سیدآصف حسینی

به همان اندازه که انباشتگی و یکنواختی، قدرت را فرسوده می سازد، انتقال قدرت، از مسیرهای ناسالم نیز خطر آفرین است. نابسامانی های سیاسی در تاریخ افغانستان ریشه در انتقال غیر دموکراتیک قدرت دارد. از میان تمام راه‌های تجربه شدۀ تاریخی، انتخابات به مثابۀ تنها وسیله‌ی مسالمت آمیز انتقال قدرت، تا زمان اکنون تجربه شده است. انتقال قدرت به صورت سالم و مسالمت آمیز نیز مشروط به همکاری و همیاری تمام شهروندان کشور می باشد. زیرا بدون مشارکت جمعی شهروندان، شاید بتوان قدرت را به مردم تحمیل کرد ولی به افکار عمومی و جامعه بین المللی به هیچ وجه نمی توان تحمیل نمود. در دنیای به هم تنیده و شبکه‌ی شده ی جهان امروز، مسئله تنها به شهروندان یک جامعه خلاصه نمی گردد. واقعیت اینست که یک کشور به صورت منزوی از شبکه ی جهانی از فرصت های بسیار محروم خواهد شد. حکومت داری خوب، دموکراسی، حقوق مدنی و شهروندی و احترام به اراده مردم بعنوان بن مایه های الزام آور رفتار سیاسی در جامعه جهانی امروز به رسمیت شناخته شده است که همه این ها از مجرای انتخابات و نمایندگی عادلانه ودموکراتیک سیراب و بارور می گرددد. دولت ها در صورت عدم رعایت این معیار های الزام آور جهانی، به صورت اتوماتیک نقش و مشروعیت خود را از دست می دهد و از حمایت های جهانی محروم می گردد.
افغانستان در زمان پساطالبان، تنها با دخالت اراده سیاسی شهروندان در تحول قدرت سیاسی، توجه و قناعت نسبی جامعه جهانی را کسب نمود. ملت های کشور های دموکراتیک، به ارزش های مدنی و مدرن انس گرفته اند، سیره و مسیرهای گذشته را در تحول و انتقال قدرت غیر قابل قبول می پندارند. به همین سبب است که دولت های شان نیز نمی توانند خلاف خواسته های شهروندان شان با دولت های غیر دموکراتیک وارد تعامل وهمکاری شوند.
روند های دموکراتیک در افغانستان هرچند که سابقه طولانی ندارد ولی پس ازسقوط طالبان در چندین انتخابات های صورت گرفته، قابل توجه وامیدوار کننده بوده است. اما با تأسف انتخابات گذشتۀ ریاست جمهوری افغانستان، فضای اعتماد داخلی و بین المللی را خدشه دار ساخت. هرچند تلاش های زیادی برای ایجاد اصلاحات در سیستم انتخابات افغانستان براساس توافق حکومت وحدت ملی صورت گرفت ولی باز هم نتوانست اعتماد از دست رفته مردم را آن گونه که باید ترمیم نماید. عدم توفیق در اصلاحات کامل سیستم انتخاباتی تأثیراتی منفی در پروسه  انتخابات بجا گذاشته است.
با این رویکرد می توان گفت که یگانه دلیل عدم مشارکت گسترده مردم در مراکز ثبت نام برای رأی دهی، تنها مسئله امنیت نمی تواند باشد. بدین نظر که در ولایت های امن نیز میزان حضور مردم بسیار کم و نگران کننده به نظر می رسد. هرچند که ضعف وکلای گذشته در دلسردی مردم نقش به سزا دارد، ولی بازهم خاطره بد مردم از پروسه انتخابات گذشته و جنجال های انتخاباتی که صورت گرفت در کاهش انگیزه مردم نقش فراوان به جا گذاشته است.
همچنین تأخیر سه ساله دربرگزاری انتخابات پارلمانی، بیشتر ضعف حکومت را در پیشبرد و تطبیق دموکراسی در افغانستان و احترام به رأی و اراده مردم خدشه دار ساخت و این بی باوری تا هم اکنون بر کمیسیون های انتخاباتی سایه افکنده است.
با این هم شهروندان افغانستان براساس تجارب تلخ تاریخی خود، انباشتگی و ادامه مسئولیت های سیاسی کلان کشور را به صورت فراقانونی در تمام نهادهای سیاسی کشور خطرناک احساس می کنند و تأثیر آن را بر رشد دموکراسی نوپای افغانستان ضرر آفرین می داند. از دیگر جانب از هرگونه مسیرهای غیر دموکراتیک در راستای انتقال و تحول قدرت سیاسی، بعنوان یک مسیر انحرافی و پرخطر اجتناب و از آن پرهیز می کنند.
بدین لحاظ، فرایند انتخابات برای شهروندان افغانستان، تنها راه مؤثر برای ابراز اراده و تأثیر شان در تحول قدرت سیاسی و انتقال مسئولیت های کلان سیاسی در مجرای قانونی آن می باشد. نسل امروز بر این باورند که از راه هموار گام بردارند هرچند که آهسته گام بردارند.
اگر به فرازنای سیاست مدرن نگریسته شود، مردم افغانستان چندان مسیر طولانی را تاکنون نپیموده است ولی این امیدواری وجود دارد که مردم از مسیری که یافته است به راحتی منصرف نخواهد شد. در شرایط اکنون شایسته اینست که مردم افغانستان با مشارکت گسترده در انتخابات پیش رو، اراده ی سیاسی شان را به صورت یک رفتار سیاسی جمعی به صورت واضح نمایان سازد. اشتراک گسترده مردم در فرایند انتخابات پیش رو، می تواند پیام های بلند و معنا داری را برای سیاستگران ابلاغ نماید. نخستین پیام مشارکت گسترده مردم، آموزش سیاست به سیاستگران خواهد بود. بدین معنا که سیاستگران می بایست به صورت مشارکت مسالمت آمیز، سهم شان را از قدرت ادعا و آن را کسب نماید. استقبال مردم از پروسه های دموکراتیک خستگی و بیزاری مردم را از خشونت سیاسی برای در یافت سهم سیاسی شان نیز واضح و آشکار می سازد. این پیام از این جهت بیشتر حایز اهمیت است که مردم افغانستان تا هنوز افسردگی فاجعه ی خشونت سیاسی را در تن خویش احساس می کنند و از دیگر سو سیاستگران را با همان روحیه ی دیروزین شان مأنوس می دانند. پیام دیگری مشارکت سیاسی مردم در انتخابات، پایان ستیزه جوی سیاسی برای سیاستگران خواهد بود. این پیام سیاستگران را به این مسیر رهنمون خواهد ساخت که ستیزه جوی ره به سلامت نمی برد.
ولی حکومت افغانستان تاکنون برای حضور گسترده مردم برای انتخابات پیش رو کار مؤثری انجام نداده است. تأمین امنیت مردم برای حضور در مراکز ثبت نام رأی دهی تاکنون آن گونه که باید انتظار می رفت صورت نگرفته است. کوتاهی حکومت در تأمین امنیت مرکز توزیع تذکره در کابل فاجعه آفرید و روان مردم را جریحه دار ساخت. پس از آن حادثه نیز تاکنون مرکز توزیع تذکره آن چنان که باید برای مردم به عنوان یک آدرس مطمئن معرفی نشده است.
حاشیه گزینی وکلای پارلمان در هشت سال گذشته از حوزه انتخابی و رجوع سیل آسای شان در زمان اکنون به این مناطق، نزاکت ها را از بین برده است و در انظار عموم بعنوان رویکرد فریب آلود تلقی می شود و روان مردم را آزار می دهند. مردم تاکنون فکر می کنند که همیشه بازیچه دست قدرت بوده است.
کمیسیون مستقل انتخابات نیز تا هم اکنون چالش های درون سازمانی دارد و از دیگر جانب رابطه ناموفق حکومت و کمیسیون انتخابات تأثیر منفی روی روند برگزاری انتخابات خواهد گذاشت.
آن چه که ضرورت دارد اینست که حکومت و کمیسیون انتخابات دست به دست هم بدهند با حمایت فعالین مدنی، انگیزه مشارکت گسترده را در میان مردم از نو پدید بیاورد. دموکراسی در افغانستان با هزینه گزاف به دست آمده است، ازاین رو نباید در برابر کم رمق شدن آن بی تفاوت نشست و نظاره کرد.

روزنامه افغانستان ما

نشست علمای دینی برای محکومیت جنگ جاری در افغانستان از منظر مذهبی، تلاش مذبوحانه‌ای سیاسی است؛ درک ناقصی است از طولانی‌ترین و استراتیژیک‌ترین جنگ خونین در منطقه. سیاست‌مداران افغان معمولاً سطحی‌اندیش و نمایش‌پیشه‌اند، دلایل مشکلات را به خوبی درک نمی‌کنند و به همین خاطر راهکارهای‌شان نیز راه به جایی نمی‌برد. از همه مهم‌تر این که از گذشته نیز درسی نمی‌گیرند.

من مخالف برگزاری نشست علمای دینی در مورد حرام بودن جنگ جاری در افغانستان نیستم، ولی چسبیدن به راهکارهای ناقص تکراری و توجه نکردن به دلایل اصلی منازعه باعث می‌شود که حکومت افغانستان برای آوردن صلح در کشور کاری انجام داده نتواند.

در این شکی نیست که بخش‌هایی از طالبان و گروه‌های افراطی دیگر با انگیزه‌های مذهبی می‌جنگند، خود را انتحار می‌کنند و جز مذهب هیچ شعار دیگری نمی‌دهند. ولی در عین حال مذهب وسیله‌ی سیاسی و استراتژیکی برای طالبان نیز است که از طریق آن رفتار خود را مشروع جلوه می‌دهند. اما در نهایت باید گفت که استفاده‌ی ابزاری طالبان از مذهب مبتنی بر مقاصد سیاسی و امنیتی است که تا وقتی برآورده نشوند، آن‌ها همچنان از کاربرد مذهب در جنگ‌های خود دست نمی‌کشند.

مذهب از آن رو پوششی بر مقاصد طالبان است که این گروه به طور سیستماتیک مردم عادی افغانستان را می‌کشند؛ مردمی که هم‌کیش و هم‌وطن‌شان به حساب می‌آیند. در هیچ جای دین کشتن مسلمانان، آن هم به طور گسترده و وحشیانه، به دلایل سیاسی عقیدتی مجاز نیست، ولی طالبان حاضر اند مسلمانان را بکشند تا حکومت زیر فشار قرار گیرد؛ یک محاسبه‌ی خون‌سردانه و جنایت‌کارانه‌ی سیاسی. آیا فتوای علمای دینی رفتار رهبری نظامی و سیاسی طالبان را در نزد مردم و جنگجویان عادی نامشروع کرده و مانع از پیوستن آن‌ها به این جریان می‌شود؟ به دو دلیل چنین نخواهد شد.

نخست، طالبان صاحب یک روایت قوی اند که برای یک جنگجوی عادی قابل درک است. از نظر آن‌ها چنین نشست‌هایی برای مشروعیت بخشیدن به حضور «اشغال‌گران امریکایی» در افغانستان برگزار می‌شود و توقع آن‌ها این است که علمای دین باید خواستار خروج «قوای صلیبی و یهودی» از این کشور شوند. پس برای طالبان و طرفداران‌شان علمای مذهبی دو دسته‌اند: مخالفان اشغال و طرفداران اشغال. طالبان آنانی را که از اشغال دفاع می‌کنند «ملاهای امریکایی» خطاب می‌کند. پس تا زمانی که نیروهای امریکایی در افغانستان باشد، روایت طالبان نیز خریدار دارد.

همچنان، عالمای مذهبی در افغانستان فرقه‌ی یکدست با اصول و اعتقادات مشابه نیست. به طور اخص، در مورد جنگ با امریکایی‌ها و استفاده از ابزاری مانند حملات انتحاری تفاوت‌های اساسی وجود دارد. علما و ملاهایی استند که از رفتار داعش و طالب دفاع می‌کنند و برای توجیه مواضع خود به آیات و روایات مذهبی توسل می‌جویند. برعکس، در جبهه‌ی مقابل علما و ملاهایی قرار دارند که رفتار داعش و طالب را خلاف اسلام دانسته و حتا داعش را یک توطیه‌ی اسراییلی- امریکایی برای بد نام سازی اسلام می‌پندارند. برای همین ما در جهان اسلام جوامع و دولت‌هایی با برداشت‌ها و ارزش‌های متفاوت اسلامی داریم. به‌ همین دلیل عربستان سعودی نه با ایران قابل مقایسه است و نه با اندونیزیا. افغانستان زمان طالبان کاملاً با ترکیه و مصر متفاوت بود.

در تیوری، امکان این است که حکومت افغانستان با توسل به چنین کنفرانس‌هایی مشروعیت مذهبی خود را دست کم در میان بخش‌هایی از جامعه قوی‌تر کند، ولی بخش‌های دیگر با نگاه و اعتقاد متفاوت به این رفتارهای حکومت می‌نگرد و به طور خشونت‌باری واکنش نشان می‌دهد.

این را نباید از یاد برد که در گذشته نیز برخی از حکومت‌ها از همین استراتژی برای افزایش محبوبیت و مشروعیت خود بهره گرفتند، ولی نتیجه‌ی دلخواه را به دست نیاوردند. حکومت داکتر نجیب‌الله به طور وسیعی از آیات و احادیث و همچنان سخنان میهن‌پرستانه برای موفقیت «مشی مصالحه‌ی ملی» و تأمین مشروعیت خود در برابر مجاهدین -که از نظر اکثر مردم برای پایان اشغال شوروی به پا خاسته بودند- بهره می‌گرفت. مجاهدین در جریان جنگ‌های داخلی از انواع وسایل مذهبی و قومی برای تقویت جایگاه خود در برابر تنظیم‌های رقیب استفاده کردند. اکنون حکومت غنی همین فورمول آزموده شده و بی‌نتیجه را به کار می‌بندد و بدون شک حاصلی از آن به دست نخواهد آورد؛ چون مشکل در جای دیگر است: ضعف مشروعیت و ناکارامدی ساختاری و فکری.

حکومت افغانستان به هیچ وجه با طالبان قابل مقایسه نیست. این حکومت از هر زوایه‌ای قابل دفاع است و باید در برابر دشمنانش از آن حمایت کرد؛ چون طالبان از یکسو خواستار بازگشت نظام عقب‌مانده‌ی سیاسی و اجتماعی قبلی اند و از جانب دیگر، مأموریت اصلی‌شان حفظ منافع امنیتی پاکستان در افغانستان است. از این منظر، افغانستان یک دولت ضعیف، قبایلی، عقب‌مانده و وابسته به پاکستان خواهد شد. حملات طالبان بر منافع هندی‌ها در افغانستان نشان می‌دهد که چطور این گروه به طور فعال از منافع امنیتی پاکستان دفاع می‌کند.

در عین حال نباید از یاد برد که مشروعیت دولت افغانستان به طور بنیادینی زیر سوال است. شاید شماری از مردم به دلایل اعتقادی با حکومت به خاطر وابسته‌گی‌اش به غربی‌ها مخالف باشند، اما در عین حال اقشار دیگر با بی‌کفایتی، فساد، غارت منابع عمومی، قوم‌گرایی، و تعهد نداشتن سیاست‌مداران افغان برای حل مشکل مردم با دولت مشکل دارند. عده‌ای هم بخاطر بی‌کاری و مشکلات مالی به طالبان می‌پیوندند. خانواده‌هایی در جنوب و شرق وجود دارند که یک فرزندشان در اردوی ملی است و فرزند دیگرشان با طالب. برای همین حکومت اگر مشکل بی‌کفایتی، فساد و قانون‌شکنی را حل کند، یا دست کم دستاوردهای قابل ملاحظه‌ای در این راستا داشته باشد، مشروعیت و حمایت عمومی را با خود خواهد داشت. همین حالا انتخابات پارلمانی با کمترین استقبال عمومی رو‌به‌رو شده است؛ چون مردم نه به خاطر تبلیغات طالبان و داعشیان بلکه به دلیل رفتار اعضای ولسی‌جرگه اعتقاد خود را به انتخابات پارلمانی از دست داده‌اند. بی‌تعارف باید گفت که بخش وسیعی از این نماینده‌گان، کمیشن‌کارانی بیشتر نیستند که دست‌شان به انواع فساد و قانون‌شکنی آلوده است. از این رو شاید حکومت و برخی از گروه‌های دل‌سوز مدنی از روی اعتقاد به دموکراسی و ضدیت با طالب که به هیچ وجه طرفدار انتخابات نیست، مردم را به اشتراک در انتخابات تشویق کنند، ولی آن‌ها نیز نباید فراموش کنند که مردم نمی‌خواهند هم‌دست نماینده‌گان فاسدی باشند که در دوره‌ی وکالت بدل به چهره‌های ثروتمند و با نفوذ سیاسی می‌شوند و خیرشان به مردم نمی‌رسد.

وقتی که حکومت موتلفان سیاسی فاسد خود را کنار نمی‌زند، مشروعیتش تضعیف می‌شود. وقتی که حکومت پولیس را از موجودیت افراد فاسد تصفیه نمی‌کند، جنرالان و صاحب‌منصبان دزد را از اردو بیرون نمی‌اندازد، از مشروعیتش در نزد مردم کاسته می‌شود. وقتی  حکومت با زمین‌خوران بزرگ، قومندانان و قدرتمندان دخیل در انواع تجارت‌های کثیف برخورد کرده نمی‌تواند، اعتماد عمومی را از دست می‌دهد. چنین حکومتی اگر هر روز کنفرانس علمای مذهبی را در قم، قاهره، مدینه و اسلام‌آباد نیز بر گزار کند، مشکل از دست رفتن اعتماد مردم را حل کرده نمی‌تواند و طالبان هم از همین خلا استفاده می‌کنند.

هشت صبح

اسحاق جویا
شهر کابل به شهر خوف و وحشت تبدیل شده است. شهروندان کابل به جز مقامات بلند ربته دولتی که دیوارهای خانه‌ها و دفترهای شان با مانع‌های بلند و زخمت سمنتی محافظت شده و خودشان نیز با موترهای زرهی گشت و گذار می‌کنند، هیچ شهروندی دیگر مصوون نیست. داعش که نام مستعار جریان کشتار انسان‌ها است، همه روزه در شهر کابل وحشت خلق می‌کند و در یک چشم برهم زدن ده‌ها انسان را به کام مرگ می‌فرستند. مردم نیز با وقوع هر انفجار و انتحار چند روزی ناله و زجه می‌کنند و گاهی هم مقام‌های حکومتی را دشنام میدهند. این وضعیت اما دیر دوام نمی‌آورد. درد و احساسات ناشی از رویدادهای خونین زود فروکش می‌کند و همه خاموشانه منتظر رویداد خونین دیگر می‌مانند. شهر بعد از هر حمله انتحاری فقط برای یک لحظه و تا گاهی هم تا یک روز تکان می‌خورد؛ اما زود خاموش می‌شود. این وضعیت محصول فراموشی و فراموش کاری حکومت و شهروندان است. فراموشیِ فاجعه باربار به تکرار فاجعه انجامیده است. اگر به این وضعیت توجه نشود حکومت و جامعه جهانی برای مهار تروریسم در افغانستان اقدام نکند و شهروندان افغانستان هم‌چنان نظاره‌گر وضعیت باشد، ممکن است در آینده رویدادهای خونین‌تر از رویداد امروز و دشت برچی در کابل واقع شود.
شهر کابل را همه داعش و طالب فرا گرفته است. خیابان‌های شهر پر از داعش است و در هرجای شهر که بخواهد می‌تواند جوی خون جاری کند. هنوز خون شهدای دشت برچی نخشکیده بود که امروز باردیگر 25 نفر شهید و بیشتر از50 نفر دیگر در کابل زخمی شدند. اینبار کسانی قربانی شد که می‌خواست حمله انتحاری در شش درک را رسانه‌ی بسازند تا جهان متوجه وضعیت اسفبار شهروندان کابل شود. هفت خبرنگار در جمع قربانیان حمله انتحاری امروز است. همین خبرنگاران است که با پذیرفتن ریسک‌های بسیار راویی حملات انتحاری و بازتاب دهنده وضعیت رقتبار مردم افغانستان است. اگر خبرنگاران نیز مثل مقام‌های حکومتی، صرف در پیِ حفظ جان و تأمین امنیت خودشان باشند فکر نمی‌کنم جهان متوجه شود که افغانستان و مردمش دچار چه نوع مصیبت و غرق در خون و خاکستر ناشی از حملات انتحاری است.
داعش با آزادی بیان و ارزش‌های مدنی و شهروندان مدنی مشکل دارد. داعش با حکومت و نظام مشکل ندارد. هدف داعش افغانستانی، کشتن مردم است. داعش در افغانستان با هدف قرار دادن افراد ملکی، اماکن مذهبی، خبرنگاران و رسانه‌ها، نشان داده است که به حکومت و نظام سیاسی افغانستان کار ندارد. در چنین وضعیت چه باید کرد و شهروندانِ بی دفاع و خبرنگارانی که جز کمره، قلم و دفتر صلاح دیگر در مقابل داعش در دست ندارد چگونه از جان شان محافظت کنند. حکومت یا نمی‌تواند و یا هم نمی خواهد به دفاع از مردم و شهروندان برخیزد. اگر حکومت و دستگاه امنیتی و نظامی افغانستان می‌خواهد امنیت مردم را تأمین کند باید راهکار عملی برای نجات مردم روی دست گیرد.
ظهور و نفوذ داعش در کابل از دوحالت خارج نیست: 1) داعش با تمام تجهیزات نظامی و مواد انفجاری از بیرون شهر کابل به طور نمونه از پاکستان وارد کابل می‌شود. در چنین حالتی دروازه‌های شهروکابل و کمربندهای شهری باید مستحکم تر شود و جلو ورود و نفوذ داعش و تروریستان در شهر کابل گرفته شود. 2) داعش در داخل شهر کابل جای دارد و تمام تجهیزات و نیروی بشری داعش و تروریستان از داخل شهر کابل تأمین می‌شود. حکومت باید تمام نقاط شهر کابل را بازرسی وبررسی کند و پایگاه داعش و منابع تمویل کننده داعش در کابل را از بین ببرد. اگر حکومت و دستگاه امنیتی و نظامی افغانستان اراده کند در هردو حالت می‌تواند مانع حملات انتحاری داعش و طالب در کابل و سایر شهرهای بزرگ افغانستان شود.

جمهوری سکوت

محمد رفیق رجاء

وضعیت جنگ داخلی در افغانستان, ازحالت ” مشخص ” به گونه ای کنونی یعنی “انتحار”  به شکل پیچیده ای تغییر یافته است. پیچیده گی اوضاع امنیتی و سیاسی افغانستان ناشی از؛  حضورنظامیان غربی وامریکای, جنگ نیابتی هند وپاکستان, ایران و عربستان , حضوراقتصادی چین در مرزهای روسیه می باشد. عوامل اصلی جنگ هرکه باشد اما مسئول اصلی دفاع از امنیت و جان مردم دولت کنونی است. درین نوشته برای گشایش بحث بر اینکه«چه می توان کرد؟» در شرایط کنونی ؛مشخصات اصلی اوضاع فعلی کشوررا به گونه ای مختصرتبیین نموده وتوانایی های مردم را برای دفاع خودی بر می شمارم:

1. دولت کنونی نه تنها حافظ امنیت مردم نیست که بشدت مشکوک و مصروف حمل ونقل داعش وتجهیز انها, برای کشتار بی رحمانه مردم است. حد اقل این دولت توانایی دفاع ازخود را ندارد و به حمایت نیروهای خارجی زنده است.
2. دولت موجود, تضادهای اجتماعی وقومی را بگونه ای گسترده دامن می زند. یکی از روشهای زمین گیر نمودن مردم این است که” نخبه ها وسیاستگران ” را می خرد.

3.اکثریت انهای که در استخدام دولت قرار دارند, در پوشش شعار تطبیق قانون , حفظ تمامیت ارضی ووحدت ملی , دولت را مشروعیت داده ومانع بر خورد جدی مردم با دولت شده است.اکثریت هزاره ها ی دولتی در برابر تبعیض وبی عدالتی علنی بر ضد هزاره ها, دم فروبسته است.

1. بی شک کشورهای جهان ومنطقه, درین کشور, سیل بین اوضاع نیستند. بلکه همه” بازی گر فعال” در افغانستان است.
2. ایران وعربستان بی میل نیستند تا در افغانستان زور آزمایی نمایند.نشانه های روشنی از زمینه سازی, برای انتقال جنگ از همسایگی عربستان به افغانستان, در همسایگی ایران دیده می شود.
3. تشکل سیاسی که بتواند از مردم دفاع نماید وجود ندارد. اکثریت روشنفکران وفرهنگیان مصروف معاش وزندگی است.رهبران جهادی وقومی مصروف بیگاری وعملگی برای دولت موجود است.
4. تا همین اکنون ,هزار ها رعیت ترین مردم , برای دولت امریکای وغربی است وبرای مشروعیت بخشیدن حکومت خارجی, به دلیل ترس از طالبان وامید به آینده,از هیچ تلاشی دریغ نه ورزیده است.حد اقل امیدواری به فردا,هزاره هارا واداشته است که در انتخابات شرکت نمایند, برای دفاع از دولت سربازی نمایند,حکومت اشغالی, نظامی وامنیتی را وجهه ای مدنی وفرهنگی بدهند, مکتب ودانشگاها را فعال نگاه دارند.با وجود بی هودگی و جواب ندادن فعالیت های مدنی, اما به تلاش های مدنی تا هنوز, ادامه داده است.
5. بر رغم تمام فداکاری ها واز خود گذشتگی ها, برای تثبیت حکومت امریکای وغربی بر خلاف خواست برخی کشور های همسایه, اکنون هزاره ها, بیش از هر زمان دیگری, از حمایت دولت کنونی مایوس گردیده است. تلاش های مدنی انها , با شکست وبن بست مواجه گردیدهاست. قتل عام وکشتار هدفمندانه هزاره ها, روز به روز گسترش یافته وهیچ افق روشنی برای جلوگیری از کشتار مردم وجود ندارد.
6. جنگ مذهبی «حل مسئله ملی» را تحت شعاع قرارداده و برای حاکمیت شئونیستی این یک موفقیت به حساب می اید. اما اکنون با کشتار هدف مندانه هزاره ها وبی طرفی اقوام دیگر, این موفقیت به واقعیت باورنکردنی, تبدیل گردیده است.
7. با فضا سازی علنی گلبدین وعملیات استشهادی داعش وحمایت ویا بی طرفی دولت نسبت به امنیت جامعه هزاره, هزاره ها اکنون در موقعیت ودشواری بی مانند« زندگی ومرگ » قرار گرفته است.
8. 11. رهبران سیاسی وقومی , احزاب سیاسی ,محافل علمی وفرهنگی, روشنفکران وسیاسیون, تقریبا اکثریت به هر کار غیر از دفاع وحمایت مردم ,مورد تهاجم وکشتار, مصروف است.

12.عربستان بنا بر دها دلیل  فکر می کند,غرب کابل وهزاره جات پایگاه افغانی ایران است وآن همه ملاها وایت الله ها , با عمامه های سفید وعلم های سبزوسیاه  حاکم بر سرنوشت هزاره ها, نمایندگان فرهنگی ومذهبی حکومت ایران, ضد جهان اهل سنت, امریکا وعربستان است.هیچ دلیل هم وجود ندارد که عربستان وغرب جز این فکر نمایند.هیچ جریان از داخل جامعه هزاره برای رفع سوء تفاهم کاری انجام نداده است.بلکه به دلیل نادانی مردم, هر کسی وهر جریان بیش از دیگری, با این فضای نا خواسته خود را وفق داده است.حضورفاطمیون “مهاجرین ناچار افغانی در ایران” در سوریه , دلیل دیگری بر الودگی فضای سیاسی بر سرنوشت هزاره ها, گردیده است.

1. بخواهی نخواهی , باورکنی ویا نکنی کشتارهزاره ها آغاز گردیده است. هیچ کسی نمی داند که تا چه زمان این کشتار ادامه می یابد.اما همه می دانند که کشتار های گروهی ومداوم در مناطق جمعیت خالص هزاره ها, نمی تواند بی هدف وتصادفی باشد.
2. درسال های اخیر,درتلاش های فرهنگی ومدنی , برای رفع تبعیض, با کشتارگروهی, وسرکوب کامل نظامی, بگونه ای که اعتراض جهان را بر نه انگیزد مواجه شدیم. هر چه کشتند فقط فریاد کشیدیم , درهیاهوی رسانه های ازاد جهان, خود را گم کردیم. بدون هیج نتیجه ای مشخصی به آه وناله ی مدنی ادامه داده و به آن, وسعت بخشیدیم,همین که درد ورنج خود را فریاد کردیم اشباه شدیم. پس از رضایت خاطر مدنی, به امید واری های واهی چشم دوختیم. در برابر عملیات وپلان کشتاروحذف کامل ,ازفرط تلاش ها ی مدنی ورسانه ای به کف آب تبدیل گردیدیم. در فضای تعاملات سیاسی, چنان سبک,کرخت وبی وزن شدیم, که؛ دیگرآه وناله ای مارا , بر نعش طفلان ومرگ عزیزان مان کسی نمی خواهند بشنوند. در حالیکه هیچ گاهی حق تعیین سرنوشت به اه وناله حاصل نگردیده؛ اما ما در کشورمثل افغانستان با دشمن مثل گلبدین وطالبان از زبان مدنی, یک قدم به خطا نه رفتیم.
3. رهبران سیاسی وقومی , احزاب سیاسی ,محافل علمی وفرهنگی, روشنفکران وسیاسیون, تقریبا اکثریت به هر کار غیر از دفاع وحمایت مردم مورد تهاجم وکشتار, مصروف است.

16.رستاخیز عظیم وتاریخی مدنی مثل “جنبش تبسم” و”جنبش روشنای”  به دلیل فقدان تشکل سیاسی به تاراج رفت. آن همه خشم وخروش مردم به جا ی اینکه جریان ستم وتبعیض را, از پای در اورد, باعث اختلاف وسردر گمی گردید.

1. اما اکنون , بخواهی نخواهی , باورکنی ویا نکنی کشتارهزاره ها آغاز گردیده است. هیچ کسی نمی داند که تا چه زمان ادامه می یابد. سخن روزوسرنوشت ما, این است که:

چه می توان کرد؟

اول.  بر رغم تمام ضعف های سیاسی ونظامی ,هزاره ها  توانای دفاع را به شکل مناسب در افغانستان دارند.شدت ستم وتبعیض انگیزه ای دفاع را بالا برده است. هر چند در میان اقشار هزاره های حکومتی, سیاسی ومحافل فرهنگی سردر گمی وبد تر از همه؛ پروسه ای کشتار مردم, به گونه ای بهت آوری عادی شده است.برای گرفتن محفل سالگرد شهید مزاری, هر سال ,دها مجلس وکمیته های تدارک بر پا می گردد, اما تمام این کمیته ها, از کنار این همه کشتارهای مداوم , به راحتی می گذرند. اما مردم که آماج اصلی کشتاراست,در روان انها, هیجان وانگیزه ای زندگی ,بقاء ومقاومت هم چنان وجود دارد.این انگیزه وشهامت , توانایی اصلی و کنونی را تشکیل می دهد.

دوم. مسلح شدن به هر قیمتی واز هر کشوری وایجاد حلقات دفاعی ومردمی  به هیچ وجهی با قانون اساسی که هزاره ها جز محرومیت هیچ خیری از ان ندیده است منافات ندارد.

سوم.امکانات جهان ,حضور امریکا وغرب مورد استفاده شئونیست های قومی قرارگرفته است.هیچ قانونی ملی وبین المللی  نمی تواند کشتارهزاره هارا توجیه نماید. درافغانستان کنونی متاسفانه, هیچ کسی جز خود هزاره ها مدافع شان نیست. نه حضور امریکاه توجیه ملی دارند ونه پاکستانی بودن گلبدین وطالبان توجیه ملی دارند.استفاده هوشمندانه از تضاد منطقه ای کشور ها, به هیچ وجهی تلاش غیر ملی نیست.

چهارم. تلاش های مدنی وسیاسی همه وسیله است .وسیله ای  دفاع ورسیدن به هدف در یک جامعه ای مدنی . وقتی که این گونه تلاش ها, به درازا ی بیش از یک دهه نمی تواند جواب دهد, ادامه ان جز کشتار بیشتر, هیچ دست آورد دیگری ندارد.

پنجم. مسلح شدن وامادگی برای دفاع, هرگزتهدید دولت نیست. بلکه همکاری برای ایجاد امنیت ورفع ناتوانی های است که؛ باعث ادامه قتل عام شده است.

ششم.البته که در چنین حالت اضطراری برای مدیریت وانسجام توانای ها, نسبت به , ایجاد تشکل سراسری ملی , تلاش های مناسب ضرور است که؛  بدون آن نمی توان از توانای ها وظرفیت های موجود دفاعی , استفاده نمودوبا ضعف ها ونقص های عملی مبارزه کرد.

نتیجه: هزاره ها نزدیک به دو ده است که بدون هیچ دست اورد, در کشور خود, فقط برای زندگی وبقاء ؛ تسلیم هر گونه خواسته های حکومت قبیلوی در مرکز شده است .اکنون اوضاع سیاسی بگونه ای رقم خورده است که حتا” رای” این مردم را قبول ندارند.اگر هزاره ها برای بقاء خود چاره ای مناسب , خون وخشونت که؛ برای حذف انها به راه افتاده است, نسنجد؛ تمام تلاش ها ی فرهنگی, علمی واقتصادی آنها را , به آتش می کشند.

نگارنده: محمد اسلم جوادي
********
کشتار گروهی هزاره‌ها در افغانستان دوباره به رویة معمول تبدیل شده است. این اتفاق رخداد تازه‌ای نیست و از زمانی که ماجرای گروگان‌گیری در ولایت زابل و بریده‌شدن گلوی تبسم رقم خورد همة این رخدادها قابل پیش‌بینی بود. پرسش اما این است که از آن زمان تاکنون صرف نظر از اقدامات دولت، واکنش هزاره‌ها در قبال این وضعیت چه بوده؟ آیا این واکنش متناسب با سطح تهدیدات، پیچیدگی وضعیت و امکانات موجود هزاره‌ها بوده است؟ در نهایت آیا هزاره‌ها تا کنون اقدام متناسب و مؤثری برای مهار و کنترل وضعیت یا دست کم محدودکردن دامنة آسیب‌پذیری انجام داده است؟
پاسخ همة این پرسش‌ها منفی است. چرا چنین شده است؟ و چه کار باید کرد؟ خوب است به چند نکته توجه شود:
✅ یکم – ماجرای داعش در افغانستان ماجرای پیچیده است. صرف‌نظر از عوامل پشت صحنه این جریان، نقش آن در سرکوب روند رو به تحول هزاره‌ها در افغانستان به نفع گروه‌های زیادی است؛ از گروه‌های متعصب قومی بر سر قدرت گرفته تا کشورهای همسایه و حتا سیاست‌مداران هزاره.
از زمانی که هزاره‌ها به شهرها و نهادهای آموزشی و تحصیلات عالی روی آوردند این اتفاق برای گروه‌های متعصب قومی در افغانستان به شدت ناخوشایند تمام شد. از دید آن‌ها رشد فرهنگی هزاره‌ها در آیندة نه چندان دور تعادل فرهنگی و اجتماعی را به نفع هزاره‌ها بهم خواهد زد. از آن زمان تاکنون سناریوهای زیادی برای سرکوب هزاره‌ها و برگرداندن وضعیت به عقب اجرا شد؛ از ماجرای مسدود کردن فرصت‌ بورسیه‌های تحصیلی در ایران به بهانة به هم خوردن تعادل فرهنگی گرفته، تا ناامن‌سازی مسیر هزاره‌جات، قضیه کوچی‌ها و سهمیه‌بندی کردن کنکور تحصیلات عالی. این سناریوها هیچ‌کدام مؤثر و موفق نبود. ماجرای داعش از این لحاظ به طرز مؤثری در مسیر خواست این گروه متعصب قومی از گلبدین حکمتیار گرفته تا حلقة متعصب در درون ارگ و نهادهای امنیتی برای سرکوب تمام‌عیار هزاره‌ها قرار دارد.
هدف قرار گرفتن هزاره‌ها و سکتاریستی‌شدن وضعیت در مسیر سیاست‌های هویتی منطقه از جمله ایران نیز قرار دارد. ایرانی‌ها هرچند در استفاده از فقر و نیازهای مادی مهاجران برای سربازگیری در جنگ سوریه موفق بودند اما سرمایه‌گذاری آن‌ها در دورة جدید برای کشاندن هزاره‌ها در جهت سیاست‌های مذهبی ایران در داخل افغانستان موفق و نتیجه‌بخش نبود. وضعیت کنونی خواسته یا ناخواسته هزاره‌ها را به همان مسیر می‌راند. هرچه دامنة کشتار گسترده‌تر و بیشتر شود امکان رانده‌شدن یا کشانده‌شدن هزاره‌ها در مسیر سیاست‌های مذهبی بیشتر است. قربانی‌ها و هزینه‌های کنونی که هزاره‌ها پرداخت می‌کنند پیشاپیش آنها را وارد این جریان کرده است.
سیاست‌مداران هزاره نیز در بهره‌بردن از این روند قربانی‌شدن بی‌نصیب نیستند. از سیاست‌مداران سنتی اگر بگذریم نسل جدید سیاست‌مداران با هر کشتار گروهی فرصت بیشتری برای ظاهرشدن در استودیوهای تلویزیون، طرح اتهام، رجزخوانی، بیانیه‌نویسی و سخنرانی پیدا می‌کنند. ظاهراً برای سیاست‌ورزی و رهبر شدن در سطح هزاره‌ها راه‌حل ساده‌ای وجود دارد: سخنرانی، چنگ‌زدن به عواطف زخم‌خوردة مردم و آمیختن آن با انتقاد تند و پرحرارت از حکومت. رخدادهای خونین با دامن‌زدن به تنش عاطفی در میان مردم فرصت خوبی برای بهره‌برداری از این عواطف فراهم می‌کند.
✅ دوم – افکار عمومی هزاره‌ها فاقد ابزارها و نهادهای مؤثر برای تأثیرگذاری است. با آن که حس همبستگی گروهی در میان هزاره‌ها در مجموع بالاست اما در نبود نهادهای مؤثر برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی از قبیل رسانه‌ای که امکان پوشش، بررسی و پیگیری حوادث و رخدادها را داشته باشد و زمینه طرح و اندیشیدن به مسایل جدی‌تر را فراهم کند این حس همبستگی اغلب مورد بهره‌کشی و سؤاستفاده قرارگرفته و در نهایت به مانعی برای همبستگی هزاره‌ها تبدیل می‌شود. وضعیت کنونی افکار عمومی هزاره‌ها تنها مستعد پذیرایی اقدامات احساسی و موجی است و این وضعیت به کرات زمینة مساعدی را برای جویندگان شهرت و قدرت و چهره‌های مردم‌فریب و موج‌سوار فراهم کرده است. به طور نمونه، آنچه در محور «جنبش روشنایی» شاهد بودیم در آغاز نمایش خیره‌کننده و بی‌نظیری از حس همبستگی گروهی هزاره‌ها بود. در ادامه اما به سرعت این حس همبستگی رفته رفته جای خود را به ادبیات نفرت درون‌قومی و چندپارگی هزاره‌ها داد. انرژی دادخواهی و موج عواطف و احساسات مردم از مسیر دادخواهی و پیکار با تبعیض به نفرت‌پراکنی درون‌قومی و نفاق‌ اجتماعی در سطوح کلان و خرد از داخل افغانستان گرفته تا خارج تغییر جهت داد و در نهایت این همبستگی درخشان با همة تحمیل هزینه‌های سنگین انسانی و مادی جز ظهور چند چهرة میان‌مایة مدعی رهبری هزاره‌ها دستاورد دیگری نداشت.
✅ سوم – در نبود نهادهای معتبر و تأثیرگذار بر افکار عمومی میل شدید به خودزنی، ادبیات نفرت و هوچی‌گری در سطوح خرد و کلان اجتماعی هزاره‌ها رشد کرده است. بخشی از آن می‌تواند ناشی از بحران اجتماعی، سردرگمی و آشفتگی اجتماعی در جامعه باشد اما بخشی از آن اکنون به عنوان گروه و نیروی فشار در راستای بازی بازیگران سنتی و مدعیان نوظهور رهبری عالم سیاست هزاره‌ها فعال است. هرچه هست این میل روز افزون به خودزنی، هوچی‌گری و خشونت نمادین فرصت آسیب‌شناسی وضعیت و طرح مسایل جدی را در فضای عمومی و جمعی محدود کرده و امکان گفت‌وگوی انتقادی برای بهبود وضعیت را از بین برده است. هزاره‌ها اگر نتواند به نحوی هوچی‌گری، خشونت نمادین و این میل به خودزنی را مهار کند، احتمالاً به سادگی و به زودی نتوانند زمینه را برای هم‌اندیشی و گفت‌وگوی جدی دوامدار بر سر مسایل اجتماعی، سیاسی و امنیتی فراهم کنند.
✅ چهارم – وضعیت کنونی هزاره‌ها و چشم‌انداز آن در آینده نگران کننده است، اما به گونه‌ای نیست که نتوان برای کنترل آن کاری کرد و آن را مهار کرد. شرط لازم برای چنین کاری زمینه‌سازی برای متحدسازی مجدد هزاره‌ها و ایجاد بسترهای پایدار و پویای نهادی است. طرح برنامه‌های دراز مدت، برآورد تهدیدات و روی دست گرفتن اقدامات متناسب با آن در شبکه‌های اجتماعی ممکن نیست. همة اینها به مطالعه، تمرکز و اقدامات نهادی نیاز دارد. هزاره‌ها اگر واقعاً نگران وضعیت کنونی و افزایش تهدیدها در آینده اند باید بلادرنگ گفت‌وگوی انتقادی و آسیب‌شناسانه برای بررسی امکانات موجود و گزینه‌های محتمل در آینده را آغاز کنند. هزاره‌ها تجربیات تلخ تاریخی بسیاری را پشت سر گذاشته‌اند. این تجربیات باید برای ما کمک کند تا راه‌هایی را برای بیرون‌رفت از بن‌بست کنونی پیدا کنیم. در تجمع نیروها، تمرکز و هم‌اندیشی در کنار هم راه‌ها و امکان‌های زیادی گشوده خواهد شد.
منبع: جمهوری سکوت