محمد رفیق رجاء

نزدیک به یک هفته است که “جمهوری اسلامی ایران” در آتش خشم مردم گرفتار امده است. اینکه این خشم به ارامی وموقتی فرو می کاهد یا دولت موجود را می سوزاند؛ نشانه ی روشنی از فروپاشی حکومت اسلامی به چشم دیده نمی شود.اقتدارحکومت اسلامی به، سپاه پاسداران،ارتش ونیروی انتظامی خلاصه نمی شود.حکومت موجود حمایت مساجد در هرکوچه ،محله و قریه پایگاهای میلونها بسیجی را پشت سر دارد که با اعتقادات مذهبی از این حکومت به میدان خواهند امد. به همین دلیل گفته شد که نشانه ی سقوط حکومت اسلامی در ایران همین اکنون وجود ندارد.اما نارضایتی ملیون ها ایرانی وسیاست نظامی واقتصادی حکومت موجود، می تواند؛ راه را برای سقوط رژیم موجود هموار سازد.

مهم ومفید برای افغانستانیها، بحث برسر تجربه ی حکومت اسلام شیعه در ایران است.حد اقل از این لحاظ که سالها است؛افغانستان در آتش جنگ احزاب اسلامی ویا به نام اسلام وحکومت دینی می سوزد. بیش از چند دهه است که محافل اندک فکری وفرهنگی در افغانستان، در بحث جمهوری اسلامی،حکومت اسلامی، اقتصاد اسلامی، مدیریت اسلامی، اخلاق اسلامی ودر کل تجربه اسلام سیاسی ؛گیر مانده اند. چگونگی تاثیر گذاری ایران در افغانستان بحث مفصل است که این نوشته ظرفیت بیان آن را ندارد.اما درینجا فقط، اشاره واعتراف برنوع تاثیر گذاری ایران مثل پاکستان بر افغانستان است که بدون هیچ حد ومرزی ، جاری بوده واست.  سپس بطور مختصر، تجربیات نظام سیاسی اسلامی در ایران را، ازچند لحاظ بطورمختصروکلی، توضیح خواهم داد.

هرگونه تحولات در کشورهای همسایه در”افغانستان بی ثبات وفقیر” نقش مستقیم داشته و دارد. به خصوص اینکه افغانستان تحت تسلط حکومت های قبیلوی، از هر لحاظ، به کشورهای همسایه وابسته مانده است. ازنظر مذهبی؛ کتاب مذهبی وملای افغانی یا از پاکستان وعربستان می ایند ویا از ایران. فرهنگ، اقتصاد وسیاست پاکستان وایران که تقریبا مستقیم وبی کدام تعدیل و”افغانیزه شدگی” بر حیات فرهنگی وزندگی مردم افغانستان موثر است.

جریان های ایدئولوژیک چپی ویا مذهبی بلا استثناء وابستگی فرهنگی به کشور های همسایه داشته ودارند. مثلن. جریان حزب دموکراتیک خلق افغانستان از ادبیات گرفته تا مسایل تئوریک، شاگردحزب توده ای ایران بود.هم چنین جریان های مذهبی چه سنی وچه شیعه، هیچ گاهی مرکزیت ملی افغانی نداشته است هرچه بوده واست ازنظرفکری وفرهنگی وابسته ی کامل کشورهای اسلامی بوده واست. درهیچ کجای دنیا چنین کشورفلاکت زده ای وجود ندارد که هیچ استثنای از هر جهت، در وابستگی ودرماندگی، متاسفانه نداشته باشد. واقعیت این است که افغانستان ازهر جهت؛ قلمروی ملک فرهنگی وسیاسی کشورهای همسایه است.

تاثیرتحولات کشورهمسایه یک امر طبیعی است. اما تاثیر تحولات واراده کشورهای همسایه در افغانستان مستقیم وغیر عادی است.مثلن: “گلاسنوست وپروستریکا” در شوروی باعث شد که حکومت نجیب سقوط نماید.مجاهدین در کابل وارد شوند. مداخله پاکستان، طالبان را اورد.ادامه مداخله آن کشور، باعث شد که صدها کشورجهان نتوانند امنیت وزندگی را در افغانستان بر گردانند.

ایران ازلحاظ فرهنگی وتمدنی یکی از بزرگترین کشورهای همسایه افغانستان است.نقش ایران در سیاست وامنیت منطقه ای ما قابل توجه است. هم در ارامی وهم درنا امنی. یکی از”عنصرامنیتی” در دنیای امروز؛ وسیله ی به نام “دین،سیاست وفرهنگ” است که ایران به خوبی ازآنها برای تاثیر گذاری استفاده نموده است.تاثیر سیاسی وفرهنگی ایران در افغانستان نیزغیر قابل اینکار است.

ایجاد نوع نظام اسلامی درایران، به تناسب توان وظرفیت فکری خود، در مناطق خاص ازکشورهای جهان تاثیرات مهم گذاشته است.طبیعی است این توان وظرفیت فکری در برابرتحولات پیوسته فرهنگی، علمی وتمدنی در حوزه ی اندیشه ای انسانی؛ موقتی ومقطعی است.

در نیم قرن اخیر؛ دوجریان فکری با شباهت های زیادی عقیدتی،فرهنگی، سیاسی وایدئولوژی؛ اسلام سیاسی را بنیاد گذاشتند.اخوان المسلمین واسلام سیاسی شیعه ایرنی. اخوان المسلمین بنا بر دلایل نتوانستند در کشور های اهل سنت حکومت اسلامی را ایجاد نماید.هر چند توانست تفکر را احیاء نماید که بر اساس آن ؛ احزاب اسلامی برای ایجاد حکومت اسلامی در برخی کشور های اسلامی از جمله در افغانستان، شکل بگیرند.

اما اسلام سیاسی شیعه در ایران، توانست برای چندین دهه حکومت را بر اساس تفکر دینی ومذهبی تجربه نماید.تاثیر بنیان گذاران اسلام سیاسی شیعه، مثل مرحوم شریعتی ،بازرگان، مطهری،خمینی ودیگران براحزاب اسلامی شیعه وسنی در افغانستان به دلیل زبان مشترک وفرهنگ مشترک؛از هر لحاظ نا محدود است.در نتیجه می توان گفت که اسلام سیاسی درایران، برای ایجاد تشکل احزاب اسلامی،حضورآنها در میدان سیاست واطمینان به نفس مبارزه؛ برای ایجاد حکومت اسلامی در افغانستان موثربوده است. اما اینکه این تاثیرتا چه حد بوده وتا کجا ادامه خواهد یافت معطوف به این است که اساسن اسلام سیاسی در ایران، چگونه تجربه حکومتی ودست اوردهای موفق در ایران داشته که برای حکومت داری ،مدیریت واسلامی شدن فرهنگ وسیاست در افغانستان آموزنده وقابل تامل باشد.

تجربه ودست اورد حکومت اسلام شیعه در ایران:

یک. تجربه حقوقی:از لحاظ حقوق مدنی وحقوق اساسی هنوزهم نظام سیاسی اسلام شیعه ، به تناسب زمان وتحولات علمی حقوقی در مناسبات انسانی وحکومتی به سمت تغییر وباز نگری اساسی قرار دارد. هرچند تمام علوم بشری به تناسب زمان، تحول پذیر است.اما هرگونه تحول از این دست؛ درعلوم بشری ممکن است؛ نه در نوع فهم دین که نظام حقوقی آن تکلیفی وتعبدی است. یک باردر زمان مرگ اقای خمینی اصلاحات مهم ،در قانون اساسی اوردند. درقوانین مدنی وفقهی از آغازجمهوری اسلامی تا هنوزتغییرات زیاد براساس اجتهاد ومصلحت اجتماعی وحکومتی امده است. با وجود این، اکنون تامین حقوق اساسی مردم ایران،مثل حقوق زنان،حقوق مدنی، ازادی های سیاسی واجتماعی؛ با حکومت “ولایت مطلقه فقیه” در تقابل مطلق قرارگرفته است.تقابل که با اصلاحات اندک، امکان حل آن وجود ندارد. به طور مثال، تقابل و تضاد بنیادی میان حکم حکومتی ولایت فقیه با رای وانتخاب مردم وجود دارد. از طرف دیگردر اجرای سیاست های کلان ملی که مهم وسرنوشت ساز است، حکم حکومتی “ولایت مطلقه فقیه”؛ برانتخاب مردم وریس جمهورانتخابی، مقدم است.

اگر تاثیرات نظام های حقوقی معاصرغیر اسلامی و به خصوص (حقوق رومن- ژرمن) را؛ ازنظام حقوقی و سیاسی اسلام شیعه در ایران بر داریم؛ چیزی برای الگو پذیری ازحقوق اسلامی، چه دربعد حکومت داری وچه از لحاظ حقوق مدنی ، وجود ندارد.

دوم. تجربه نظام اقتصادی: چنانچه رهبران فکری جمهوری اسلامی ادعا می کردند؛ اصل نظام اقتصاد اسلامی همان نظام مختلط دولتی وخصوصی است. اما در تجربه چندین دهه حکومت داری اسلام شیعه ، هیچ تئوری روشن برای این نظریه ، ارائه نشده است.درین عرصه نیز بیشترینه ازتجارب، قوانین و تعاملات اقتصاد خصوصی ودولتی؛ وتجربه کشورهای غیر دینی وبه خصوص غربی، استفاده ،شده است.

سوم.تجربه فرهنگی: یکی از دست اورد های مهم تاثیرات فرهنگی؛انسان دوستی،معنویت، اخلاق ومدنیت در روابط انسانی است.شاید هرگز، معنویت،اخلاق انسانی ومدنیت جامعه ای ایران اسلامی ومدیران حکومت اسلامی آن؛ با اخلاق ومدنیت انسانی ، مردم ،جامعه وحکومت های غیر اسلامی ومدرن در دنیای امروز؛ مثلا اروپایان قابل مقایسه نباشد. مدارا، مدنیت واخلاق انسانی درروابط اجتماعی خود ایرانیان، درایران به کنار؛ تقریبا هیچ مهاجر، بیگانه وخارجی نباشد که با چشم گریان، از تحقیرایرانیان مسلمان،از ایران خارج نشده باشد.

چهارم. تجربه سیاسی: ازلحاظ تامین ازادی های سیاسی احزاب دیگراندیش وازادی فعالیت های سیاسی افراد،حکومت اسلامی در ایران، ازاکثریت کشور های اسلامی دموکرات تر است. امادر مجموع ظرفیت حکومت اسلامی در ایران از این جهت ؛ نسبت به کشورهای مدرن ومعیارهای امروزین حقوق بشری؛ بی نهایت ضعیف ومستعد تحول اساسی به نفع ازادی های انسانی ودموکراتیک نیست.

مهم ترین وجه سیاست در حوزه کلان سیاسی وملی “استقلال سیاسی” است. استقلال سیاسی زمان ممکن است که از لحاظ اقتصادی یک کشور مستقل وبی نیاز باشد.ایران از نظر اقتصادی به دلیل نفت ، کشورثروت مند منطقه است. اما روابط وتعامل زندگی جهان معاصر؛ بگونه ای درهم تنیده که هیچ کشورنمی تواند بدون ارتباط وتعامل با جهان ادامه حیات بدهد.ایران اکنون از نظرتصمیم گیری های ملی مستقل ،قابل تقدیر وستایش است. اما سیاست های ایران بگونه ای است که اکنون در انزوای ، روابط ومعاملات اقتصادی در جهان، با مرگ ، دست وپنجه می زند.

اروپا، روسیه ،چین ،ترکیه ، اندونزیا ودها کشوردیگر در جهان، مستقل است و بیشتر ازایران،منافع امریکا را تهدید می کنند. اما ایران بدون اینکه وسیله قوی در روابط بین الملل داشته باشد به جنگ امریکا رفته است.تحریم اقتصادی در روابط کنونی جهان،خود؛ جنگ آشکار برای سرنگونی یک حکومت است. جنگ که امریکا برای سرنگونی حکومت مستقل ایران به راه انداخته است. البته که امریکا ماهیتن مداخله گر وبرای حمایت ازمنافع خود به هیچ قوانین انسانی وبین المللی پابندی ندارد. اما سیاست های حکومت موجود ایران، این کشور را در موقعیت قرار داده است که با امریکا؛ در واقع دو لبه ی یک قیچی است که زندگی مردم وارامش ، منطقه ای وسیع از کشور های اسلامی را،اسیر نموده اند.

نتیجه گیری: جمهوری اسلامی در ایران چه بماند وچه برود؛ تجربه مهم بود، برای کشورهای اسلامی درطی نیم قرن اخیر، که اسلام سیاسی نه شیعه ونه سنی؛ ظرفیت وتوان فکری برای ایجاد جمهوری با پسوند اسلامی را ندارند.

محمد رفیق رجا

صلح فرجام جنگ است که به بن بست می رسد.جنگ در افغانستان در چنین وضعیت قرار دارد.اگر از “تئوری توطئه ” بگذریم ، امریکا می خواست پایگاه مهم ومطمئن سیاسی ونظامی در افغانستان ودر نقطه که در اطراف آن ایران، روسیه وچین قرار دارند، ایجاد نماید. بر علاوه مدت ها بود که افغانستان “نقطه مرکزی تمرین نظامی” تروریست های قرارگرفته بود که عقده تاریخی ضد امریکای داشتند؛ به خاطر فلسطین ،تصاحب نفت، تسلط بر سرنوشت وعقل اعراب توسط چند خوانواده سلطنتی با حمایت امریکا.

پس ازاشغال افغانستان توسط امریکا، خطر ایجاد وفرماندهی ترویستی از این کشور، بطور موقت رفع شد. پاکستان که با اشغال افغانستان مخالف بود، توسط طالبان افغانستان را ویتنام دوم امریکا ساخت. هزاران سرباز امریکای توسط طالبان به قتل رسیدند. هزاران ملیارد اقتصاد امریکا، مصرف جنگ های شد که سرانجام جز؛ نفرت برای امریکا درین منطقه که مردم آن؛ عاشق امریکا بودند نداشت. مدیریت جنگ ومصرف آن برای امریکای ها از آن سوی قاره، گران امد.سرانجام امریکا به جستجوی رفتن از افغانستان افتاد. نتیجه گیری حکومت کنونی امریکا این بود واست که جنگ در افغانستان به زودی تمام نخواهد شد. به همین دلیل امریکا پس ازحکومت کرزی برای مزاکره با طالبان وپاکستان شتاب نمود. سر انجام مزاکره مخفیانه با طالبان وپاکستان ، به تدریج علنی شد. اکنون واما بحث بر سر این است که مزاکرات امریکا با طالبان؛ مزاکرات برای خروج نظامیان امریکا از افغانستان است ویا گفتگو برای صلح ؟

این نوشته معطوف به توضیح نکات مهم این بحث است که با توجه به نظرات رسمی، تمامی اشخاص وطرف های اصلی بحران افغانستان ، قلمی می گردد.

اول.ترامپ از آغازکمپاین ریاست جمهوری امریکا، مخالف مصرف، جنگ ودرگیری درخارج از امریکا بود واست. پایه استدلال او، عمده ترین توجه ؛ به کاروسازندگی در داخل جغرافیای امریکا بود. تمام مصروفیت ها ومصارف غیربازسازی در داخل امریکا را، بی هوده می دانست ومی داند. او هیچ توجیه را برای مصارف جنگ در افغانستان وسوریه تا آخر نه پذیرفته است. سخنان ماه گذشه اودر رابطه با افغانستان جوهر اصلی اندیشه ریس جمهوری امریکارا در رابطه با افغاستان وجهان، به طور روشن بازتاب می دهد، که گفت:« به چین نگاه کنید درآنجا فعالیت اقتصادی می کند وما برای امنیت فعالیت های اقتصادی چین در انجا می جنگیم.(البته نقل به مفهوم)» این باورامریکا، به چنددلیل برای فهم مزاکره با طالبان مهم است.

یک: ریس جمهوری در امریکا اختیارات کامل برای اجرای سیاست هایش دارد.دو:ترامپ وبرخی اطرافیان اش فکرمی کنند که به خاطر همین گونه سیاست ها، ترامپ از مردم امریکا رای گرفت.سه: با اجرای سیاست های اقتصادی ترامپ، امریکا از لحاظ اقتصادی نسبت به زمان حکومت اوباما، بهتر ومیزان بی کاری در این کشور، اکنون کم ترشده است. سخنان رسمی ترامپ که به تکرارآن را، بر زبان اورده است این است که از افغانستان به هر قیمت باید خارج شویم برای امریکا اصلا مهم نیست که پس ازخروج نظامیان امریکا از افغانستان، طالبان درین کشورحکومت می کند یا مخالفان طالبان.هیچ نشانه ای تا هنوز اززبان ترامپ درمخالفت این سیاست شنیده نشده است.گاهی که بر طالبان غضبناک می شود؛ این گونه سخن ها از سوی ترامپ در واقع ادامه پروسه مزاکره وچانه زنی با طالبان است ، نه ختم مزاکره واعلام خارج نشدن از افغانستان.

دوم.گروه کاری ترامپ در امور افغانستان به شمول؛ استخباراتی ، نظامی وسیاسی ، اکثریت این دسته ، با اصل خروج از افغانستان، نمی تواند از نظرترامپ سر پیچی نمایند. اما اورا قانع ساخته اند که برای خروج از افغانستان با طالبان وپاکستان در دو مرحله مزاکره نماید.مرحله اول مزاکره برای صلح  ودر صورت بن بست آن ؛ مرحله دوم مزاکره برای خروج آغاز می گردد.اما ترامپ شخصن خواهان مزاکره برای خروج امریکا از افغانستان است. پاکستان وطالبان با فهم سیاست های اصلی ترامپ ؛ براستراتژی مزاکره برای خروج نظامیان امریکای از افغانستان، پای می فشارند. تفاوت بنیادی چگونگی رسیدن هردو جانب به تفاهم ،در همین نتکه است که تا هنوزحل نشده است. تفاوت که بگونه ای مفصل توسط طالبان وامریکایان تا هنوزرسما به زبان های متفاوت بیان شده است.

سوم: چنانچه گفته شد، استراتژی اصلی امریکا،خروج نظامی از افغانستان است.برای اجرای کردن آن؛ گفتگوهای صلح را با طالبان، برای چندین دور، انجام داد که تا هنوز به نتیجه نه رسیده است. درمرحله گفتگوهای صلح با طالبان، عمده ترین قصد امریکا این بودکه با حفظ پایگاه استخباراتی خود درافغانستان، طالبان را جذب ویا شریک دولت کنونی نماید. حفظ نسبی حضورسیاسی امریکا در افغانستان ؛ توجیه خروج کامل از افغانستان است که برای آن، تلاش های دیپلماتیک وسیع را تا رسیدن به بن بست ویا وقفه ی موقتی سازمان داد.وقفه ای که برای هردو طرف مهم است. برای امریکا به این دلیل مهم است که بتواند از بن بست انتخابات کنونی در افغانستان، برای ایجاد دولت موقت وزمینه سازی خروج از افغانستان کار نماید ونیز، طالبان را وادار به تعدیل نماید. زیرا برای حکومت امریکا متقاعد نمودن همکاران بین المللی واذهان مردم امریکا اهمیت دارد. وقفه ای مزاکره برای طالبان که می داند قصد اصلی امریکا ، خروج کامل از افغانستان است، به این دلیل مهم است که امریکا را وادار نماید؛ ازمرحله “گفتگوی صلح” به  مرحله ی “مزاکره برای خروج” عبورنماید.

تلاش های مجدد امریکا برای گفتگو و باج دهی به  طالبان ، با وجود موضع تغییر ناپذیرپاکستان وطالبان، نشان می دهند که امریکا به تدریج ازمرحله گفتگوهای صلح با طالبان به مرحله مزاکره برای خروج نزدیک می گردد. فقط در انتظار،زمان وایجاد شرایط مناسب است که بتواند مزاکرات برای خروج از افغانستان را با طالبان ، موفقیت امیزبسازد.

چهارم:استراتژی طالبان وپاکستان خروج کامل نظامی امریکا از افغانستان است.پاکستان می داند که امریکا سرانجام راه جز، خروج کامل از افغانستان ندارد.به همین دلیل با حضورحمایت جهانی از دولت امریکای در افغانستان، پاکستان هیچ گاهی از این استراتیژی عقب نشینی نکرد. پاکستان می داند که در افغانستان تضاد وجنجال قومی عمیق وریشه دار است.نیروی ملی که بتواند موردتفاهم اقوام افغانستان باشد وجود ندارد.احزاب قبیلوی وتضاد های عمیقا قومی؛ هرگونه توانای های دفاع ملی را از افغانستان سلب نموده است.در نتیجه ، با خروج امریکا مانع برای تسلط پاکستان در افغانستان دیده نمی شود.طالبان با همین هویت که دارد آگاهانه وحساب شده از سوی پاکستان مهندسی شده و حمایت می گردد.هویت فرهنگی وسیاسی طالبان بگونه ای است که هم تضاد قومی را در افغانستان به بحران ملی تبدیل نموده وهم توانایی پشتون ها را برای رقابت با حکومت بلامنازع پنجابی ها وایجاد افغانستان قوی وبا ثبات ضعیف ساخته است.فشارامریکا به پاکستان پس از یازده سپتامبر ونزدیک شدن مواضع منطقه ای هند وامریکا، پاکستان را وادار ساخت که ازتضاد هند وچین استفاده نموده وهمکاری های استراتژیک محکمی با چین ایجاد نماید، همکاری های که پاکستان را از نیازمندی و وابستگی های تاریخی از امریکا نجات می دهد.

پنجم: پس از یازده سپتامبر امریکا به دلیل تسهیل حضور در افغانستان، بشکل عمدی مافیای وابسته قومی را رشد داد وبنا بر شرایط خاص افغانستان؛ پس از جنگ های طولانی قومی وقبیلوی ، جریان های ملی ومستقل شکل نگرفتند.جریان های ملی که اساس ساختار دولت ملی ،مدرن وباعث حفظ وحدت وجغرافیای افغانستان مستقل است. احزاب جهادی وقومی که اکنون بشکل مافیای خوانواده گی تنزل نموده است ، توانایی ایجاد دولت ملی وقوی را پس ازخروج نظامیان امریکای از افغانستان ندارند.

نتیجه گیری: امریکا در هر حالتی نمی تواند بدون هیچ حد ومرزی زمانی؛ برای جنگ در افغانستان هزینه نماید.به نظر می رسد امریکا با فهم مشکلات کنونی، یعنی فقدان توانایی دفاع ملی ومستقل افغانستان وآینده این کشور، مصمم است با پاکستان وطالبان به نتیجه برسند.به احتمال زیادی مرحله کنونی وپیش رو، مزاکرات بین امریکا وطالبان مزاکره برای “خروج نظامی” از افغانستان است. امریکا به هیچ عنوان نمی خواهد بشکل علنی این را اعلام نماید. با وجود حمایت جهانی از دولت کنونی افغانستان ، به رسمیت شناختن طالبان ومزاکره با انها از سوی امریکا ؛ قابل تامل است. بر علاوه ، با وجود تغییر ناپذیری مواضع طالبان وپاکستان؛ ادامه گفتگو ها از سوی امریکا با طالبان؛ هیچ معنی؛  جز خروج امریکا از افغانستان، واوردن دولت که قابل قبول برای پاکستان وطالبان باشد ندارد. به نظر می رسد این بارامریکا، از خیرمزاکره برای صلح گذشته واماده است تا،  مزاکره برای خروج ازافغانستان را؛ میان طالبان ، دولت نا منتخب افغانستان وامریکا بگونه ای سازماندهی نماید که مسئولیت ومصرف خود را در جنگ افغانستان ، کم ترنموده وبگذارند جریان های سیاسی در افغانستان میان خودشان به نتیجه که مناسب آنها است برسند.چیزکه طالبان وترامپ به آن وحدت نظر دارند.طالبان هم می گویند امریکا از افغانستان خارج شوند وبگذارند جریان های سیاسی در افغانستان خودشان با هم ؛ بحران این کشور را در جنگ ویا صلح حل کنند.ترامپ هم بارها صراحت داده است که “جنگ شغل افغان ها است. آنها صدها سال است که با هم می جنگد” ادامه حضور امریکا ومصرف گزاف برای این جنگ به نظر ترامپ بی هوده است.برای ترامپ حکومت طالبان و اشرف غنی هیچ تفاوت با هم ندارند.

نگارند: نصیر فیاض

حالا که این متن را می نویسم درست سه بجه شب است. حمله خونین امروز در کابل آرامش روانی ام را کاملا برهم زده و هنوز هم از چشمان اشک جاری است. تصویر این دو طفل معصوم را در قالب فرزندانم میبینم و تصور نمیکنم که این نازنین ها را نمی شناسم. آنچه من را در این ناوقت شب به این نوشته واداشت معصومیت این دو کودکی بی خبر از گرگان خون خوار این سرزمین است.
باور کنید که واژه های عوام فریبانه بنام صلح،عشق به وطن ،آزادی،دین و مذهب و همه ازجانب رهبران خائین و فروخته شده ما فقط فریب شما ها است. افسوس میکنم که گوسفندان بدون شعور فقط به خاطر وابستگی های قومی و زبانی از پگاه تا بیگاه برای خشنودی با مزد و بدون مزد این رهبران در فیسبوک به نفع آنها یاوه سرایی میکنند تا اینکه جایگاه توام با زلت وجدان آنها را به درجه پیامبری تقرب دهند.
تصویرقابل دید برای من جز تاریکی لجنگاهی بنام افغانستان چیزی بیش نیست، و آینده این سرزمین را نیز برای زندگی خوب نمی بینم جز اینکه تک به تک هر روز برای تعریف جایگاه سیاسی گرگان این وادی بره گونه سرزده شویم.
آنچه بنام تلاش های صلح تکرار میشود همان نصیحت گرگ به گوسفندان است و هیچ رهبرسیاسی این کشور جرئت و توان حتی افشای عمق فاجعه این ماتم سرا را ندارد.
وقتی عده لب برواقعیت های تلخ باز می کند ،اجیران فیسبوکی آنها را تکفیر می کنند.
اگر خدا را نمیشناسد از برای فرزندان تان فقط برای یک لحظه این نازنین ها را بجای اولاد تان تصور کنید، حکم وجدان تان چی خواهد بود، که مطمئن هستم عنصر بنام وجدان هم ندارید.
اگر توان نجات از این سرزمین دارید نه برای خود بلکه برای طفل های نازنین تان به جای که دست تان میرسد بروید و خود را نجات دهید زیرا رهبران سرافگنده ما به خاطر رسیدن به قدرت و خایئنان فروخته شده به پاکستان به ریختن این همه خون سیر نمی شوند و هر روز در این مهلکه چنین روزگاری برپا خواهد بود.

مجیب ارژنگ

تساهل و مدارا را اگر یک پدیده و یا حادثه‌ی آنی بدانیم، هر گز به آن دست نخواهیم یافت. تساهل و مدارا پروسه‌ای است که باید آن را با همه دشواری‌ها و ناگزیری‌هایش پیمود تا به جامعه‌ای با ثبات و همه‌پذیر دست یافت. در جامعه‌ای که هم‌پذیری نباشد و مردمان آن به یک‌دیگر به دید انسانی ارزش نگذارند؛ مردمان آن جامعه هیچ‌گاهی به سوی ملت شدن –به تعریف امروزی آن- حرکت نکرده و به ثبات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نمی‌رسد.

تساهل و مدارا را اگر یک پدیده و یا حادثه‌ی آنی بدانیم، هر گز به آن دست نخواهیم یافت. تساهل و مدارا پروسه‌ای است که باید آن را با همه دشواری‌ها و ناگزیری‌هایش پیمود تا به جامعه‌ای با ثبات و همه‌پذیر دست یافت. در جامعه‌ای که هم‌پذیری نباشد و مردمان آن به یک‌دیگر به دید انسانی ارزش نگذارند؛ مردمان آن جامعه هیچ‌گاهی به سوی ملت شدن –به تعریف امروزی آن- حرکت نکرده و به ثبات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نمی‌رسد.

برای این که مردمان یک سرزمین به این مرحله‌ای از درک و شعور انسانی برسند تا بتوانند انسان را به عنوان انسان پذیرفته و به ارزش‌های انسانی ارزش بگذارند و دیگران را آن گونه که هستند بپذیرند؛ به پیش‌زمینه‌هایی در بخش اقتصاد، ارتباطات، سیاست و مهم‌تر از همه فرهنگ نیاز است.

در افغانستان اما، باشندگان آن از دیرسال به این سو در وضعیتی به سر می‌برند و یا نگه‌داشته شده اند که تفاوت آن‌چنانی در باورهای ‌شان به وجود نیامده و نمی‌توانند از ارزش‌های اولیه‌ی انسانی که در اجتماع‌های بدوی دارند، گذار کرده و بدل به انسانی امرزوزی شوند؛ امروی بیندیشند و امروزی عمل کنند.

بحث تساهل و مدارا و یا به زبان دیگر هم‌دیگرپذیری در افغانستان از آن جا اهمیت پیدا می‌کند که مردمان این کشور از دهه‌های دور تا امروز که امروز است نتوانسته اند، از زندگی بدوی و باورهای بدوی خویش عبور کرده و به باورها، آرمان‌ها و امیال مشترکی دست پیدا کنند تا به نحوی ملت را تشکیل داده و در اطراف یک نظام سیاسی، اقتصادی و اجتماعی گرد بیایند و تحقق آرمان‌های شان را در چهارچوب حکومتی مشترک ببینند.

از گذشته‌های دور تا حالا رسیدن به قدرت‌ عمومی در افغانستان به نحوی بوده است که هر آن که فریب‌کاری بیشتر بلد بوده و بیشتر و بهتر بتواند خود را به دیگران بفروشد، پیروز میدان بوده و در رأس قدرت باقی خواهد ماند؛ یا کم از کم حمایت‌هایی را از قدرت‌هایی بیرونی با خود داشته باشد که تا در قدرت رسیده و دوام بیاورد.

جنگ‌های داخلی افغانستان با به قدرت رسیدن تیمورشاه و به گونه‌ی جدی با مرگ وی شروع شد که تا هنوز هم ادامه دارد.

از آن زمان تا چهار دهه‌ی پیش، هیچ زمام‌داری در افغانستان نخواسته است که زمینه‌ی اختلاف و تنش را از میان بردارد؛ بلکه در هر برهه‌ای از تاریخ، تلاش کرده است تا با استفاده از نفوذ قومی و در نهایت حمایت بیرونی به قدرت برسد که در نتیجه با سرکوب مخالفان قومی و زبانی و گاهی ایدیولوژیک، خواسته به دوام خویش ادامه دهد. این گونه زمینه‌ی رسیدن به تساهل و مدارا را در این کشور کشته است.

اما در آستانه‌ی پایان جنگ سرد، در زمان حکومت دموکراتیک خلق، طرح آشتی ‌ملی از سوی داکتر نجیب‌الله زمام‌دار کشور برای مخالفان مسلح دولت زیر نام مجاهدین که در کشورهای ایران و پاکستان به سر می‌بردند، پیش‌کش شد؛ مجاهدین آن زمان که زیر فرمان مستقیم پاکستان و ایران عمل می‌کردند و از سویی هم تفاوت ایدیولوژیکی‌ای که با حکومت مرکزی در کابل داشتند و آن را دست‌نشانده‌ی روس‌ها می‌دانستند؛ نخواستند به این طرح نجیب تن داده و به منافع افغانستان بیندیشند تا منافع شخصی و قومی- زبانی.

از سویی هم حمایت‌های مستقیم امریکا از مجاهدین برای تسویه‌حساب با شوروی آن زمان که در جنگ ویتنام از آن شکست خورده بود؛ نگذاشت که مجاهدین طرح آشتی ملی را پذیرفته و به فکر هم‌دیگرپذیری و به‌سازی کشور باشند.

مجاهدین به همکاری پاکستان، ایران، عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی و در کل به رهبری امریکا با شکست حکومت نجیب وارد افغانستان شده و خود را داعیه‌دار انقلابی می‌دانستند که پیروزی اسلام را بر سوسیالیزم روایت می‌کرد.

اما با ورود مجاهدین به افغانستان؛ چهره‌ی واقعی رهبران جهاد آشکار شد. مجاهدین بر سر تقسیم قدرت با هم به توافق نرسیدند. این گروه‌ها با پشتیبانی قومی و حمایت بیرونی، جنگ‌های داخلی را در افغانستان راه انداختند که سبب کشته‌شدن بیش از دو میلیون باشنده‌ی این کشور شد.

این‌ها همه بیان‌گر این است که باشندگان این کشور در آن زمان آماده‌ی پذیرفتن هم‌دیگر نبودند. به قومیت، زبان و مذهب بیشتر از انسانیت ارزش می‌گذاشتند.

اما این روز ها نیز بحث صلح دولت با طالبان داغ‌تر از هر زمانی است که پادرمیانی امریکا، روسیه و دیگر قدرت‌های خرد و بزرگ در منطقه را همراه دارد؛ بی ‌آن که نتیجه‌ی مثتبی برای افغانستان به همراه داشته باشد.

دولت برای رسیدن به صلح و آشتی ملی، شورای صلح ایجاد کرده است؛ اما پس از سال‌ها فعالیت این شورا نیز نتیجه‌ای نداده و جنگ با طالبان هنوز هم که هنوز است ادامه دارد.

رهبر القاعده از افغانستان سر بر می‌آورد، فعالیت گروه مخرب داعش در افغانستان در شهرها و حتا دانشگاه‌ها عملی و علنی می‌شود.

این‌ها همه به نحوی بیان‌گر این است که باشندگان افغانستان هنوز هم به هم‌دیگرپذیری نرسیده اند و باید برای آن جدی کار شود. این بر مردم و دولت است تا برای ملت‌سازی کار کنند و پیش‌زمینه‌های تنش و تعارض را از میان بردارند؛ تا روزی که ما نتوانیم هم‌دیگر را بپذیریم و جدا از قومیت، زبان و مذهب آغوش مان را برای یگ‌دیگر باز کنیم، این خانه جای امنی برای زندگی نخواهد بود.

صبح کابل

محمد رفیق رجا.

انتخابات یکی از شیوهای تعیین مدیران یک دولت ملی ودموکراتیک است. مردم در چارچوب قوانین ملی برای شکوفایی وتحول ، برای جلوگیری ازهرگونه بحران داخلی ،ملی وبرا ی جلوگیری از فساد واستبداد ؛ برای مدت معین، ریس حکومت ویا نمایندگان پارلمان را انتخاب می نمایند. پدیده انتخابات در جهان وتاریخ خود ؛ پروسه و شیوه حل منازعات قدرت ومدیریت در یک کشور است. اما چرا درافغانستان انتخابات، خود به عنوان بزرگترین مشکل تبدیل گردیده است.البته این بحث ، بی نهایت دراز دامن است. اما این قلم درین نوشته بشکل مختصر، برخی از مسایل مهم این پدیده را برای اغازبحث های بیشتر پیرامون این پدیده تازه وجدید در افغانستان مطرح می نماید.

با توجه به اصل “انتخاب” وتعیین سرنوشت حکومت وپارلمان توسط مردم، مهم ترین “مسئله” دریک انتخابات ، سلامت انتخابات وجلو گیری از تقلب توسط مجریان انتخابات است. عوامل که می تواند سلامت انتخابات را تضمین نماید درین نوشته، فهرست می نمایم وبا توجه به این عوامل، نگاه کلی به پدیده انتخابات در افغانستان خواهم داشت.هرانتخابات که نتواند شرایط اجرایی ، لازم را داشته باشد، بطور طبیعی ، به جای حل مشکل مدیریت ملی دریک کشور،خود بحران ساز وبهانه ی، برای فساد وتقلب می گردد. چنانچه اگربزرگترین وپر مصرف ترین مشکل ملی در افغانستان، پس از طالبان را نام ببریم، بی شک “انتخابات” درین کشور است.
اول: عوامل اساسی تضمین “سلامت انتخابات”
وجودعمده ترین عوامل ذیل تاثیر مستقیم بر سلامت انتخابات دارد.اگر هر کدام ازاین عوامل در پروسه انتخابات از آغاز تا پایان ، بگونه سالم وموثر وجود نداشته باشد، سلامت انتخابات به خطرمی افتد. شرایط بی شمار دیگرنیز می تواند بر سلامت انتخابات تاثیر بگذارند. اما انتخابات عملیات اجرای است که توسط عوامل ذیل انجام وسلامت می یابد:
یکم. آگاهی های لازم مدنی وعمومی برای انتخابات.
دوم. دولت و حکومت ملی، مسول وقابل اعتماد.
سوم. قوانین ومقرارات که بتواند راه هرگونه فساد وتقلب را بگیرد.
چهارم. مجریان مسول ، متعهد وکارشناسان انتخابات.
اول. آگاهی عمومی از حق وانجام “انتخاب”
انتخابات شیوه ای برای تعیین تکلیف مدیریت یک ساختار دموکرایتک است.ساختاردموکراتیک محصول آگاهی های ملی وتوافق جمعی ومدنی مردم است که با گذراز مراحل دشوار سیاسی وتاریخی، به توافق جمعی برای ایجاد حکومت دموکراتیک ، بطور طبیعی،در یک مرحله ای زندگی تاریخی خودرسیده است.جوهر اصلی یک حکومت دموکراتیک ، نقش مردم وتاثیراحزاب سیاسی است که از طریق پروسه “انتخابات” عینیت می یابد.انتخاب که بدون اگاهی وتشخیص مردم سلامت واقعی ندارد.
“انتخابات ” درافغانستان مثل دیگر کمک های جهانی ؛ برای جامعه ای پسا طالبان ومجاهدین در افغانستان، تحفه کاملا غیر طبیعی وجدید بود واست. افغانستان بطور طبیعی با پای خود، به یمن اگاهی های عمومی ومدنی به بلوغ سیاسی که لازمه انتخابات است، نه رسیده است.نه احزاب سیاسی ظرفیت برای ورود به انتخابات را داشتند ونه مردم آگاهی های عمومی ولازم برای انتخابات را دارند. اولین مسئله در انتخابات؛ احزاب سیاسی مدنی وملی است که از هر لحاظ برای جذب مردم به رقابت هم می روند.حل مشکلات اقتصادی، سیاسی ،امنیتی ، رفاه عمومی وایجاد تحول در زندگی مردم هم در گفتار وهم در عمل، در شرایط پیروزی ؛محور های اصلی است که مورد رقابت احزاب سیاسی قرار می گیرند.
اما در افغانستان به دلیل اینکه عمده ترین شرایط یک انتخابات طبیعی، وجود ندارد “انتخابات ” خود به پر مصرف ترین ومشکل ساز ترین پدیده ملی تبدیل گردیده است.احزاب سیاسی موثر، همه بدون استثناء؛ قومی وغیر مدنی است. احزاب سیاسی قومی بر علاوه که به هیچ قومی وهیچ هدف ملی صادق نیستند، همیشه برای تاثیر بر انتخابات از هروسیله داخلی وخارجی استفاده نموده است.برای خارجیان موثر در سیاست افغانستان، استفاده ازتاثیر احزاب سیاسی دلچسپ ومفید است. تضادها وطمع تاثیر گذاری احزاب قومی؛ راه را برای مدیریت انتخابات، توسط خارجیان آسان می سازد.خارجی ها به راحتی، بر اساس پلان مهندسی خود، محوررا برای گرفتن رای توسط احزاب به میدان می اورند.احزاب سیاسی قومی ویا خوانوادگی را با وعده های مناسب بر محور های تعیین شده برای انتخابات آرایش وصف بندی می نمایند.
به همین دلیل تشخیص مردم مهم نیست. “کاندیدا توری” مورد نظر،بر علاوه که تشخیص مستقیم مردم نیست ؛ هیچ ضمانت برای خدمت ویا خیانت آن در عمل وجود ندارد.ملاک اصلی تشخیص ورای دهی ، ساخت وساز رهبران ودلالان سیاسی است که بطورمشخص با محوروکاندید مطرح شده(مثلاع یاغ) ویا حامی خارجی ان انجام داده است.به همین دلیل وعده های حل مشکلات اساسی جامعه ، بلافاصله پس از انتخابات فراموش می گردد وهیچ کسی خودرا، مسول ومتعهد به عملی نمودن شعار ها ووعدهای انتخاباتی نمی داند.
دوم. حکومت ملی مسول و مورد اعتماد:
حکومت های قومی که در واقع بر اثرمعاملات خارجی وداخلی ودر یک نمایش انتخاباتی در کشور، پدید می اید؛ بنا بر شرایط خاص افغانستان، بر علاوه که از اختیارات کامل حکومتی، مستقل وملی بر خوردار نیست ؛همیشه درگیرتضاد های داخلی است، این تضاد وکشماکش ها بر سر تصاحب قدرت وامکانات دولتی ، حکومت را از ایجاد نظم ،توانایی وارائه خدمات ملی ، در اعمال قوانین وایجاد شفافیت محروم می سازد.تمام عملکرد های دوران مدیریت این حکومت ها ، مطابق تمایلات سیاست های موثر خارجی وبرای رضایت جریان های نیرومند خارج ازساختارحکومت ودولت ؛جریان می یابد.بدین ترتیب کمیسون انتخابات ویا ارگان های که انتخابات را برگزار می نماید؛ جدا ازمجموع سیستم وادارات دولتی نیست، که تحت شرایط غیر طبیعی وبا سازوکارسیاسی وبده وبستان های مافیایی شکل گرفته است.
در نتیجه ارگان های برگزار کننده انتخابات در افغانستان، مسئول تطبیق قوانین، ایجاد شفافیت وگرفتن نتیجه اصلی وواقعی رای مردم نیستند.این ارگان ها متاثراز دها عوامل داخلی وخارجی وبه قیمت دها بده وبستان ها برای اعلام نتیجه انتخابات کار می کنند.به همین دلیل انتخابات در کشور که یک عملیات اجرایی، دارای تجارب علمی وعملی است در جهان امروز؛ عملا وحساب شده در کام غوغا وبحران انداخته می شود ، تا نتیجه دلخواه جریان های موثر داخلی وخارجی پیروز انتخابات اعلام گردد.
سوم.قوانین ومقررات:
انتخابات که مطابق قوانین اساسی وعادی دریک کشوربرگزار می گردد،با تجربه جهانی انواع انتخابات که امروزدر جهان وجود دارد، یک عمیلات اجرایی ساده است که حتی تطبیق نسبی آن؛ سلامت انتخابات را تضمین می نماید.این پروسه با وسایل وامکانات موجود وارزان، قابل کنترول وحساب دهی است. بحران که درپی انتخابات افغانستان به وجود می اید، بر اثر فقدان قوانین وتجارب نیست ، بلکه محصول عملی نکردن قوانین موجود ودور زدن قوانین اساسی وعادی در کشوراست. ارگان های برگزارکننده انتخابات بیش از انکه به فکر تطبیق قوانین وشفافیت باشد وبرای گرفتن نتیجه واقعی ارای مردم خود را مسئول بداند، برای تطبیق پلان وموفقیت مهندسی معینی، تلاش می ورزد.به همین دلیل درتمام انتخابات ریاست جمهوری افغانستان واکثریت انتخابات پارلمانی ؛ نتیجه واقعی رای مردم با توجه به مصلحت های قومی وسیاسی به کام بحران انداخته شده ونتیجه انتخابات بر اساس فیصله های سیاسی خارجی وداخلی اعلام می گردد.بی هیچ شکی نتیجه همین انتخابات نیز، بیشتربه دلیل ادامه ساخت وباخت عوامل خارج از ارگان های انتخاباتی معطل مانده است.
چهارم.مجریان مسئول وکارشناسان مسایل انتخاباتی:
مهم ترین عنصردرشفافیت وسلامت انتخابات، مجریان “پروسه انتخابات” است. هر گز امکان ندارد دولت وحکومت غرق در فساد ومصروف تضاد های داخلی، مهم ترین ارگان زمینه سازآمدن مدیران جدید آن؛ عاری از فسادباشد.این ارگان مثل دیگر نهاد های حکومتی توسط عملیات پیچیده ی مهندسی جریان های سیاسی داخلی وخارجی به وجود می اید.هر چند مجریان عمده انتخابات کنونی با شرکت احزاب سیاسی برگزار شد.اما در فضای سیاسی وشرایط کنونی افغانستان با وجود رای احزاب سیاسی قومی، به مجریان انتخابات ، هیچ تعهد برای هیچ مجری قوانین در کشور مهم ومعتبر نیست.تقریبا اکثریت ماموران حکومتی درین کشور،برای تطبیق وشفافیت قانون وادای حق مردم وانجام مسئولیت، تلاش نمی ورزد.کار که “سلامت انتخابات” را تضمین می نماید.
نتیجه گیری
فقدان عوامل “سلامت انتخابات” در انتخابات افغانستان ،چنانچه مختصرا توضیح گردید، همیشه انتخابات را باچالش های مواجه می سازد که برای حل آن توانایی ملی وجود ندارد وباید به کمک خارجیان “انتخاب” مردم نتیجه گیری شود. کشور های خارجی موثر در افغانستان خود را محق می دانند که انتخابات را مهندسی نموده ونتیجه ی را که می خواهند پیروز انتخابت باشند.به همین دلیل هر سال که از انتخابات افغانستان می گذرد مردم به انتخابات بی علاقه گردیده وهیچ کسی ،هیچ اعتماد بربرگزاری انتخابات ندارند.