتي اعضاي به داعش پيوسته از وضعيت محلي در كشورهاي خود به وجود آمده‌اند و البته پيوند يا اتصال آنها به داعش تنها يك فايده دارد و آن هم تنومندتر شدن بدنه داعش است كه در حال حاضر وجود خارجي دارد و در سطح بين‌المللي شناخته شده است.
تبديل شدن به نهاد تروريستي زيرزميني؟
كريستين ساينس مانيتور به نقل از يك مامور سابق اف‌بي‌آي كه در جريان تحقيقات حادثه تروريستي يازده سپتامبر حضور داشته، مي‌نويسد: داعش اندك اندك از جامه يك گروه تروريستي كه سوداي خلافت و دولت را در سر داشت خارج مي‌شود و به يك نهاد تروريستي زيرزميني بدل مي‌شود. داعش اندك اندك در هر نقطه از جهان مقري براي خود پيدا مي‌كند. با اين وجود يك سوال ايدئولوژيك بسيار عميق باقي مي‌ماند و آن هم اين است كه چه بلايي بر سر داعش مي‌آيد اگر از خليفه خبري نباشد؟ آنها از اين به بعد به خليفه و دولتي اشاره خواهند كرد كه ديگر وجود خارجي ندارد.
داعش در روزهاي اوج خود در سال 2014 ميلادي، بيش از 100 هزار كيلومتر مربع زمين را كه بيشتر در عراق و سوريه بود در اختيار داشت. اين مساحت قريب به 11 ميليون جمعيت را در خود جاي داده بود. از اين 11 ميليون جميعت 40 هزار نفر تروريست بودند كه از 120 كشور متفاوت خود را به سوريه و عراق رسانده بودند. در ابتداي سال 2017 ميلادي، تعداد كساني كه در زير بيرق داعش زندگي مي‌كردند با كاهش 65 درصدي در سوريه و 83 درصدي در عراق رو به رو شد. برخي از جدال‌هاي داعش با نيروهاي محلي يا جريان ائتلافي مبارزه با داعش در عراق و سوريه در يك سال و نيم اخير بيش از آنچه كه اين گروه تصور مي‌كرد با درگيري و تنش همراه بود. به عنوان نمونه آزادسازي موصل از نقطه صفر تا صد آن قريب به 9 ماه طول كشيد. با اين وجود آزادسازي رقه در سوريه اين اميد را به وجود آورده است كه شايد عمليات‌هاي نظامي در سوريه و عراق براي بيرون راندن كامل داعش با سرعت بيشتر و تلفات كمتر در ميان غيرنظاميان صورت بگيرد.
تلاش داعش براي ظهور در نقطه‌اي جز سوريه و عراق
كريستين ساينس مانيتور در ادامه گزارش تحليلي درباره وضعيت داعش به نقل از رييس نيروهاي ويژه شكست داعش در وزارت امور خارجه امريكا مي‌نويسد: اميدواري‌ها به شكست داعش را نبايد با اغراق زياد همراه كرد بلكه بايد مراقب رنگ‌هاي بر روي نقشه‌هاي سوريه و عراق بود. زماني كه سرزميني در اين كشورها از دست داعش خارج مي‌شود مناطق آزاد شده از سايه رنگ قرمز خارج مي‌شوند. اين مقام امريكايي همچنين مخالف اين ايده خوش‌بينانه است كه ديگر زمينه براي بازگشت داعش به عراق و سوريه در آينده نزديك وجود ندارد. وي در اين باره به كريستين ساينس مانيتور مي‌گويد: در شكست دادن داعش يك عبارت رايج وجود دارد و آن هم اين است كه بازپس گرفتن زمين‌هاي در اختيار اين گروه تروريستي لازم است اما كافي نيست.
حتي اگر داعش زمين‌هاي اصلي در اختيار خود را هم از دست بدهد باز هم مي‌تواند زمينه‌هاي لازم را براي قدرت‌گيري در ساير نقاط جهان پيدا كند. به خصوص در مناطقي كه از بي‌ثباتي و دولت‌هاي ضعيف رنج مي‌برند زمينه براي رشد داعش بيشتر وجود دارد. اگر بخواهم نوعي پيش‌گويي براي شما بكنم مي‌توانم بگويم كه هنوز گروهي را در اين نزديكي مي‌بينيم كه خود را داعش صدا مي‌زنند اما بيش از آنكه گروهي منسجم با توانايي اجراي عمليات‌هاي هماهنگ باشند، يك اسم و يك برند از آنها باقي مانده است. برخي از تحليل‌‌گران اعتقاد دارند كه داعش پايان خود را نزديك مي‌بيند و به همين دليل در حال بازهدايت نيروهاي باقي‌مانده خود به ساير نقاط جهان است. اگر قرار باشد كه داعش دوباره در نقطه ديگري بازتولد را تجربه كند، سوال اساسي اين است كه نيروهاي تازه نفس را از كجا خواهد آورد و در اين شرايط اين سوال كه نيروهاي موجود در عراق و سوريه ترجيح مي‌دهند كجا دوباره گردهم جمع شوند اهميت چنداني نخواهد داشت.
داعش ناگهان غيب نمي‌شود
كريستين ساينس مانيتور در ادامه به نقل از حسن حسن، نويسنده كتابي در مورد داعش و شيوه‌هاي ترور اين گروه تروريستي مي‌نويسد: آنچه كه امروز باقي مانده است هسته داعش و كساني است كه واقعا به عملكرد اين گروه اعتقاد دارند. به نظر مي‌رسد كه داعش در حال حاضر كنترل شده است اما بارها هشدار داده شده است كه اگر شرايط سياسي و اجتماعي نابساماني كه داعش به دليل آنها در سوريه و عراق پاگرفت و رشد كرد دوباره بازگردد، داعش نيز مي‌تواند دوباره متولد شود. داعش همچنان يك تهديد براي جامعه جهاني باقي مي‌ماند. هنوز فرصت‌هايي براي اينكه آنها ايده خليفه‌گري خود را احيا كنند وجود دارد. آنها هنوز سوداي دوباره زنده كردن اين خليفه‌گري را در سر دارند و به دنبال بستر لازم براي اجرايي كردن اين رويا مي‌گردند.
برخي از تحليل‌گران اعتقاد دارند كه پروژه خليفه‌گري داعش در آينده‌اي نه چندان دور كاملا شكست مي‌خورد با اين وجود نبايد اين خوش‌بيني مانع از اين شود كه تهديد واقعي داعش درك نشود. نبايد فراموش كرد كه بازمانده‌هاي داعش هنوز نفس مي‌كشند. فرقي نمي‌كند كه اين بازمانده‌ها به وطن خود بازگردند يا به ديگر نقاطي كه داعش در حال ريشه دواندن در آنجاست هجرت كرده‌اند يا در محل‌هاي فعلي استقرار داعش مانند عراق و سوريه جان سالم به در برده‌اند و همچنان نفس مي‌كشند.
يك كارشناس گروه‌هاي اسلام‌گراي افراطي در اين باره به كريستين ساينس مانيتور مي‌گويد: تصويري كه اكثر مردم در روياهاي خود دارند اين است كه هواپيمايي مملو از نيروهاي داعش به پرواز در مي‌آيد و سپس محو مي‌شود. اما اين يك تصوير نادرست است. نيروهاي داعش اين‌سو و آن‌سو دوباره از نو ‌زاده مي‌شوند و جان مي‌گيرند.
فرماندهي مركزي امريكا در ماه آوريل اعلام كرد كه بيش از 40 هزار نيروي خارجي را كه به داعش در عراق و سوريه پيوسته‌اند شناسايي كرده است. با اين وجود برخي از تحليل‌گران مي‌گويند كه در مورد اين ارقام اغراق شده است و اعتقاد دارند كه رقم فعلي نيروهاي در اختيار داعش اعم از طرفداران اين گروه يا جنگجوهاي آن حدود 20 تا 30 هزار نفر است. هيچ شكي وجود ندارد كه رقم قابل توجهي از جنگجوهاي خارجي كه به داعش پيوسته بودند اكنون از ميدان‌هاي جنگ مستقيم گريخته‌اند. حداقل 5600 نفر از اعضاي داعش از 33 كشور مختلف به خانه‌هاي خود بازگشته‌اند. البته بايد گفت كه تهديدي كه بازگشت اين افراد براي كشورهاي مبدا ايجاد مي‌كند تنها يكي از چالش‌هايي است كه جهان با آن در سال‌هاي آتي دست به گريبان خواهد بود.
شعبه‌هاي مخفي داعش فعال مي‌شوند
لينا خطيب از محققان امور خاورميانه و آفريقاي شمالي در چتم هاووس لندن در اين باره به كريستين ساينس مانيتور مي‌گويد: شكست‌هاي زميني داعش را الزاما نمي‌توان به كاسته شدن از تهديد حملات تروريستي اين كشور در سطح بين‌المللي تعبير كرد. شكست‌هاي نظامي داعش در عراق و سوريه بيش از آنكه معناي ميداني و كاربردي براي داعش داشته باشد شكست‌هاي نمادين و سمبليك به حساب مي‌آيد چرا كه فعاليت‌هاي داعش در مناطق خارج از خاورميانه و شمال آفريقا توسط اعضاي خاموش اين گروه انجام مي‌گيرد. اين اعضاي خاموش دستورهاي خود را از فرمانده اصلي داعش كه احتمالا در بيابان‌هاي عراق يا سوريه پنهان شده دريافت مي‌كنند. در حال حاضر گفته مي‌شود كه حدود 6 تا 10 هزار عضو داعش همچنان در عراق و سوريه فعال هستند و هرچند كه داعش زمين‌هاي تحت كنترل خود را در عراق و سوريه از دست داده است اما نگراني‌ها در مورد اينكه اين گروه تروريستي بتواند در بلندمدت چه به عنوان گروه تروريستي، چه به عنوان منبع الهام بخش دوباره احيا شود، وجود دارد. دليل اين نگراني‌ها نيز اين است كه داعش بيش از هر گروه تروريستي ديگري در جذب نيروهاي خارجي موفق عمل كرده است. حقيقت آن است كه مشتاقان راه و روش داعش تنها گروه گروه راهي عراق و سوريه نمي‌شوند بلكه در ساير نقاط جهان نيز چراغ سبزهاي بسياري به راه و روش داعش نشان داده مي‌شود. مهم نيست كه داعش خليفه‌گري خود را در كجا بنا نهاده اما شعبه‌هاي مخفي آن همه‌جا وجود دارد.
ليبي و مصر، دو بهشت موعود براي داعش
ليبي يكي از كشورهاي معدودي است كه ميزباني بخش اعظمي از جنگجوهاي داعش را برعهده دارد. هرچند كه نيروهاي داعش در پايان سال گذشته ميلادي از مقر خود كه شهر سرت در ليبي بود بيرون رانده شدند و در بيابان‌هاي اطراف سكني گزيدند اما طبيعت پرهرج و مرج اين كشور زمينه را براي تبديل شدن آن به بهشت داعش فراهم كرده است.
مصر يكي ديگر از كشورهايي است كه بايد نگران گسترش نفوذ داعش در آن بود. صحراي سينا در مصر يكي از نقاطي است كه مي‌تواند به بهشتي براي داعش تبديل شود. در حال حاضر نيز ما شاهد افزايش حملات تروريستي و حضور اعضاي داعش در اين منطقه هستيم. در ساير نقاطي كه داعش به دنبال جا پايي براي خود مي‌گردد در حالت رقابت با ساير گروه‌هاي تروريستي براي به اثبات رساندن حرف و قدرت خود است. به عنوان نمونه در افغانستان كه ما شاهد افزايش حضور داعش و سرعت گرفتن فعاليت‌هاي آنها هستيم فشارهاي زيادي روي اين گروه از سوي طالبان و شبكه حقاني وجود دارد. در يمن و سومالي نيز القاعده اصلي‌ترين رقيب داعش به حساب مي‌آيد. در سومالي كه داعش تلاش كرد گروه الشباب را با خود همراه كند، الشباب نه تنها در برابر اين درخواست مقاومت كرد بلكه حتي در مقابل داعش قدعلم كرد و به گونه‌اي برخورد كرد كه مي‌توان گفت در حال حاضر تعداد نيروهاي داعش درسومالي كمتر از 100 نفر است.
استفاده داعش از ظرفيت‌هاي محلي موجود
كريستين ساينس مانيتور در ادامه مي‌نويسد: ترتيب اتفاق‌ها و حوادث نشان مي‌دهد كه بسياري از گروه‌هاي تروريستي كه ادعاي اتحاد با داعش را داشتند در حقيقت گروه‌هايي هستند كه سابقه بيشتري از داعش دارند اما با تماشاي محبوبيت داعش براي جلب‌توجه و به دست آوردن قدرت بيشتر بر پشت داعش پريده‌اند و از آن بهره‌برداري مي‌كنند. مشاور سابق وزير دفاع امريكا در امور ماموريت‌هاي ويژه در اين باره مي‌گويد: راه و روش تاريخي كه داعش يا القاعده به آن عمل مي‌كنند اين است كه هيچ چيز را از عالم غيب ظاهر نمي‌كنند بلكه از گروه‌هاي محلي موجود براي بالا رفتن استفاده مي‌كنند.
اين نگاه در مورد فعاليت‌هاي داعش در كشورهاي غرب آفريقا كاملا صحت دارد. اخيرا در نيجر چهار نظامي امريكايي در حين انجام وظيفه در عمليات‌هاي ضدتروريستي جان خود را از دست داده‌اند. بوكوحرام سال‌هاست كه گروهي تروريستي و مخوف در اين مناطق است و اخيرا نيز اتحاد خود با داعش را علني كرده است. البته يك عمليات نظامي چندجانبه با حضور نيروهاي نظامي از چندكشور توانسته بخش‌هاي اعظمي از مناطق تحت كنترل بوكوحرام را باز پس بگيرد.
در فيليپين نيز ما شاهد ظهور هسته‌هايي از داعش هستيم و به عنوان نمونه نيروهاي وفادار به اين گروه تروريستي شهر مراوي را اين كشور را به مدت 5 ماه در اختيار خود داشتند و نبرد نيروهاي دولتي با آنها نيز همين حدود طول كشيد. هرچند كه اين منطقه پيش از اين نيز سابقه فعاليت‌هاي شبه نظامي‌گري را داشته است اما ظهور داعش در مراوي زنگ‌هاي خطر فعاليت‌هاي تروريستي در فيليپين را با شدت بيشتري به صدا درآورد. در حادثه مراوي به خوبي تمايل براي همكاري گروه‌هاي شبه‌نظامي متفاوت بين‌المللي با هم به نمايش گذاشته شد و به عنوان نمونه شبه‌نظاميان متعلق به گروه‌هاي تروريستي متفاوت از اندونزي و ساير نقاط واقع در جنوب شريق آسيا راهي مراوي شدند. بوروس هافمن از مركز مطالعات امنيتي دانشگاه جورج تاون در اين باره مي‌گويد: شبه نظاميان به خوبي مي‌توانند در كشورهاي بي‌قانون يا در مرز درهم‌شكستگي يا نقاط مرزي كه از نظارت دولتي بر آنها خبري نيست يكديگر را پيدا كنند. بنابراين براي دست رد زدن به سينه اين تروريست‌ها و مقاومت در برابر اتحاد آنها به عزم و تلاشي بين‌المللي نياز است.

داریوش اشوری

کتابی به نام “هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم” به قلم ماشاالله آجودانی منتشر شده است. مصاحبه‌ای با داریوش آشوری، پژوهشگر فرهنگ ایران، در مورد جایگاه این اثر درمیان آثاری که تا کنون در مورد “بوف کور” نوشته شده است

در مورد جایگاه “هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم” درمیان آثاری که تا کنون در مورد بوف کور نوشته شده، با داریوش آشوری، پژوهشگر فرهنگ ایران، مصاحبه کرده‌ایم. داریوش آشوری اخیرا نقدی بر این کتاب در سایت اینترنتی رادیو زمانه منتشر کرده است.

ماشاالله آجودانی نویسنده “هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم”

دویچه وله: آقای آشوری، از زمان انتشار كتاب بوف كور تا كنون نقدها، تحقيق‌ها و تفسيرهای بسیار در باره‌ی اين اثر ادبی منتشر شده است. آخرینِ آن كتاب “هدايت، بوف كور و ناسيوناليسم”، اثر ماشاالله آجودانی، است. این کتاب، به نظرِ شما، چه جايگاهی در این مجموعه دارد؟

داریوش آشوری: نقدهایی که تا کنون در باره‌ی “بوفِ کور” نوشته شده بیش‌تر از دیدگاهِ روانکاوانه بوده است. امّا نقدِ آقای آجودانی از یک دیدگاهِ تاریخیِ به آن می‌نگرد.

چه زمینه‌ای در بوفِ کور امکانِ تفسیرِ آن هم از دیدگهِ روانکاوانه و هم تاریخی را فراهم می‌کند؟

این هنرِ بزرگِ هدایت بود که توانست یک درگیری ذهنیّتِ جمعی روشنفکرانه در میانِ نسلِ خود را، که مایه‌ی اجتماعی و تاریخی داشت، به قالبِ دردِ ناکامیِ شخصی با زمینه‌ای حسّانی و جنسی بریزد و به ادبیّات به معنایِ عالی بدل کند. ادبیّاتِ روانکاوی و مکتبِ فروید در دهه‌ی 1920-30 که هدایت در اروپا می‌زیست، در ادبیّات و هنرِ اروپایی نفوذِ ژرفی کرده بود. هدایت نیز که زبانِ فرانسه را به‌خوبی می‌دانست و بسیار هم کتاب‌خوان و جوینده بود، با این زمینه و ربط آن با ادبیّات آشنایی کافی به هم زده بود. زمینه‌ی آشنایی با فرویدیسم را در برخی از “قضیه”های “وغ‌وغ‌ساهاب” نیز می‌بینیم.

به نظر شما تاکنون در زمینه‌ی تحلیلِ روانکاوانه‌ی “بوفِ کور” کارِ اساسی انجام شده است؟

بله در این زمینه بسیار نوشته شده است که من همه را ندیده ام و نخوانده ام. امّا، تا آن جا که من دیده و خوانده ام، بهترین کتابی که از این دیدگاه با تسلط حرفه‌ای کامل و پژوهندگیِ باریک‌بینانه نوشته شده، کتابِ دکتر محمد صنعتی ست به نامِ ” صادق هدایت و هراس از مرگ”. صنعتی ساختارِ روانکاوانه‌ی “بوف کور” را بسیار دقیق تحلیل کرده و نشان داده است که هدایت چه آگاهانه و با چه ظرافت و هوشمندی و آفرینندگیِ هنرمندانه فضایِ تمثیلی این اثر را طرح‌ریزی کرده و عناصرِ نمادین را در آن نشانده است.

ماشاالله آجودانی چه روشی را برای بررسی “بوف كور” به كار گرفته است؟

داریوش آشوری: آجودانی روش میان‌متنی (intertextual) را برایِ تحلیلِ “بوفِ کور” در پیش گرفته است. در این روش، بر مبنایِ دست‌آوردهایِ علومِ انسانی در سده‌ی بیستم، که از فلسفه‌ی هرمنوتیکِ هایدگر و گادامر مایه ‌می‌گیرد، به اثرِ ادبی همچون فراورده‌ی یک زمانه و تاریخ نگریسته می‌شود. به عبارتِ دیگر، می‌توانیم بگوییم که رهیافتِ روانکاوانه به اثر همچون یک تک‌گفتار (monologue)، از درونِ یک روان، از زبانِ یک شخص، می‌نگرد، و در آن به دنبالِ مسائلِ روانی نویسنده، از دیدگاهِ علمِ روانکاوی، می‌گردد، امّا روشِ میان‌متنی به آن همچون بازتابی از یک فضایِ گفت‌-‌و-‌شنودی (dialogical) در یک زمانه نگاه می‌کند. به عبارتِ دیگر، به اثرِ ادبی، از این دیدگاه، همچون یک آفرینشِ “روانِ جمعی” می‌نگرد.

به نظر شما، آجودانی با كتاب‌اش در باره‌ی بوف كور چه دريچه‌ی تازه‌ای به روی ما گشوده است؟

آجودانی نشان داده است که “بوفِ کور” چه‌گونه فضایِ گفت‌-‌و-‌شنودیِ روشنفکرانه‌ی روزگار هدایت و دغدغه‌هایِ آن را بازتاب می‌دهد. می‌بینیم که میانِ گفتمانِ ناسیونالیستیِ نهفته در “بوفِ کور” و نوشته‌هایِ پیشاهنگانِ شکل‌دهی به وجدانِ ملّیِ مدرن در ایران، همچون میرزا آقاخان و عارف و عشقی و بهار و ذبیحِ بهروز و بسیاری دیگر رابطه‌‌ای تنگاتنگ هست. در واقع، آنچه ما به عنوانِ “ایران” می‌شناسیم و تمامی عواطفی که در روانِ ما پیرامونِ آن تنیده شده، دست‌آوردِ فضایِ گفت‌-‌و-‌شنودیِ این دوران است که هدایت درخشان‌ترین چهره‌ی ادبیِ بازتاب‌دهنده‌ی آن است.

آيا چيزی هست كه با این روش در آن ناديده گرفته شده باشد؟

باید گفت که، هر تحلیل و تفسیری از دیدگاهی و با روشی به سراغِ متن می رود و به دلیلِ همین تمرکز بر دیدگاه و روشِ خود فروکاهنده (reductionist) است. یعنی فهمِ اثر را، ناگزیر، به یکی از جنبه‌های آن محدود می‌کند. در رهیافت میان‌متنی، که از دیدگاه علومِ انسانی یا علومِ هرمنوتیکی صورت می‌گیرد، به‌طبع، وجهِ تاریخیِ اثر بزرگنمایی می‌شود و وجهِ ادبیِ اثر و آفرینندگیِ هنریِ آن، به عبارتِ دیگر، یکّگیِ آن در میانِ همه‌ی آثارِ دارای رابطه‌ی میان‌متنی با آن کم‌-و‌-‌بیش نادیده گرفته می‌شود. شناختِ وجهِ ادبی یا ادبیّتِ اثر و ارزش یا ارزش‌هایِ آن از این دیدگاه، کاری ست دیگر که نقدگرانِ ادبی به آن می‌پردازند. بوفِ کور، به هر حال، چنان که بسیار گفته شده است، یک اثرِ ادبیِ بزرگ در ساحتِ ادبیّاتِ مدرنِ جهانی ست، اگرچه “ایرانیّتِ” آن و تعلقِ آن به زمانه‌ای‌ خاص هم سرِ جایِ خود هست.

تصورش دشوار بود كه زمانى با یك درجه‌دار سابق افغانستان، مردى كه تمام زندگى خود و خانواده‌اش در جنگ‌هاى داخلى افغانستان گذشته، دور یك میز بنشینم و قهوه بنوشم؛ آن هم در كشورى كه نه سرزمین من است و نه دیار او، اما زبان و مردمانش امروز آشناى هر دوی ما شده است: ایتالیا.

نشستن و شنیدن داستان پررنج نمایش گردن زدن و سنگسار كردن مردم در ورزشگاه‌ها، اندوه سفر و آوارگى كودكان افغان، پیوند سیاسى و جغرافیایى ایران و افغانستان و وضعیت زنان، بحثى نیست كه از یك نویسنده و فعال افغان که خود را حامی حقوق افغان‌ها می‌داند، بشنوى و نخواهى آن را با دیگران به اشتراك بگذارى.

فرهاد بیتانى زاده کابل است؛ با لهجه‌ای که شباهت زیادی به گویش مردمان برخی مناطق خراسان دارد حرف می‌زند و در اثنای گفتگو گاه یاد می‌کنیم مکان‌ها و حتی افراد آشنا. شماری از زنان کنشگر افغان را- که من مدت‌ها پیش در ایران برای یک همایش بین‌المللی در دانشگاهمان میزبانشان بودم ـ به خوبی می‌شناسد. می‌دانستم پدر و برادرهایش از صاحب‌منصبان ارتش افغانستان بوده‌اند و با گروه‌هایی از مجاهدین همكارى نزدیک داشته‌، از دوستان و معتمدان احمد شاه مسعود بوده‌اند. به همین دلیل می‌خواستم از او بیشتر درباره روابط پیچیده ایران و افغانستان و نقش ایران در شرایط افغانستان بپرسم. او علوم سیاسی خوانده است و مانند من از جایی می‌آید که همه چیز رنگ سیاست دارد. به‌ هر روی زوایای کمتر کاویده کشور همسایه و هم‌زبان ما، افغانستان بخش مهمی از گفتگوی ما بود.

بیتانی مؤسس و مسئول یک گروه بزرگ غیر دولتی به نام «اجتماع جهانی جوانان افغان» است؛ و نویسنده کتاب «آخرین شال سفید»، کتابی تکان‌دهنده، با وصف کردن صحنه‌هایی از جنگ‌های داخلی و خشونت طالبان و تاثیر تبلیغات مذهبی آنان بر افغان‌ها. داستان و صحنه‌هایی که من پیشتر در نوشته‌های محمد آصف سلطان‌زاده نیز نمونه‌هایش را خوانده بودم. کتاب بیتانی تاکنون به چهار زبان ترجمه شده است.

او آدمی پرکار است با برنامه‌ها و سمینارهای پر شمار، اما پیشنهاد من را برای گفتگو با خوش‌رویی پذیرفت. می‌گوید صدای افغان‌ها کمتر از طریق خودشان به ایرانیان رسیده است و این دیالوگ را به فال نیک می‌گیرد.

قلمرو: اجازه دهید گفتگو را با صحبت از خودت و خانواده‌ات شروع کنیم: مهاجری افغان.

من درست در گیرودار جنگ‌هاى داخلى افغانستان در کابل به دنیا آمدم، در خانواده‌ای ثروتمند، با نفوذ و البته سیاسى. آنچه موجب تغییر سرنوشت و زندگى من شد آن بود که پدرم از ژنرال‌هاى دكتر نجیب بود و پس از قدرت گرفتن مجاهدین مجبور شد با آنان همكارى كند. او از نزدیكان و معتمدین احمد شاه مسعود بود که روابط خیلى نزدیكى با ایران داشت. چهار برادر دارم و دو خواهر که همه از من کلان‌ترند. برادرانم همه زمانی در ارتش بوده‌اند.

زمانى مجاهدین قدرت را به دست گرفتند به بیست و چهار- پنج گروه تقسیم شده بودند و تقریبا در سراسر افغانستان جنگ بود. تنها در این دوره نزدیک به دو میلیون نفر كشته شدند و یك میلیون نفر نیز مجروح و معلول. همین جنگ‌ها دهشتناک باعث شد كه امروز ١٠ میلیون افغانی در سراسر دنیا پراکنده باشند. از این جمعیت، دو میلیون نفر در ایران و همین تعداد در پاكستان زندگى می‌كنند و باقى در آمریكا و كشورهاى اروپایى.

من هم مثل بسیارى از كودكان افغان نتوانستم چندان در کشور خودم تحصیل كنم. مدارس افغانستان تقریبا همیشه تعطیل بود، افزون بر آن ما همیشه در سفر و فرار بودیم. نمی‌توانستیم یك‌جا زندگى كنیم. یك سال آواره در پاكستان و چند سال ایران و همیشه در جنگ و خطر. کودکی و نوجوانی من به دیدن خشونت و جنگ گذشت و در آوارگی، در کتابم نیز به این اشاره کرده‌ام.

قلمرو: این گروه‌هاى مختلف مجاهدین چگونه در افغانستان قدرت گرفتند و با همه نفوذی که در کشور داشتند، چه شد که قدرتشان را از دست دادند؟

مجاهدین خود را مهم‌ترین گروه مقاوم در برابر ارتش سرخ می‌دانند. اما اندکی پس از چیره شدن آنان در دهه نود، هر كدام از این گروه‌ها از كشوری کمک مالی و معنوی دریافت می‌کرد. بدین‌سان مجاهدین سازماندهی خود را به کشورهای دیگر وابسته کردند. شمارى گروه‌ها مانند حامیان احمد شاه مسعود از ایران پول و حمایت و همكارى می‌گرفتند. برخى از پاكستان، و چندى از آنان با آمریكا همکاری می‌کردند و گروه‌هایى هم زیر حمایت عربستان سعودى بودند. اتفاقى كه بعدتر افتاد این بود كه گروه‌هاى زیر حمایت پاكستان و آمریكا و عربستان سعودى همدست شدند تا از نفوذ و قدرت ایران در افغانستان جلوگیرى كنند. به این ترتیب طالبان با سلاح‌هاى آمریكایى و پول عربستان سعودى بخش زیادى از قدرت را گرفتند. در این زمان برادرهاى بزرگم كه با بخش كوچكى از مجاهدین همكاری می‌كردند به ایران گریختند. در سال ١٩٩٩طالبان بر بیش از نود و پنج درصد افغانستان چیره بودند و مجاهدین تنها بر پنج درصد از کشور. مجاهدین با ایران و روسیه روابط نزدیكى داشتند و طالبان با قطر و عربستان سعودى.

قلمرو: برای نخستین بار چه زمانى و چطور به ایران سفر كردى؟

در زمان طالبان؛ با آمدن آنان اوضاع بسیار تغییر كرد: مدارس را بستند و زنان به پوشیدن برقع مجبور شدند. ما كودكان فقط می‌توانستیم به مدارس قرآنى برویم. دادگاه‌هاى صحرایى و اعدام، سنگسار و قطع عضو كه جمعه‌ها و پنجشنبه‌ها در ورزشگاه‌ها یا میدان‌های شهر و روستا انجام می‌دادند. اینها تبدیل شده بود به زندگى همه نوجوانان و كودكان افغان. این خشونت‌های عریان شده بود زندگى ما، برایمان عادى شده بود که برویم و تماشا کنیم.

پدرم سال ١٩٩٩ به ایران گریخت و من در حدود ١٤ سالگی همراه مادر و دو خواهرم با كمك پلیس مخفى و اطلاعات ایران، از افغانستان گریختیم و به مشهد رفتیم. در آنجا زندگی من تغییر كرد. آنجا تمام سردسته‌هاى مجاهدین كه خودشان پیش از آن هزاران نفر را كشته بودند و به جنگ‌هاى داخلى آتش انداخته بودند زیر حمایت همه جانبه ایران می‌زیستند. ما خودمان یك خانه‌ سه طبقه‌ در ایران داشتیم و من بهترین امكانات را برای زندگی و رفتن به مدرسه داشتم. زنان مجاهدین در بهترین بیمارستان‌ها زایمان می‌كردند. همه چیز در اختیارمان بود.

قلمرو: بهترین خاطرات تو از زندگى در ایران چیست؟ گفتى در مشهد زندگى می‌كردى كه خب یك از مهم‌ترین شهرهاى شیعه‌نشین ایران است. آیا هیچ مشكلى با موضوع شیعه و سنى در ایران داشتی؟ با گروه‌هاى سنى مذهب ایران هم ارتباطى داشتی؟

در مسیر زندگى و سفرم به ایران از یک چیز مطمئن شدم. و آن این است كه شرایط دشوار زندگی مهاجرین افغان در ایران، برعهده مردم ایران نیستند. اگر خوب به وضعیت افغان‌ها در ایران نگاه كنید می‌بینید بیشتر مشكلات آنان ناشی از قوانین و تصمیمات دولت است. اینكه نتوانند مدرسه بروند، كار كنند، خانه و زمین بخرند، تولد فرزندانشان را ثبت کنند همگی به قانون ربط دارد. وقتى قانون از مهاجر حمایت نكند، امنیت او از بین می‌رود و امیدش را از دست می‌دهد و ادامه زندگی برایش مشكل می‌شود. من این تبعیض را می‌دیدم. من آنجا دانستم مذهب و اینكه ما افغان هستیم و براى دولت مهم نیست. مهم این بود كه مجاهدین از دولت نفع می‌بردند و دولت ایران از آنان. به همین دلیل هیچ كس درباره شرایط اهل سنّت و یا مهاجران افغان اعتراض و حرفى نداشت و ایران هم كاری به خانواده‌هاى درجه‌داران ارتش و بزرگان مجاهدین نداشت. من فهمیدم كه مذهب هیچ ارزشی براى هیچ‌كدام از این دو گروه ندارد. تنها پول و قدرت بود كه همه چیز را تعیین می‌كرد. من تا سال ٢٠٠١ در ایران بودم.

قلمرو: دوره بعدى كه تاریخ افغانستان در آن متحول شد پس از حمله آمریكا به افغانستان و براندازی طالبان بود. همان‌ روزگاری که تو و سایر مجاهدین به افغانستان بازگشتید. این جنگ چگونه شكل گرفت؟

آن سال‌ها روابط آمریكا با طالبان دچار مشكل شد. با قدرت گرفتن ملامحمد عمر و بن‌لادن و پس از آن حمله تروریستى یازده سپتامبر، آمریكا مصمم شد به افغانستان حمله كند. آمریكا از ناتو و بسیارى از كشورهاى دیگر كمك خواست. زیرا می‌دانست كه اگر تنها به افغانستان حمله كند شكست می‌خورد. افغانستان كشوری كوهستانى است و افغان‌ها همیشه در جنگ بوده‌اند، جنگ را چنان فرسایشى می‌كنند كه ادامه کار برای نیروهای مهاجم دشوار شود. براى همین آمریکا از مجاهدین كمك خواست و با آنها همدست شد. اینک گروه‌هایى كه بیش از دو میلیون افغان را در جنگ‌هاى داخلى و رقابت برای قدرت كشته بودند، زیر حمایت آمریكا و ایران ـ كه در این دوره منافعشان همسو شده بودـ همدست شدند. تا سال ٢٠٠٢ تقریبا تمام افغانستان از تسلط طالبان خارج شد و مجاهدین دوباره قدرت گرفتند. دولت شکل گرفت و گروه‌های سبز و نارنجی که وابستگان به دولت کرزی بودند در سراسر افغانستان فعالیت می‌کردند. من سال ٢٠٠٤ همراه پدر و خانواده‌ام به ایتالیا آمدم؛ زیرا پدرم در سفارت افغانستان در ایتالیا پست گرفت. هنوز در افغانستان صلح برقرار نبود و آمریکا و ناتو هم در سراسر افغانستان بودند.

قلمرو: تا پیش از چیرگی آمریکا در افغانستان، در این دو دوره تحول تاریخى افغانستان، یعنی دوره جنگ‌هاى داخلى مجاهدین و دوره حكومت طالبان، نقش ایران را چطور می‌بینى؟

افغانستان براى ایران میدان جنگ با عربستان سعودى بوده و هست. در زمانی از قدرت گرفتن طالبان در افغانستان، منافع ایران و آمریکا همسو شد؛ اما به هر روی افغانستان زمین بازی ایران است. اما مجاهدین در این میان از هر دو سود می‌بردند. هم دنبال دلارهاى آمریكا بودند و هم خواهان حمایت ایران. بسیاری از آنان نیز بدون هیچ پرسشی درباره گذشته‌ آنان پست‌های دولتی گرفتند. باورتان نمی‌شود شرایط افغان‌هاى مهاجر در ایران چقدر اسفبار است. زندان‌هاى ایران پر است از افغان‌ها. روزانه ده نفر افغان در ایران اعدام می‌شود. به نقل بسیاری از مهاجران افغان می‌گویم که تجربه کرده‌اند. آنها مهاجران غیر قانونى را كه می‌خواهند از خاك ایران به تركیه برسند، دستگیر می‌كنند و آنان را به خانواده‌هاى خودشان در افغانستان یا خانواده‌هاى ایرانى كه فردى زیر حكم اعدام دارند می‌فروشند. اما آیا دیده‌اید دولت افغانستان اعتراض كند یا حرفى بزند؟ خیر، چون سفارت ایران در افغانستان میلیون‌ها دلار به مجاهدین می‌دهد.

قلمرو: ایران چه منفعتى از حمایت مجاهدین دنبال می‌كند؟

از زمانى كه نیروهاى اروپایى و آمریكایى به افغانستان آمده‌اند موقعیت افغانستان بسیار استراتژیك شده است. ایران از حضور و قدرت گرفتن آمریكا در خاورمیانه هراسان است. براى سد كردن راه آمریكا باید حلقه‌هاى قدرت خودش را در افغانستان داشته باشد. كرزى اقرار كرده‌ است ماهانه دو میلیون دلار از دولت ایران پول دفتر و محافظ می‌گرفته است. بسیارى از سران ارتش افغانستان حقوق ماهانه از ایران می‌گیرند. بسیارى اسلحه‌هاى به کار گرفته در جنگ‌هاى داخلى افغانستان از ایران وارد می‌شود. چون ایران نمی‌خواهد به نظر برسد كه آمریكا در افغانستان پیروز شده است. از سوی دیگر جنگی پنهان بین ایران و عربستان سعودى برقرار است كه زمین و پهنه آن افغانستان است. همین چند وقت پیش یكى از سفراى عربستان سعودى در هیلمند، كه نزدیك ایران است، با انتحارى كشته شد و بسیارى از سیاست‌مداران معتقد بودند كه ایران این عملیات را برنامه ریزى كرده، براى به هم زدن روابط افغانستان و عربستان.

قلمرو: چرا عربستان نتوانست در افغانستان به اندازه ایران نفوذ پیدا كند؟ با اینكه هم سنى مذهب هستند و هم ـ در مقایسه با ایران ـ با آمریكا روابط بهترى دارند؟

عربستان در دوره‌اى توفیق و قدرت بسیار داشت، اما ناکامی آنها از زمانى شروع شد كه همه سرمایه گذاری خود را منحصر کردند به طالبان. در ١٩٧٩عربستان سعودى نفوذ بسیار در افغانستان داشت، اما چون می‌خواست هم طالبان و هم مجاهدین را داشته باشد، قدرت و حمایتش را تقسیم كرد. براى همین كم كم نیرویش را از دست داد. چون منافع این دو گروه در یک جا نمی‌گنجید. ایران هم از موقعیت استفاده كرد و از مجاهدین ناهمسو با عربستان براى به چنگ آوردن قدرت حمایت كرد.

اما همین الان نیز عربستان در افغانستان نفوذ دارد. براى ساخت بزرگ‌ترین مسجد خاورمیانه در كابل، صد میلیون دلار هزینه كرده است. عربستان و البته ایران نیز طلبه و روحانی پرورش می‌دهند.

قلمرو: نمی‌شود در مورد ایران و آمریكا و عربستان گفت و به نقش روسیه اشاره نكرد. با توجه به نقش مهم و تاریخى روسیه در افغانستان، به نظر تو امروز روسیه چه موضعى در افغانستان دارد؟

برای مدتی طولانی روسیه قدرت خود را در افغانستان از دست داد. اما پس از شکست سیاست‌هاى آمریكا، دوباره فرصت نفوذ پیدا كرد. آمریكا با دادن پول به گروه‌هاى مختلف كه تنها به شكل قبیلگی و گروهى آن را میان خودشان تقسیم می‌كنند به اختلافات داخلى دامن زد. در افغانستان هیچ سرمایه‌گذارى عمده‌اى انجام نشده است. پول‌ها و پروژه‌ها در دستان دولتی فاسد و گروه‌هاى سودجو می‌چرخد و مردم روز به روز بیشتر از سیاست‌هاى آمریكا نومید می‌شوند. روسیه و ایران در افغانستان همیشه همراه و محافظ منافع هم بوده‌اند. روسیه از ازبكستان و تاجیكستان نیز براى حمایت ایران و نفوذ خودش در افغانستان كمك می‌گیرد.

قلمرو: جوانان افغانستان درباره این شرایطى كه در مورد قدرت كشورهاى خارجى و فساد حكومت افغانستان گفتى چه می‌دانند؟ چه فكر می‌كنند و چقدر می‌توانند در ساختن افغانستانی مستقل نقش‌آفرینی کنند؟

همان طور كه تو خودت هم گفتى جوانان افغانستان بسیار متحول شده‌اند. با دیدن این همه خشونت و جنگ می‌دانند كه جنگ راه حل هیچ چیز نیست. در مورد مذهب نیز بسیاری به تناقض رسیده‌اند. گروهی پرشمار برآنند دیگر از مذهبیون بازى و فریب نمی‌خورند. جوانان افغانستان از حكومت ایران و افغانستان متنفرند. متأسفانه این نفرت از حكومت، گاهی به بیزاری از مردم هم منجر می‌‌انجامد. من در سمینارها و برنامه‌هایى كه می‌گذارم بر این موضوع تأكید می‌كنم كه بسیارى از ایرانیان با حكومتشان موافق نیستند. جوانان افغان در نفرت و جنگ و خشونت بزرگ شده‌اند، اما این سال‌ها آنان را بسیار تغییر داده است. نفرتشان از کشورهای همسایه نیز به همین دلیل مخدوش شدن استقلال افغانستان است. آنها دولت را سرزنش می‌کنند و به آن اعتماد ندارند. اما از جنگ و ناامنی بدون دولت بودن هم می‌ترسند. حضور این همه اروپایی و آمریکایی در افغانستان جوانانی را که حتی امکان تحصیل معمولی هم نداشتند به زبان انگلیسی و کامپیوتر بسیار علاقه‌مند کرده است. برابر برخی آمارها جوانان مهاجر افغان هم نسبت به قبل تمایل بیشتری به تحصیل دارند. و این یک جور سرمایه‌گذاری برای کشور من است.

قلمرو: کمی از كتاب شما صحبت کنیم. خواستگاه بسیارى از سؤالات من «آخرین شال سفید» است كه به چندین زبان نیز ترجمه شده است. تو جوانى اما خودت جنگیده‌اى، دوره جنایات غیر انسانى طالبان را دیده‌اى، در جنگ مجروح شده‌اى، در ایتالیا علوم سیاسى خوانده‌اى. در كتابت نوشته‌اى كه چطور از غیر مسلمانان نفرت داشتى و درباره زنان چطور بسته فكر می‌كردى. چه شد كه این طور تغییر كردى و انجمن جهانى حقوق بشرى تأسیس کردى؟ از فعالیت‌هاى این سازمان هم بگو! گفتى کتاب تو نوعی بیوگرافى یك جوان افغان مثل توست. در مورد اسم كتاب هم بگو و فکر می‌کنی چرا هنوز به فارسى ترجمه نشده است؟

بزرگ‌ترین نقش را در تغییر زندگى من مادرم داشت. مادرم همیشه به من می‌گفت نقطه‌هاى سفید قلبت را حفظ كن! ذاتت را خوب نگهدار. هر وقت خشونتی علیه زنان در كوچه و بازار می‌دیدم به من می‌گفت فكر كن یكى با خواهران تو یا با من چنین رفتار كند، تو چه حالى می‌شوى؟ من شاهد ظلم روا داشته شده بر خواهرهایم بودم. آنها در سن بسیار كم ازدواج كردند؛ زیرا امنیت نداشتند. در دوره طالبان دختران را می‌دزدیدند. پدرم آنان را به عقد افرادى بسیار بزرگ‌تر از آنان در آورد. بعد كه به ایتالیا آمدم و كم كم زنان و مردان نامسلمان را دیدم، جوان بی‌تجربه بودم و حتی حرف زدن با زنان و غیر مسلمانان را گناه می‌دانستم. شروع کردم به گذراندن دوره‌های نظامی در ایتالیا. بزرگ‌ترین آرزویم این بود که جنگجو و رزمنده باشم. ولى هیچ چیز آن طور كه به ما در مكتب‌خانه‌ها یاد داده بودند، نبود. دچار تناقض و جنگی مدام با خود بودم و خاطراتی از محبت ایتالیایی‌ها به یاد دارم که مرا بسیار تحت تاثیر قرار داد. پس از بازگشت به افغانستان به شدت مجروح شدم. بعد که دوباره به ایتالیا برگشتم تقاضای پناهندگی سیاسی دادم. این‌باربه خوبی می‌دانستم چه می‌خواهم.

به خاطر تمام دوستان و همبازی‌هایم كه در خشونت مطلق بزرگ شده بودند و براى آنكه از چهره گروه‌هاى سیاسى و مذهبى افغانستان پرده بردارم این كتاب را نوشتم. من براى چاپش در ایتالیا هم مشكل داشتم. سال قبل فهمیدم كه براى سفر به ایران هم به من ویزا نمی‌دهند وبه خاطر گریز از جنگ و كشتن و کشته شدن در افغانستان، از آنجا هم گریخته بودم. تمام این تجربه‌ها و دیدن مهاجران جوان افغان فكر تأسیس انجمنی را به ذهن آورد. هزینه‌اش را نیز از سمینارها و فروش كتاب و كمك افغان‌هاى مهاجر در همه جاى جهان تأمین می‌كنم و چندین پروژه اشتغال‌زایی براى زنان و ساخت مدرسه و بورسیه تحصیلى جوانان افغان را با نام این انجمن راه انداخته‌ایم. كسانى هم هستند كه در افغانستان مرا حمایت می‌كنند.

كتاب آخرین شال سفید در واقع نوعی نقاب برداشتن از چهره گروه‌هاى مسلمانی است كه در افغانستان با جنگ و قدرت‌طلبى جان و زندگى مردم را به آتش كشیدند. جالب است كه بدانید براى من تا پیش از سفرم به ایتالیا، رنگ سفید نماد خشونت و جنگ بود، چون پرچم طالبان سفید بود و روبندهاى سفید می‌زدند. براى همین نام كتابم را این طور انتخاب كردم.

آرزو می‌كنم به فارسى هم ترجمه شود و می‌دانم كه می‌شود از راه‌هایى آن را به دست ایرانیها رساند. به این ترتیب آنان نسبت به مواضع دولتشان در افغانستان و تاریخ تلخى كه به ما گذشت بیشتر خواهند دانست. اطلاعات درست مردمان را به هم نزدیك می‌كند؛ خصوصا وقتى ملتى زیر ستم و قدرت دولتش باشد. تنها راه نجات کشورهای منطقه ی ما همدلی مردمان با هم است و زبان هنر و فرهنگ. برای همین من نوشتن را انتخاب کردم و فعالیت‌های فرهنگی.

قلمرو: به نظرت دوره طلایى تاریخ افغانستان – زمانی که مانند آن را برای کشورت آرزو کنی ـ چه زمانی است؟

متاسفانه من دوره طلایی و صلح و شکوفایی افغانستان را ندیدم. اما خانواده‌ام، پدرم و خواهرهایم گاهی عکس‌هایی به من نشان می‌دادند و با حسرت از دوران ریاست جمهوری دکتر نجیب‌الله صحبت می‌کردند. خواهرهایم عکس‌هایی از دوران کودکی و مدرسه خود نشان می‌دادند که پوششان چه راحت بود و پسر و دختر کنار هم دانشگاه می‌رفتند. خواهرم تعریف می‌کرد که همسر رئیس جمهور، دکتر نجیب‌الله از آموزگاران او بود. یک روز که او در مدرسه به دلیلی گریه می‌کرده موهایش را می‌بافد و کتابی به او هدیه می‌دهد. من آن دوران را ندیده‌ام، اما پدرم معتقد است که دکتر نجیب الله در آخرین سال ریاست جمهوری و بعدها که برای مدت کوتاهی دردفتر سازمان ملل پناه برده بود، دیگر چندان دغدغه ساخت افغانستان را نداشت و خسته شده بود. وقتی به گذشته برمی‌گردم، به سالی که در ایران انقلاب شد و در افغانستان مجاهدین با زور دکتر نجیب الله را برکنار کردند، فکر می‌کنم در این بازی خوردن از مذهب و مذهبی‌ها، ما در دو کشور سرنوشت یکسانی داشتیم، و اکنون درد مشترکی داریم.

قلمرو: فکر می‌کنم دوران روشن و درخشان تاریخ را بیشتر با نقش زنان و حقوق زنان تصویر می‌کنی. به نظرت امروز وضعیت زنان افغان و گروه‌های جنبش زنان در افغانستان و چند و چون حضورشان در دولت چگونه است؟

اینکه زنان در دولت و مجلس افغانستان نقش دارند، چیزی است که در غرب تبلیغ می‌شود. دولت میلیون‌ها یورو برای بهبود شرایط زنان در افغانستان دریافت کرده است. اینک تنها یک دکور ظاهری از آن نمایش می‌دهند و پول‌ها به جیب همان متعصبان و رؤسای قبائل و طوائف می‌رود و چیزی صرف امور زنان و جوانان نمی‌شود. مافیایی قوی در دولت وجود دارد. تفاوت این است که ۲۰۰۱ همه باید چادری می‌پوشند، ولی الان به نام دموکراسی می‌گویند زنان آزادی پوشش دارند، اما بیست کیلومتر از کابل بیرون بروی باز هم باید چادری بپوشی. زن‌ها حقی ندارند؛ حضور آنها در پارلمان هم برا ی گرفتن پروژه‌های جدید وتقاضای پول بیشتر و کاری سمبلیک است.

به زنان فرصت داده نمی‌شود. هزاران زن مانند فرخنده زیر ستم هستند. بعد از موضوع فرخنده چندین انجمن زنان تشکیل شد و قدرت گرفت، ولی به سرعت رفتند زیر بیرق همسر و فامیل رئیس جمهور و مردان دیگری که در دولت هستند و از اهدافشان دور شدند.

قلمرو: چقدر این موضوع را فرهنگی می‌دانی؟ در افغانستانی که هنوز فرزند دختر را بچه خودشان خطاب نمی‌کنند و مثلا می‌گویند سه بچه دارم و دو دختر، چگونه امکان دارد جامعه طوری متحول شود که به زن پست و مقام و حق بدهد؟ در این شرایط سخت چگونه دخترها می‌توانند به آزادی برسند.

این فرهنگ را مجاهدین با خودشان آوردند. پیش از آنها افغانستان چنین دیدی نسبت به زن‌ها نداشت. حداقل خیلی چیزها داشت تغییر می‌کرد .اما مجاهدین می‌دانستند که حضور زنان در جامعه یک نیروی بزرگ است، برای همین اول آنان را محدود کردند. آنها برای همه چیز توجیه داشتند و کم کم محدودیت پوشش و محدودیت درس و کار زنان را قانونی کردند. همین چادری را آنها آوردند و حالا در افغانستان جا افتاده است. حکومت‌های بنیادگرا اول زنان را محدود می‌کنند، سپس آموزش را. اما جوانان افغانستان حالا این را فهمیده‌اند که بدبختی افغانستان ازاین است که مردمان ما تحصیلات ندارند و اینکه زن‌ها در جامعه به شمار نمی‌آیند. و برای همین برای مقابله با آن تلاش می‌کنند. در افغانستان پول کاری نمی‌کند. باید مردم بفهمند. باور کنید برای آرامش افغانستان دو سال بس است. اگر این همه پول که صرف اسلحه و باج دادن به گروه‌های مختلف افغانستان شد، صرف ساختن دانشگاه و مدرسه می‌شد ما الان این روزگار را نداشتیم. پول و سرمایه افغانستان و همین طور کمک‌های بین المللی را باج می‌دهند به این گروه و آن گروه که نجنگند یا بجنگند. مردم به شمار نمی‌آیند. از فرهنگ طایفه‌ای و قبیله‌ای افغانستان نوعی سوء استفاده شد. به جای آنکه برای مردم اشتغال ایجاد کنند که با یکی دو پیسه خود را آواره نکنند، شکم و جیب عده کمی را پر کردند و باقی شهروندان بدون حقی در خدمت این اقلیت هستند. من در انجمنمان این را دنبال می‌کنم. آبادی و ساخت مدارس و قوی کردن زن‌ها.

قلمرو: وقتی در مورد آبادی افغانستان سخن می‌رود دو موضوع مهم به ذهن می‌آید: یکی مشکل قاچاق مواد مخدر که در افغانستان تاریخ دامنه‌داری دارد؛ دیگر اینکه چگونه رونق اقتصاد افغانستان بدون داشتن منابع نفت و گاز و کشاورزی ممکن است؟

در افغانستان دو میلیون نفر معتاد به تریاک داریم. با مستندات می‌گویم حداقل نیمی از آنها کارگران و مهاجرانی هستند که در ایران معتاد شدند و به افغانستان بازگشتند. در تولید مواد مخدر ما رتبه اول جهان هستیم. در جنگ‌های داخلی افغانستان بعضی از گروه‌ها از هیچ کشور خارجی پول نمی‌گرفتند، ولی برای تأمین هزینه سلاح و مهمات خود به کشت و فروش خشخاش روی آوردند. در زمان طالبان این تجارت بیشتر رونق گرفت. در حال حاضر ۷۰ میلیون دلار درآمد سالانه ما از کشت خشخاش است. توجه و حمایت و علاقه‌ای هست که این تجارت باقی بماند. از این پول تجارت تریاک پنج درصدش هم نصیب مردم نمی‌شود. تمام این پول‌ها به جیب مافیا می‌رود. ایران هم در این تجارت سود می‌برد.

اما در مورد رونق اقتصاد افغانستان به نظرم همین موقعیت استراتژیک ما می‌تواند منبع درآمدمان باشد، مثلا از لوله‌های گازی که از خاک افغانستان می‌گذرد. معادن افغانستان هنوز بسیار ناشناخته است. سنگ‌های قیمتی و ذغال سنگ و همچنین‌ کشاورزی افغانستان که در برخی نواحی کوهستانی و نیمه کوهستان منحصر به فرد است. جوانان افغانستان سرمایه‌اند، انگیزه و نیاز دارند کار کنند، تولید کنند. افغانستان اگر امن باشد می‌تواند از همه اینها درآمد کسب کند. رونق افغانستان وقتی است که دولت و وزارتخانه‌ها قبیله‌ای و خانوادگی اداره نشود. چنین نباشد که پدر برکنار شود، پسرش بدون آنکه دانش و تخصص لازم را داشته باشد، جانشین او شود. ۴۰ درصد افغان‌ها جوانانی زیر ۳۵ سن هستند. من در خشونتی که بالاتر از تصور شما بزرگ شدم و حالا در موردش می‌نویسم و می‌گویم و در انجمنمان می‌کوشم برای جوان‌ها فرصت درست کنم. این امید آینده ماست. به نظرم تنها با کار فرهنگی و آموزش، قدرت و ثبات به افغانستان برمی‌گردد. باید به همه انسان‌ها موقعیت برابر داد، همه حق دارند در آرامش زندگی کنند. من هر شب به این فکر می‌کنم، به تک تک آدم‌هایی که در افغانستان می‌شناختم و به خود می‌گویم من باید شهادت بدهم که به آنها چه گذشته تا آنها هم بتوانند زندگی آرامی داشته باشند. همه به تساوی حق زندگی دارند.

قلمرو: راستش برایم جالب است که نام تو را، فرهاد، است چگونه برایت انتخاب کردند. خانواده‌ات نظامی گنجوی را می‌شناختند؟

پدرم بله نظامی را بسیار دوست داشت و شعرهایش را می‌شناخت، اما فرهاد دریا خواننده سرشناس افغان هم در همسایگی ما بود و خواهرانم او را چنان دوست داشتند که نام او را برایم انتخاب کردند.

قلمرو: فرهاد یک مسلمان متعصب نیست و بسیاری از آداب و ممنوعیت‌های اسلام را گردن نمی‌نهد. اما خود را مسلمان می‌داند و معتقد است که مشکل از پیروان ادیان است و نه خود ادیان. موضوعی که می‌تواند حتی مستقل از جنگ و درگیری میان مسلمانان در خاورمیانه، در تاریخ معاصر ایران هم مصادیق بسیاری داشته باشد. او هم یک حکومت سکولار را برای آینده افغانستان می‌خواهد؛ حکومتی که قوانین قضایش سنگسار و قطع عضو نداشته باشد و مسیحی و مسلمان، زن و مرد، پشتو و هزاره در آن مساوی و یکی باشند.

چند روز بعد از صحبتم با فرهاد، برایم این شعر را فرستاد که از شاعر بزرگ و نامدار تاجیک، گلرخسار صفی است و به من پیشنهاد داد که نوشتارم را با این شعر تمام کنم:

برای تو وطن گنجی است ارزان

برای من وطن زخمی است پنهان

وطن بهرِ تو صحنِ خودنمایی است

برای من وطن دین است و ایمان

همی‌خواهم سرِ سرسان نباشد

دلی آزرده هجران نباشد

ز سالِ نو گلی را انتظارم

که چشمِ خنده‌اش گریان نباشد

و من پاسخش دادم با خواندنش به چشمم اشک آمد.

منبع: قلمرو

فریتسی (نام مستعار) تا همین اواخر جزو کارمندان اداره امور مهاجرت و پناهجویان آلمان، موسوم به «بامف» به شمار می‌آمد. او در گفتگو با ما از روند تصمیم‌گیری در مورد پرونده‌های پناهجویی می‌گوید و توضیح می‌دهد که چطور بی‌سر و سامانی در بخش‌هایی ازین اداره، رسیدگی به کارها را دشوار کرده است.

فریتسی کار خود در اداره امور مهاجرت و پناهجویان را به عنوان مصاحبه‌گر آغاز کرد و در مرحله بعد وظیفه‌اش این بود که در مورد قبول و یا رد درخواست پناهجویی متقاضی تصمیم بگیرد. او در مورد شغل سابق خود این طور توضیح می‌دهد: «برای انجام اینکار، یک مصاحبه‌گر باید با کشوری که پناهجو از آن می‌آید آشنا باشد، شرایط اقتصادی و سیاسی آن را بشناسد و از بسیاری جزئیات دیگر سر در بیاورد». مصاحبه‌گر در نهایت باید بتواند صحت ادعاهای پناهجو را بسنجد: «تعیین صداقت یا عدم صداقت مصاحبه شونده کار بسیار دشواری‌ست و فرد مصاحبه‌گر و میزان تجربه او تاثیری مستقیم در نتیجه این مرحله دارد».

بی‌نظمی در اداره امور مهاجرت و پناهجویان

فریتسی می‌گوید تعداد قابل توجهی از کارمندانی که در سال ۲۰۱۶ جذب این اداره شده‌اند از تجربه کافی برخوردار نیستند. این نیروها به پرسنل اداره امور مهاجرت و پناهجویان افزوده شدند تا کارمندان آن از پس تعداد بالای متقاضیان پناهجویی طی سال ۲۰۱۶ و فشار هزاران پرونده‌ باقی مانده از سالهای پیشتر برآیند.

بنا به رویه، کارمندان جدید برای آغاز به کار باید دوره‌ آموزشی دوماهه‌ای را بگذرانند که به آنها چم و خم امور در اداره امور مهاجرت و پناهجویان را یاد بدهد. این دوره‌های آموزشی بنا بر قاعده با حضور متخصصانی از این اداره برگزار شود و پس از آن نیز کارمندان تازه می‌باید تحت نظارت و راهنمایی یکی از همکاران دارای سابقه و تجربه قابل توجه کار خود را آغاز کنند. فریتسی می‌گوید: «متاسفانه کارکنانی که در سال ۲۰۱۶ جذب این اداره شده‌اند، پیش از شروع به کار تنها سه هفته آموزش دیدند و بعد هم در اغلب موارد به همکاران کم‌تجربه‌ای سپرده شدند که تنها دو هفته قبل از آنها کار در بامف را شروع کرده بودند».

«علیرغم اینکه مدیریت خوب می‌دانست کارکنان فرصت لازم برای انجام همه مصاحبه‌ها را نخواهند داشت، هر روز تعداد بسیار زیادی از متقاضیان پناهجویی برای مصاحبه به اداره فراخوانده می‌شدند»

با فریتسی و کسانی که همزمان با او استخدام شدند، قراردادهایی به مدت شش ماه امضا شد: «فشار زیادی طی این مدت روی ما بود؛ از دفتر مرکزی اداره در شهر نورنبرگ گرفته تا مافوق‌هایمان در برلین. حتی نمی‌توانستیم از کسی راهنمایی بگیریم، چون سر همه شلوغ بود. به ما به چشم کسانی نگاه می‌کردند که به سرعت و با قراردادی کوتاه‌مدت استخدام شده‌اند و به زودی هم خواهند رفت».

فریتسی به نحوه برنامه‌ریزی و رویه کار در اداره امور مهاجرت و پناهجویان به شدت انتقاد دارد: «علیرغم اینکه مدیریت خوب می‌دانست کارکنان فرصت لازم برای انجام همه مصاحبه‌ها را نخواهند داشت، هر روز تعداد بسیار زیادی از متقاضیان پناهجویی برای مصاحبه به اداره فراخوانده می‌شدند. خیلی از پناهجویان از پنج صبح در صف می‌ایستادند و تا پنج عصر انتظار می‌کشیدند و در آخر به آنها گفته می‌شد که باید روز دیگری بیایند چون نوبت مصاحبه به آنها نمی‌رسد. زمان مصاحبه خیلی‌ها به همین ترتیب تا هفت یا هشت بار به تعویق افتاد».

او اضافه می‌کند: «من می‌توانم بپذیرم که از یک مرد جوان و سلامت و فارغ‌بال خواسته شود که روز دیگری برای مصاحبه برگردد، اما نمی‌توانم تصور کنم که یک زن باردار یا زنی با دو-سه بچه کم سن و سال را چطور می‌توان به این ترتیب ساعت‌ها منتظر گذاشت». دلیل فراخواندن بی‌دلیلِ پناهجویان و انتظارهای طولانی و بی‌حاصل؛ چیزی نیست جز فشار وارده از طرف مدیران ارشد این سازمان برای افزایش سرعت رسیدگی به پرونده‌ها. این فشار است که تعیین می‌کند هر کارمند باید روزانه با چه تعداد پناهجو مصاحبه انجام دهد. آنچه در این میان از نظر دور می‌ماند این است که جلسات مصاحبه می‌توانند بسیار طولانی یا بسیار کوتاه باشند- به عنوان مثال مصاحبه برخی از پناهجویان سوری ممکن است حدود ده دقیقه وقت بگیرد در حالی که در مورد پناهجویان اهل افغانستان یا ایران زمان بیشتری برای روشن شدن دلایل اقدام به پناهجویی صرف می‌شود.

فریتسی در مورد مافوق‌های سابق خود در اداره امور مهاجرت و پناهجویان می‌گوید: «مشکل اینجاست که بسیاری ازین افراد در زمینه مهاجرت و امور پناهجویان تجربه چندانی ندارند. معیار انتساب افراد به پست‌های بالا، معمولا تعداد سال‌هایی است که فرد در آن اداره کار کرده و این الزاما معیار خوبی برای برگزیدن یک مدیر نیست».

پناهجویان عرب و هویت‌های تقلبی

به گفته فریتسی برخی از شهروندان کشورهای عربی طی سال‌های گذشته با ادعای سوری بودن متقاضی پناهجویی در آلمان شده‌اند. اما کارمندان اداره امور مهاجرت و پناهجویان، دیگر در این زمینه خبره شده‌اند و می‌توانند از شواهد تعیین کنند آیا کسی شهروند سوریه است یا نه.

مرد جوانی را تصور کنید که مثلا اهل مراکش است اما با ادعای ملیت سوری، متقاضی پناهندگی می‌شود: «پیش از هر چیز از روی لهجه عربی فرد می‌توان به این پی برد که او اهل کجاست. بعلاوه کسی که مثلا مدعی‌ است در حمص بزرگ شده، باید مدارکی داشته باشد که این موضوع را ثابت کند یا دست کم باید اماکن مشهور این شهر و خیابان‌های آن را بشناسد و بتواند بگوید به کدام مدرسه رفته. چنین اطلاعاتی را می‌توان بعدتر راستی‌آزمایی کرد».

تاثیر منفی سیاستمداران

به اعتقاد فریتسی، سیاستمداران و جهت دهی آنها تاثیر قابل توجهی بر تصمیم‌گیری‌ها در اداره امور مهاجرت و پناهجویان دارد: دولت و سیاستمداران برای پیشبرد اهداف خود نیاز به آمار و ارقامی دارند که در راستای تصمیمات آنها باشد و خواسته‌های سیاسی آنها را تایید کند. ساده‌ترین راه برای دست‌یابی به اعداد و ارقام لازم، ایجاد فشار بیشتر روی ادارات و سازمان‌های مربوطه است تا به هر قیمتی نتایج مورد نیاز را ارائه کنند.

«سیاستمداران باید از دخالت و تاثیرگذاری در کار این اداره برای پیشبرد اهداف سیاسی دست بردارند»

فریتسی می‌گوید او و همکارانش هر هفته متناسب با فشاری که از طرف مافوق‌ها وارد می‌شد، یک دسته مشخص از پرونده‌ها را برای رسیدگی انتخاب می‌کردند. به عنوان مثال طی یک هفته روی انجام مصاحبه پناهجویان سوری متمرکز می‌شدند و هفته بعد به سراغ درخواست‌هایی می‌رفتند که مدت طولانی از ثبت آنها گذشته است: «سیاستمداران باید از دخالت و تاثیرگذاری در کار این اداره برای پیشبرد اهداف سیاسی دست بردارند. اما خب، برای آنها اهمیتی ندارد تصمیماتی که اخذ می‌کنند چه تاثیر عملی و عینی بر زندگی پناهجویان دارد».

فریتسی می‌گوید افرادی با دیدگاه‌های مختلف در اداره امور مهاجرت و پناهجویان کار می‌کنند و بعضی ازین کارکنان ترجیح می‌دهند تا آنجا که می‌توانند درخواست‌های پناهجویی را رد کنند. معدودی هم هستند که درست عکس این عمل می‌کنند و تمام امکانات قانونی ممکن برای کمک کردن به پناهجویان را بررسی می‌کنند: «بخش قابل توجهی از نتیجه، به کارمندی بستگی دارد که روی پرونده کار می‌کند».

اداره امور مهاجرت و پناهجویان در تلاش است شرایط پذیرش پناهجویان را دشوارتر از پیش کند. تلاش‌ها برای بازگرداندن پناهجویانی که از افغانستان می‌آيند طی ماه‌های اخیر باعث نگرانی بسیاری از افغان‌های ساکن آلمان و همینطور نهادهای حقوق بشری شده است. اداره امور مهاجرت و پناهجویان به تازگی از به رسمیت شناختن حق پناهندگی برای برخی از شهروندان سوریه سرباز زده و ویزاهای صادر شده را نیز تنها برای دوره‌های یک ساله تمدید می‌کند. امکان انتقال اعضای خانواده به آلمان نیز اخیرا برای همه پناهجویان دشوارتر از پیش شده و پناهجویان تنها در شهری که در آن درخواست پناهجویی داده‌اند حق اقامت دارند-در موارد خاص پناهجویان می‌توانند با هماهنگی نهاد مربوطه به شهر دیگری نقل مکان کنند؛ مثلا در صورتی که پناهجو در شهر دیگری موفق به یافتن شغل شود و دیگر نیازی به دریافت کمک‌های اقتصادی دولتی نداشته باشد.

وبلاگ اطلاع رسانی پناهندگان

ارگان منی هلی و دیاک با هماهنگی کانون افغانستانی های فنلند تعدادی از جوانان واجد الشرایط را ثبت نام می نماید.
دراین دو جهت اموزش خواهند دید:
۱. خطرات اعتیاد ۲. مشکلات افسردگی
بعد از گذشتن دوره آموزشی این مربیان در جمع خانواده های افغانستانی در هلسینکی رفته این خطرات را بازگو خواهند نمود تا جامعه به ویژه جوانان گرفتار این مشکلات نگردند. مربیان که این کلاسها را دایر نمایندبرای آنها در هر ساعت 16 یورو پرداخت خواهد شد.ا
از مجموع ثبت نام شوندگان به تعداد ۱۰ – ۱۵ نفر انتخاب خواهند شد.
5.11.2017 اخرین مهلت ثبت نام:
شماره تماس:
0442719166
ایمیل تماس

kanun244@gmail.com

کانون افغانستانی های فنلند

بی‌نظمی در اداره امور مهاجرت و پناهجویان

پناهجویان عرب و هویت‌های تقلبی

تاثیر منفی سیاستمداران

«سیاستمداران باید از دخالت و تاثیرگذاری در کار این اداره برای پیشبرد اهداف سیاسی دست بردارند»

معلومات تماس

ما را دنبال کنید