گل سرخ دل افگار بازتاب دهنده واقعیت اجتماعی ماست. برملا

 کننده دردها و نشتری بر زخم کهن. آیا با کتمان درد و پوشاندن

 زخم می توان از گزندش در امان بود؟ تبعیض نژادی زخم کوچکی

 بر انگشت ششم ما نیست که پنهان شود، دمل چرکینی بر پیشانی

ماست.  سالیان سال است که می بینیم  و درد می کشیم

.

 گل سرخ دل افگار، دختر ماه صورتی بود که یک بار در افسانه ها طعمه گرگها شد و فقط سه قطره خونش به زمین چکید و از جای شان سه شاخه گل سرخ رويید. بار دیگر در نزاغ دو قوماندانی که عاشقش شده بودند کشته شد تا قبیله اش از آتش جنگ در امان ماند. و بار سوم در دریای هیرمند غرق شد تا وحدت ملی پا برجا بماند.

گل سرخ دل افگار، قصه سنگ و سکوت است. قصه آه های فروخورده. قصه آرزوهای به زبان نیامده. قصه حقیقت های تلخ.

گل سرخ دل افگار، قصه روستایی در گوشه ای از هزاره جات است، جایی که اگر بگوییم دوزخ است، باید قبول کنیم که مردمش آن را به بهای بهشت خریده اند. دل شان به چشمه ای خوش است که از آسمان می تراود و پشت شان به کوهی گرم است که ناف دنیاست. گل سرخ دل افگار، قصه همان ماجرای شومی است که نگفتنش سزاوارتر است و اگر زبان درازی از سر بی پروایی بازگویش کند، باید پیش از آن که شومیش دامنگیر خلق شود، زبانش را برید و قصه اش را به دریا انداخت.

گل سرخ دل افگار قصه آدم است و شیطان. قصه دیو است و پری. قصه خداست و ملایک. نه نه نه، قصه هیکدام نیست؛ فقط قصه آدمی است. قصه هزاره وافغان است. دو برادری که اعضای یک خانواده اند و خواه ناخواه با یکدیگر جگرجنگی دارند و چون یکی ناتوان تر است، لتی هم می خورد و حقی ازش ضایع می گردد، ولی هیچ عیبی ندارد، تا بوده همین بوده، یک روز دست به جاغه و یک روز دست به کاسه. اگر گوشت هم دیگر را خورده اند استخوان یک  دیگر را باقی گذاشته اند.

گل سرخ دل افگار قصه تبعیض نژادی و تعارض قومی است. حقیقتی که سایه اش را چون تاریکی مطلق بر همه گسترده و اینک لازمه زندگی همه شده است. آن قدر بدیهی است که شکی در باره اش به ذهن نمی آید، آن قدر به جاست که سوال از آن بیهوده است و آن قدر رواست که سخن از آن را گناه است.

 سالها ما دور هم نشست ایم و قصه پادشاهان روزگاران گذشته و سرزمین های دور را براي هم نقل كرده ايم و خوش بوده ایم که خوبی و بدی شان به ما نمی رسد. حالا از عجایب روزگار، قصه گویی آمده پس از قصه شاه و ملکه، قصه خود ما را گفته است. قصۀ نیکه و دنگر، قصۀ توپیکی و قمر، قصۀ افغان و هزاره. آه که قصه ما چقدر تلخ است! چنان تلخ که چهره ها را دژم می کند؛ چنان تکان دهنده که خوابها را می پراند؛ چنان هول انگیز که زهره ها را می ترکاند. عجبا از قصۀ ما! چقدر گفتنش شرم آور است! برای همین است که اوقات همه تلخ شده است. حیف آن آرامش و امنیت نیست که به هم بخورد! حیف آن خواب و خیال نیست که آشفته شود! حیف آن عیش مدام نیست که ضایع گردد! پس لعنت به این قصه گو! سزاست که زارش بکشند وقصه اش را به دریا افکنند.

گل سرخ دل افگار بازتاب دهنده واقعیت اجتماعی ماست. برملا کننده دردها و نشتری بر زخم کهن. آیا با کتمان درد و پوشاندن زخم می توان از گزندش در امان بود؟ تبعیض نژادی زخم کوچکی بر انگشت ششم ما نیست که پنهان شود، دمل چرکینی بر پیشانی ماست.  سالیان سال است که می بینیم  و درد می کشیم، ولی نادیده می انگاریم. گاهی هم به تعارفات رویش را می پوشانیم و وانمود می کنیم که بهبود یافته، اما خودمان خوب می دانیم که پنهانش می کنیم، نه درمان. به راستی کتمان همیشگی این حقیقت، چشم حقیقت نگر و قضاوت گر ما را بسته است. حالا اگر یکی بیاید آیینه ای در برابر ما بگیرد و ما خود را آن گونه که هستیم بنگریم، به یقین از چهره کریه خود هراس می کنیم. ما بايد پي اين هراس را به تن بماليم. ‌ پيامد اين هراس آگاهي است. آن وقت است که اگر اهل صلاح باشیم در رفع نواقص مان خواهیم کوشید.

 گل سرخ دل افگار- چنان که گفته اند- قصد تفرقه اندازی ندارد، بلكه در پی برملا کردن تفرقه است. تفرقه و تبعيض بوده كه باعث نوشتن گل سرخ دل افگار شده است. در داستان «عشق بازی» پسرهزاره عاشق دختر افغان می شود. اما سنت قومی، به آنها اجازه عاشق شدن را نمی دهد. طبق سنت قومی پسرهزاره ای که جسارت کند و عاشق دختر افغان شود، سزاوار قتل است. بین این دو قوم فقط دشمنی می زیبد نه عشق. اما در داستان این پسر و دختر بر خلاف سنت قبیله ای خود حرکت می کنند و از جان و دل عاشق هم می شوند. حالا تقرقه در این داستان است یا در واقعیت عینی ما؟ در داستان چهار «طرف قبله است» نجف عاشق مار است. چیزی که دیگران از آن می گریزند و دشمنش می دانند. نجف تنها مار را دوست ندارد، بلکه افغان و تاجیک و ازبک و ترکمن و بلوچ را هم دوست دارد. همیشه در زیستگاه های آنها می رود و شب در خانه ها شان می خوابد و نان شان را می خورد. او خود هزاره است و هم نژادان خود را به دوستی به دیگر قبایل دعوت می کند، اما هیچ هزاره ای به حرف او اعتماد نمی کنند و از خود و دعوتش متنفرند. هزاره هایی که حرف او را باور نمی کنند و نمی توانند با او همراه باشند، نمایندگان واقعیت عینی  و بیرونی اند. اما نجف که به افغان اطمینان می کند و آسوده در غژدی او می خوابد و دیگران را به دوستی با او می خواند، فقط یک شخصیت داستانی است. حالا تفرقه کجاست؟

در داستان «شبی که نیکه را سایه گرفت» نیکه که خان یکی از قبایل هزاره است، از شدت نفرت و هراسی که از افغانها دارد، در واپسین لحظات عمر دچار جنون می شود و اطرافیان خود را به شکل افغان می بیند. او که تا توان داشته با افغانها دشمنی کرده  و جنگیده، در آخر عمر که ناتوان می شود، مشاعرش را از دست می دهد و خود را بی کس و یاور بین انبوهی از دشمنان حس می کند. عاقبت ملایعقوب با تلقین زیاد به او می باوراند که کسانی را که او افغان می بیند، افغان نیستند، بلکه اقوام و آشنایانش هستند. و او پس از باور این تلقین به آرامش می رسد. این داستان با تصویر کردن واقعیت اجتماعی، در فضای داستانی به نیکه خشمگین تلقین می کند که کسانی را که او دشمن می پندارد، دوستانش هستند. این که ما یکدیگر به چشم اوغان و هزاره می نگریم، فقط توهم است و گر نه ما در واقع با هم قوم و خویشیم.

 مواردی را  که متولیان امر باعث تفرقه دیده اند، باید در همین سه داستان باشد، بقیه داستانها از زاویه های دیگری نگریسته اند و انگشت روی دردهای دیگر گذاشته اند. می بینيم اگر تلخی يي در نقل قصه هاست ناشی از تلخی خود واقعیت است. دیگر سر در زیر برف کردن و چشم بر واقعیت بستن بس است. اگر ما از خدشه دار شدن وحدت ملی می ترسیم، باید با آگاهی در تحکیم آن بکوشیم، نه با تجاهل و تغافل. اگر بپذیریم که وحدت ملی در کار است، عملکردهای نژاد پرستانه آن را متزلزل می کند، نه طرح مسئله. طرح مسئله همیشه مقدمه حل مسئله است. متاسفانه ما هنوز عادت به کتمان و انکار داریم. فکر می کنیم با پاک کردن صورت مسئله، قضایا حل می شوند. ما صد که سکوت کنیم اما در عمل رفتار تبعیض آمیز و تعارض گونه داشته باشیم، به وحدت نمی رسیم. وحدت ملی را گروه های قومگرایی می شکنند که مسلحانه به محدوده زندگی دیگر اقوام تعرض می کنند. وحدت ملی را کسانی می شکنند که از این نوع حرکتها در عرصه سیاسی حمایت میکنند، نه نویسنده ای که با قلمش این واقعیت ها را انعکاس می دهد. بیایید تاب تلخی حقایق را داشته باشیم. اگر وحدت و دوستی آروزي ماست، چه باک اگر عرق شرمی از کردار گذشته بر پیشانی مان بنشیند؟ اگر جرئت اعتراف نداریم، لا اقل تحمل شنیدنش را داشته باشیم. پنهان کردن آتش زیر خاکستر به معنی ایمن بودن از آن نیست.  

محمدجواد خاوري

علاقه مندان این کتاب در فنلند با شماره تلفن 0405397898 تماس بگیرند.

به دریا انداختن کتاب و آن هم بیشتر کتابهایی که تاریخ هزاره های افغانستان

را بازخوانی کرده است هرگز نمیتواند مسیر بازخوانی تاریخ ملیت های محروم

افغانستان را مسدود نموده وازانتقال اندیشه ودانش تاریخی جلوگیری نماید

براساس گزارش سایت بی بی سی، یازده عنوان کتاب که چندین عنوان آن بازخوانی تاریخ هزاره های افغانستان وجنایت سازمان یافته تسلسل استبداد درحق این مردم بوده است، به دستور، وزارت اطلاعات وفرهنگ، دادگاه عالی ولایت نیمروز، به دریا ریخته شده است. مقامات یادشده بعد ازآنکه به زغم خودشان این کتاب ها را مغایر سازه های وحدت ملی، روحیه همگرایی و شان شهروندی مردم افغانستان تشخیص داده اند، برای جلوگیری از آشفتگی ملی، آنها را به دریای هیرمند ریخته اند. باتوجه به رفتار خصم آلود دولت آقای کرزی دربرابر ارزشهای فرهنگی مردم افغانستان ،این گونه رفتار نیز دور ازانتظار نمی نماید اما دریک چشم انداز ژرفتر عصاره ی تفکر ونیت درونی حاکمیت را نسبت به فرهنگ، تاریخ، و داده های تاریخی مردم افغانستان درمعرض نمایش میگذارد.

اولا که اگر شعارهای سیاسی را کنار بگذاریم وحدت ملی درافغانستان وجود ندارد که با وارد شدن چند عنوان کتاب شیرازه های آن ازهم بپاشد. ثانیا اگر سازه ها وشیرازه های چنین وحدت ملی فرضی با خواندن کتابهایی که درمورد بازخوانی تاریخ هزاره ها نوشته شده اند، ازهم بپاشد، چه بهتر که هرچه زودتر ازهم بپاشد تا سازه های وحدت ملی واقعی دربستر ارزشهای مشترک وبا تعامل نمادهای مشترک پی ریخته شود که فقدان آن سالهای متمادی برای مردم افغانستان مصیبت آفریده است.

اما واقعیت این است که اینگونه رفتار مریض وعصبیت برانگیز دربرابر فرهنگ وبخصوص دربرابر ارزشهای فرهنگی یک قوم بخصوص که ازپیشانی تاریخ افغانستان هنوز فواره های خون آنها می جوشند، درحقیقت اوج خصومت ورزی ودشمنی عریان با فرهنگ وتاریخ یک ملیت میباشد. تاریخ افغانستان باویرانگریهای تمدن برانداز، قتل عامهای خونین، نسل کشی، کوچ اجباری، وغارت رقم خورده است. کتمان کردن واقعیت های تاریخی هرچند که دریک مقطع زمانی ممکن بتواند برجنایت های تاریخی تسلسل استبداد سرپوش بگذارد، اما گرهی را ازمعضل بازنمیکند وبر زخمهای قربانیان استبداد هم مرهم نمیگذارد.

هزاره های افغانستان به روایت تاریخ، ازقربانیان اصلی استبداد دراین سرزمین اند که به جرم هزاره بودن درابعاد وسیع و اشکال فجیع مورد تهاجم وقتل عام تسلسل استبداد قرار گرفته اند، ازخانه های شان رانده شده اند و دروطن شان آواره زیسته اند. بازخوانی تاریخ هزاره ها ازیکسو اوج درنده خویی وخون آشامی استبداد را به تماشا میگذارد و ازسویی پرده از مظلومیت ومحرومیت مردمی برمیدارد که سرشار ازاستعداد اند اما به جرم وابستگی قومی بیشتر ازیکصد سال بارتحقیر واهانت را به دوش کشیده اند. سرنوشت تاریخی هزاره های افغانستان درحقیقت آیینه پرداز سرنوشت مصیبت بار و سیاه بختی تمام مردم افغانستان میباشد. هزاره ها درگذرتاریخ افغانستان ازمیان دریای خون عبورکرده اند و بازخوانی تاریخ آنها در حقیقت بازخوانی تاریخ استبداد درافغانستان میباشد؛ درست چیزی که شناخت آن واعتراف به آن نیاز معاصر مردم افغانستان از سنت به مدرنیزم دانسته میشود. هزاره ها علیرغم اینکه درساختن زیربنا های افغانستان سهم برجسته داشته اند اماخود محروم زیسته اند. شاهراه کابل نغلو توسط کارگران هزاره احداث شده است و ده ها کارگر درجریان احداث این شاهراه جان داده اند. هزاره ها مبارزه ضد استبداد را نیز پرچم داری کرده اند که شهید عبدالخالق نماد برجسته وماندگار این شهامت می باشد. عبدالخالق قهرمان ضد استبداد است که متاسفانه تاهنوز حق قهرمانی آن ادا نشده است.

هرچند که مردم هزاره قربانیان اصلی استبداد بوده اند اما تولیدگران مرگ ومصیبت نیز درشعله های آتشی که خود برافروخته اند خاکسترشده اند. بازخوانی تاریخ هزاره ها درواقع به سوالهای بی شمار امروز پاسخ میگوید ومردم افغانستان برای ساختن آینده بهتر و شناخت گزاره های مرگ آفرین این کشور بیش ازهروقت نیاز به شناخت و باز خوانی رخدادهای تاریخی دارد. شناخت حوادث تلخ تاریخی هرچند که سیمای خشونت ریز وخون آلود استبداد را به تماشا میگذارد وبرای وارثان آن سنگین تمام میشود، اما این شناخت برای مردم افغانستان امکان ایجاد بسترهمزیستی مسالمت آمیز رافراهم نموده وسازه های وحدت ملی را شکل می بخشد..

به دریا انداختن کتاب و آن هم بیشتر کتابهایی که تاریخ هزاره های افغانستان را بازخوانی کرده است هرگز نمیتواند مسیر بازخوانی تاریخ ملیت های محروم افغانستان را مسدود نموده وازانتقال اندیشه ودانش تاریخی جلوگیری نماید. جهان امروز علیرغم آشفتگتیها و پریشانیهایش، ازلطف تکنولوژی معاصر چنان بهم فشرده شده است که برای انتقال اندیشه مجراهای گوناگون وجود دارد. وقتیکه اندیشه به امواج تبدیل میگردد خطیب ومخاطب علیرغم هزاران کلیومتر خط فاصل ازدورترین نقطه جهان به هم میرسند حتی اگر تمام کتابهای افغانستان هم به دستور آقای خرم به دریا انداخته شود. اما این نوع رفتار مریض بافرهنگ وارزشهای فرهنگی درحقیقت اوج خصومت وکینه ورزی تیم ریس جمهور کرزی را نسبت به فرهنگ وارزشهای دموکراتیک درمعرض تماشا میگذارد که باشعارهای فریبنده ی تعهد به ارزشهای دموکراتیک فرمانروایی میکند. این رفتار درواقع یک نوع انتحار فرهنگی میباشد که به قصد نابودی ارزش وفرهنگ یک جامعه صورت میگیرد. هرچند که تاریخ افغانستان نمونه های فراوانی ازاین نوع انتحار فرهنگی را درپیشانی خود نقش دارد، اما این مورد به دلیل اینکه درسایه حمایت جامعه بین المللی صورت میگیرد اندکی عجیب می نماید.