Suomen afganistanilaisten järjestö ry

در این تحقیق، تاثیر مهاجرت و جابه جایی زیاد افراد، روی این پدیده به آزمون گذاشته

 شده است ،یافته­های این تحقیق به خوبی نشان می­دهد که سکونت طولانی مدت 

 مهاجران ، حتی تولد وبزرگ شدن آنان در اردوگاهها و تحصیل آنان در مدارس پاکستان،

 در پیدایش گروه جدید به نام طالبان بسیار نقش آفرین بوده است.

 

 

روزنه
از همان ابتدای تماس روز افزون مسلمانان با دنیای جدید و متمدن غرب، این سوال به صورت جدی در میان اندیشمندان مسلمان مطرح شد که: چرا دنیای غرب این قدر پیشرفته و متمدن است و دنیای اسلام، این قدر عقب مانده؟ این سوال در کشورهای که تماس بیشتری با غرب داشتند، مثل مصر، ترکیه و ایران به صورت جدی­تر و زودتر مطرح شد. موضوع اصلی، عقب ماندگی و انحطاط مسلمانان نسبت به غرب بود. برای این معضل، نسخه­های مختلفی پیچیده شد؛ عده­ی چاره­ی کار را در «سراپا غربی شدن» دانستند. عده­ی «بازگشت به گذشته درخشان و سنت سلف صالح» را درمان درد تشخیص دادند و گروه سوم گفتند که: «امر بین امرین» بهترین چاره­ی درماندگی است. علاوه بر عالم تيوري و چاره سازی نخبگان، در عمل نیز راه­های مشابهی پیموده شد. به طور کلی مساله اصلی دنیای اسلام در دو قرن اخیر، همین مساله­ی سازگاری یا عدم سازگاری با دنیای متمدن غرب بوده است. لذا هرچه تماس با غرب بیشتر و ارتباطات فراگیرتر شده است، این مساله به صورت حادتری جلوه گر شده است. آنچه امروز «تندروی مذهبی» نامیده می­شود، ناشی از همین مساله است. خلاصه اینکه ما در تمام جهان اسلام با پدیده­ی به نام «بنیادگرایی» یا «تندروی مذهبی» مواجهیم که شروع قرن 21 با حوادث ناشی از این پدیده توام بوده است.
افغانستان از جمله کشورهای است که پدیده تندروی مذهبی در آن، در اواخر قرن بیستم به اوج خود رسیده است. حال سوال است که در کنار عامل فوق که باعث بازگشت افراطی به گذشته درخشان اسلامی در تمامی کشورهای اسلامی گردید، چه عاملی باعث تشدید این مساله در افغانستان گردیده است؟ یعنی عامل تسریع کننده و شتاب دهنده تندروی مذهبی در افغانستان چه بوده است؟ در این تحقیق، «مهاجرت» به عنوان یکی از عوامل تندروی مذهبی در نظر گرفته شده و فرضیه ذیل به آزمون گذاشته خواهد شد: «مهاجرت میلیونها انسان به کشور پاکستان و اقامت نسل دوم مهاجران در اردوگاهها و تحصیل در مدارس دینی پاکستان، باعث گردید که سنت دیرینه تساهل مذهبی که ناشی از نفوذ تصوف بود، به تندروی و افراط گرایی مذهبی تغییر جهت داده و به ظهور طالبان بیانجامد.» مفروض ما در این تحقیق این است که: «طالبان در قالب هیچ یک از گرایش­های ماقبل خود نمی گنجد.» بنابراین، ابتدا به وضعیت مذهب و گرایشهای مذهبی قبل از ظهور طالبان می پردازیم؛ سپس نحوه پیدایش و گسترش غیر منتظره­ی آن را مرور می کنیم. در نهایت به تحلیل تاثیر مهاجرت در پیدایش این گروه، می پردازیم.
وضعیت مذهب و گرایشهای مذهبی قبل از ظهور طالبان
افغانستان، همواره با مدارا و تساهل مذهبی شناخته شده است. علی­رغم در گیریهای شدید قومی و قبیله­یي، این کشور، کمتر شاهد درگیری مذهبی بوده است. در حال حاضر نیز رابطه مسالمت آمیزی که میان مذاهب موجود در افغانستان وجود دارد، در هیچ کشور اسلامی نظیر ندارد. مهم ترین دلیل این تساهل، نفوذ دیرینه تصوف در افغانستان است.
تصوف ظاهر را در برابر باطن قرار داده برای تکامل روحی و شهود عرفانی اذکار و اوراد مخصوص دارند. «بسیاری از علما به یک فرقه صوفی وابسته است.» (روا، 1379: 66). فرهنگ مردم افغانستان با تصوف پیوندی ناگسستنی دارد. «پیوند میان ادبیات فارسی و تصوف در افغانستان پیوندی است بسیار قوی و این بویژه به دلیل وجود نویسندگان محبوبی چون خواجه عبدالله انصاری، جامی هروی و رومی بلخی است.» (همان، 67) تصوف در افغانستان دو گونه است: یکی، تصوف «سنتگرا» و دیگری، آنچه الیویه روا «تصوف مارابوتیسم» می­نامد. در تصوف سنت گرا «پیر» در عین حال «عالم» اسلامی نیز هست. تصوف با بسیاری از احکام و ظواهر شریعت سازگاری دارد. آنان برای تمایز، خود را پیروان «طریقت شریعتی» می­نامند. «آنها در شمال کشور مستقر هستند و پیروان خود را از میان بورژوازی سنتگرا و باسواد، صنعتگران و کارمندان، نیز در میان روستايیان اطراف شهرهای با فرهنگ قدیمی(هرات، کابل، میمنه، و مزار شریف) بر می­گزینند.»(ص68)
تصوف مارابوتیسم با شریعت سازگاری چندانی ندارد. «پیر» معمولا یک فرد غیر عالم است که به صورت موروثی به این مقام نايل می­شود. این نوع تصوف بیشتر در جنوب و در مناطق قبایلی که فردیت رشد کمتری دارد، طرفدارانی دارد. پیروان این نوع تصوف به صورت دسته­جمعی و قبیله­ی از خانواده­ی مقدس تبعیت می­کند. تصوف در افغانستان در سه فرقه متبلور شده است: تصوف قادریه، تصوف نقشبندیه و تصوف چشتیه. این سه فرقه در شهرهای مهم افغانستان طرفداران زیادی دارد. فرقه قادریه توسط عبدالقادر گیلانی(قرن ششم هجری) تاسیس شد که در بغداد مدفون است. این فرقه در بغداد که جزو امپراطوری عثمانی محسوب می­شد، مخلصینی از جهان اسلام را می­پذیرفت. در قرن شانزدهم این فرقه در هند مستقر شد. در آنجا پشتونهای غلزایی از مریدان این طایفه گردید. در راس هرشعبه از فرقه قادریه، یکی از نوادگان عبدالقادر به عنوان «پیر» قرار دارد. حضرت نقیب صاحب پدر احمد گیلانی در دهه 1920 از بغداد به چهارباغ ننگرهار مهاجرت کرد. پس از او، که در سال 1947 فوت کرد، پسرش سید احمد گیلانی معروف به «افندی جان» به عنوان «پیر» فرقه برگزیده شد. وی با خانواده سلطنتی ازدواج نموده و بدین سبب فرقه به قدرت حاکم نزدیک شد. تصوف این فرقه بیشتر از نوع مارابوتیسم است و در میان قبایل جنوب طرفدارانی زیادی دارد.
فرقه نقشبندیه، توسط بهاوالدین نقشبند(1318- 1389) در بخارا بنیاد نهاده شد. این فرقه در افغانستان طرفداران زیادی دارد و در آن دو گرایش وجود دارد: شعبه غربی و شمالی کشور با مهد فرقه، آسیای مرکزی، ارتباط دارند. شعبه دیگر که در قندهار و شرق افغانستان نفوذ دارد، به خانواده مجددی، از اعقاب شیخ احمد سرهندی وابسته­اند. این خانواده در اواخر قرن 19 از هند به کابل مهاجرت کردند. آنان در منطقه «شوربازار»» یک مدرسه و یک خانقاه احداث کردند و در حوادث اخیر افغانستان نقش بسیار تعیین کننده داشته­اند که نمونه بارز آن احراز مقام ریاست جمهوری بعد از سرنگونی کمونیستها بوده است.(همان، 72)
فرقه چشتیه که توسط مودود چشتی(1142- 1236) بنیان نهاده شد، فرقه­ی است که در افغانستان از نفوذ کمتری برخوردار است. این فرقه، نمونه­ی بارزی از فرقه تصوف «طریقت شریعتی» است و مدارس متعددی دارند. (همان، 73)
در قرن بیستم که افغانستان شاهد تحولات عظیم اجتماعی بود، گرایشهای مذهبی متعدد، در این کشور پدید آمد. اما نقش دیرینه تصوف همیشه باعث نوعی تعامل و تساهل در میان گرایش های مذهبی بوده است. احزاب و گرایشهای جهادی نیز متاثر از گرایشهای مذهبی بوده و بر اساس شکاف مذهب از هم متمایز می شده­اند.
بر این اساس، می­توان گرایشهای مذهبی در افغانستان را به «بنیاد گرایی»، «سنتگرایی» و «اسلام گرایی» (اسلامیسم) تقسیم کرد. البته برای این مفاهیم تعریف واحد و همه پسند وجود ندارد. اما تعریفی که از آنها ارايه می­شود برای توضیح جنبشها و گرایشهای موجود در افغانستان به حد کافی روشن کننده است. الیویه روا گرایشهای مختلف مذهبی مجاهدین را «بنیادگرا»، «سنتگرا» و «اسلام گرا» معرفی می­کند. بنیادگرا به کسانی گفته می­شود که خواهان بازگشت به متون مقدس(کتاب و سنت) هستند. اکثر علمای افغانستان بنیادگرا محسوب می­شوند. «عالم در
معنای دقیق و محدود کلمه یک بنیادگرا است: او می­خواهد به متون بازگردد و به اعمال شریعت.» (الیویه روا، 1369: 81) آنان در صدد به دست گرفتن قدرت نیستند، بلکه نهایت آرزوی آنان این است که مشروعیت قدرت حاکم از اسلام و علما باشد. «برای اینکه قدرت حاکم مشروعیت داشته باشد تنها یک شرط باید رعایت شود: باید از اسلام دفاع کند و بنابراین باید مورد تاييد علما باشد و از شریعت اسلامی متابعت کند.» (الیویه روا،80) بنیادگرایی علمای افغانی ریشه در مکتب شبه قاره هند و تصوف دارد. به طور خلاصه بنیادگرایی چند ویژگی دارد: یک، بازگشت به کتاب و سنت؛ دو، نقش علما در تفسیر متون مقدس؛ سه، نداشتن ايديولوژي سیاسی و عدم تلاش برای به دست گرفتن قدرت؛ نهایت سعی آنان مشروعیت بخشیدن به حاکم است که در مقابل آن، حمایت از شریعت را، از حاکم خواستار هستند.
مفهوم دیگر، «سنتگرایی» است. سنتگرایی مانند بنیادگرایی در آرزوی بازگشت به سنت است اما این سنت لزوما دینی نیست. «بدیهی است که در سرتاسر کشور افغانستان، اسلام تنها سیستمی نیست که ضوابط آن بر جامعه حاکم است. گرچه قوانین دولتی، قوانین متعلق به خارج از جهان روستا است ولی عرف و عادت و خرافات- که غالبا ریشه در قبل از اسلام دارند- در همه جا وجود دارد. هم چنین نهادهایی به وجود آمده و گسترش یافته­اند که هیچ پیوند مستقیمی با شریعت اسلام ندارند(انجمن ریش سفیدان، میرآب و غیره)، و به ویژه یک حقوق عرفی روستایی، پیچیده، ولی دقیق، به تدریج نضج گرفته است.»(روا، 61) سنت و قوانین عرفی در میان اقوام غیر پشتون، خیلی کمرنگ است اما در میان قبایل پشتون، سنت و قوانین عرفی به وفور مشاهده می­شود. «در مناطق ایلاتی وضع به گونه­ی دیگر است؛ در این مناطق واقعا قوانین موضوعه وجود دارد: مجموعه قوانین ایلاتی(پشتونوالی) و نهادها (جرگه)؛ پشتونوالی هم یک ايديولوژي و هم یک حقوق عرفی است که دارای ضمانت اجرایی و نهادهایی است که آن را اجرا می­کند. قدرت قبیله­ی در واقع قدرتی غیر مذهبی است و در زمینه حقوقی مجموعه قوانین ایلی و شریعت به وضوح با یگدیگر در تضادند.»(روا، 1369: 62) در کنار پشتونوالی یا قوانین موضوعه قبیله­يی که قوانین مسلط در میان قبایل هستند، قوانین اسلامی نیز وجود دارد. اما بیان احکام اسلامی نه با «علما»، بلکه با «ملای دِه» است. بین عالم که صاحب نظر در مسايل دینی بوده و در مرکز مهم اسلامی تحصیل کرده است با ملای دِه که معلومات اندک اسلامی دارد تفاوت آشکار وجود دارد. اسلام ملای ده معجونی است از اسلام، سنت قبیله­يی و خرافات. «ملای ده متعلق به روستاست ونه جامعه روحانیت؛ او عضو یک گروه متشکل نیست و هیچ ارتباطی با مقامات بالای روحانیت (علما) ندارد و از آنها هیچ نوع کمک مالی یا پست و مقامی دریافت نمی­کند. اهالی ده خود از طریق توافقی ضمنی، کسی را که به لحاظ تقوی و دانش سرآمد دیگران است به این مقام بر می­گزینند. او غالبا عضو خانواده‌های است که به طور سنتی ملای ده را در دامان خود می­پروراند «موردی که در نواحی ایلاتی، جایی که ملا، تقریبا به یک کاست حرفه يی تعلق دارد، به وفور دیده شده
است.» (روا، 57-58). ملای ده در میان قبایل، شغلی پست شمرده شده و در زمره آهنگران، دلاکان و دیگر مشاغلی است که معمولا افراد بیگانه و غیر عضو قبایل، آنها را به عهده دارد.
بنا براین سنتگرایی دارای مشخصات ذیل است: یک، بازگشت به سنت و آداب و رسوم گذشته که لزوما اسلامی نیست؛ دو، وجود ملای ده (نه عالم و روحانی) برای بیان سنت و احکام اسلامی؛ سه، وجود سلسله مراتب قبیله‌يی و اصل و نسب خونی؛ مفهوم سوم، «اسلام گرایی» است.
اسلام گراها بازگشت به متون(قرآن و سنت) دارند اما نه به شیوه بنیادگراها، بلکه آنان از اسلام به عنوان ايديولوژي سیاسی استفاده می­کنند. «اسلامیستها طرز تفکر غربی را، حتی اگر شده برای انکار آن، پذیرفته­اند، حال آنکه علما (بنیادگراها) بدون قید و شرطی آن را نادیده می­گیرند. اسلامیسم در وهله اول یعنی عقیده به لزوم آشنایی با برداشتهای نوین… اسلامیستها از اسلامِ گذشته به اسلام کنونی و روزمره- بنابراین به اسلام به عنوان یک فرهنگ- نمی­روند، بلکه به تفکر سیاسی گذر می­کنند. به عقیده بسیاری از آنها از طریق سیاست است که می­توان به مذهب بازگشت نه از طریق اعتقاد.
علما، سیاست را از روی رابطه حقوقی تعریف می­کنند: دولت چیزی است که روابط حقوقی میان مسلمین را تضمین می­کند؛ مسلمین هستند یا بهتر بگوییم امت اسلامی است که پایه و اساس تفکر سیاسی راتشکیل می­دهند. سیاست همان قضاوت است که توسعه یافته. از نظر اسلامیستها ماهیت دولت است که ماهیت جامعه را معلوم می­دارد و از این روست که میان دولت مسلمان و دولت اسلام گرا قايل به تمیز است و این چیزی است که یک عالم آن را قبول ندارد. … بنابراین واژه ايديولوژي به کار توصیف این برداشت متفاوت از مساله دولت می­آید.»(روا، 123-124)
ویژگی دیگر، مربوط به خاستگاه اسلام­گراها هستند که متفاوت از علمای بنیادگرا می­باشد. چنانکه دیدیم ریشه بنیادگرایی به مدارس دیوبند و سنت تصوف بر می­گردد. اما اسلام­گرایی به انجمن اخوان المسلین مصر بر می­گردد. «پدیده اسلام گرایی در افغانستان پدیده­ی تازه است و بیش از آن که به بنیادگرایی هندی (علی­رغم اهمیتی که مودودی در این مهم دارد) وابسته باشد زیر نفوذ اخوان المسلمین مصری است.»(روا،110) تفاوت بسیار مهم دیگر اسلام گرایی و بنیادگرایی در این است که «اسلامیستها تقریبا همگی محصول شبکه مدارس حکومتی هستند: خواه مدارس علمی، خواه مدارس علوم دینی.» در حالیکه بنیادگراها بیشتر علمایی هستند که در مدارس سنتی غیر دولتی یا در مراکز دینی شبه قاره تحصیل کرده­اند. به طور خلاصه اسلام گرایی دارای مشخصات ذیل است: یک، داشتن ايديولوژي سیاسی؛ دو، عالم دینی نبودن بسیاری از اسلام گراها: تحصیل در مدارس دولتی دینی و غیر دینی. سه، الهام از اخوان المسلمین مصر نه مکتب دیوبند هند. خلاصه اینکه علی رغم گرایشهای مذهبی فوق که در قرن بیستم پدیدار شده است، نقش تصوف در سنت مذهبی افغانستان باعث شده که در میان تمامی گرایشها، نوعی تعامل، تساهل و ملایمت وجود داشته باشد.
طالبان از ظهور تا سقوط
علی رغم تساهل مذهبی که در طول تاریخ در افغانستان حکم فرما بوده است، در دو دهه آخر قرن بیستم، این کشور شاهد پیدایش گروه جدیدی به نام طالبان بوده است که تندروی مذهبی را به اوج رسانده است. لذا قبل از پرداختن به نقش مهاجرت در این تحول مذهبی، لازم است به کیفیت ظهور و تسلط طالبان بر افغانستان مرور کوتاهی داشته باشیم.
در سال 1376(12 و 13 اکتبر 1994م) وقتی گروههای مختلف مجاهدین به شدت بر سر تقسیم قدرت در حال نزاع بودند، ناگهان خبرگزاریهای مهم جهان ظهور گروه جدیدی را به نام «طلبه­ها» یا «طالبان» در ولایت قندهار واقع در جنوب غربی افغانستان و کنار مرز ایالت بلوچستان پاکستان، خبر دادند. قندهار، اولین پایتخت امپراطوری پشتونها، در دست نیروها و قوماندانهای حزب اسلامی حکمتیار قرار داشت.
یکی از اعضای حزب اسلامی یونس خالص که در جهاد علیه روسها یک چشمش را از دست داده بود، در یکی از محلات قندهار به نام «سینگسار» در مدرسه­ی مشغول تدریس علوم دینی به طلبه­ها بود: ملا محمد عمر 38 ساله. «مدرسه ملا عمر، آلونک گلی کوچکی است که … کف آن خاکی است و فقط چند تشک برای خوابیدن طلاب روی آن پهن شده است»(احمد رشید، 1379: 49) «در بهار 1994م ساکنان محله «سینگسار» برای شکایت از یک قوماندان، نزد ملا عمر آمدند. آنها اظهار داشتند که یکی از قوماندانان دو دختر جوان را ربوده، سرهایشان را تراشیده و پس از بردن در یک پایگاه نظامی، مورد تجاوز قرار داده­اند. ملا عمر با جمع آوری 30 طالب که تنها 16 میل اسلحه داشتند به پایگاه قوماندان مذکور حمله نموده و پس از آزاد کردن دختران، فرمانده­ی جنایتکار را از لوله­ی تانک حلق آویز کردند.»(همان، 51) چند ماه بعد حادثه­ی دیگری در قندهار روی داد؛ این بار موضوع نزاع، پسر بچه­ی بود که دو قوماندان، خواهان او بودند. کار به نزاع و خون ریزی کشید و چندین نفر کشته شدند؛ این بار نیز مردم دست به دامن ملا عمر و طلبه­هایش شدند و آنان، پسر بچه را نجات دادند
هم زمان با این حوادث قندهار، در پاکستان حزب جمعیت العلما که به تندروی اسلامی شهرت دارد، با حزب مردم به رهبری بی نظیر بوتو، در ايتلافی، قدرت را به دست گرفتند. مولانا فضل الرحمان رهبر جماعت العلما ریاست کمیته دايمی مجلس ملی پاکستان را در اختیار گرفت.(احمد رشید، 1377: 115) نصر الله بابُر که یک پشتون درانی بود وزارت کشور را در دست گرفت و ISI بعد از سالها کمک به حکمتیار، از عدم توفیق او بر دستیابی به رهبری افغانستان، کم کم از او قطع امید می­کرد. در چنین شرایطی، پاکستان با مسدود بودن شاهراه سالنگ که جنوب افغانستان را به شمال و آسیای میانه وصل می­کرد، در صدد برآمد تا راه جدیدی برای دست یابی به بازار های اسیای میانه پیدا کند. آنان راه قندهار- هرات- ترکمنستان را به طور آزمایشی انتخاب کردند. لذا کاروانی مرکّب از 30 کامیون از مرز «چمن»، واقع در سیستان و بلوچستان، وارد خاک افغانستان شد. این کاروان به دست «امیر لالَی» یکی از فرماندهان حکمتیار توقیف شد.(همان،21) رهایی این کاروان پاکستانی نیز، نیازمند عملیات رابین هود قندهار (ملاعمر) بود؛ آنان طی عملیاتی، کاروان پاکستانی را نجات دادند و در اولین عملیات جدی، شهرک مرزی «اسپین بلدک» را تصرف کردند و مقداری مهمات نظامی به دست آوردند.
طالبان پس از تصرف شهر مرزی اسپین بلدک، در مدت کمتر از 24 ساعت شهر قندهار را نیز
تصرف کردند. وقتی قندهار به دست این طلاب و رهبران آن سقوط کرد، مجاهدین درگیر در کابل بازهم قضیه را چندان جدی تلقی نکردند. اولین ملاقات سران طالبان(ملا ربانی) با دولت ربانی صورت گرفت و دولت ربانی برای طالبان، کمک ماهانه­ی از خزانه دولت، در نظر گرفت.( همان، 52) از سوی دیگر، ملاقاتی با اسماعیل خان والی نیمه مختار هرات صورت گرفت که سه ولایت غربی(هرات، فراه و نیمروز) را در اختیار داشت؛ بعد از سقوط قندهار و ایجاد نظم و آرامش در آن، افسانه شکست ناپذیری و امنیت ایجاد شده توسط طالبان، در همه جا پیچید. آنان با استفاده از این فضا، دو ولایت شمالی قندهار، ارزگان و زابل، را بدون شلیک حتی یک گلوله تصرف کردند. در هردو ولایت فرماندهان نظامی که از حمایت رهبران درگیر در کابل قطع امید کرده بودند با برافراشتن پرچم سفید، همراه مردم از طالبان استقبال کردند. هم­زمان، طالبان به سوی ولایت جنوبی هلمند(هیرمند) پیشروی کردند. هلمند که بیش از 50% خشخاش افغانستان را تولید می­کند، تحت کنترل غفار آخوند زاده و قبیله اش بود. آنان به خاطر سود مزارع حاصلخیز هم که شده، در برابر طالبان مقاومت کردند، اما بالاخره با رشوه، تطمیع و دادن پولهای کلان به فرماندهان- روش مؤثری برای خریدن قوماندانان محلی که بعدا طالبان از آن زیاد استفاده کردند- ولایت هلمند به دست طالبان افتاد.
طالبان با فتح ولایت هلمند اینک به دروازه امپراطوری اسماعیل خان رسیده بود. «دلآرام» در 115 کیلومتری هرات حکم دروازه سه ولایت تحت کنترل اسماعیل خان را داشت که به دست طالبان افتاد. طالبان که اینک علاوه بر نصر الله بابر وزیر کشور و جماعت العلما، نظر مساعد ISI را نیز جلب کرده بود، با هزاران نیروی جدیدی که با مساعدت پاکستان توسط اتوبوسهای این کشور، از مرز می­گذشت، هرروز بر قدرتش افزوده شده و مناطق بیشتری را تصرف می­کرد. آنان همزمان با پیشروی به سوی غرب و هرات، پیشروی به سوی شرق و کابل را نیز ادامه دادند. در این مسیر، اولین ولایت میان قندهار و کابل، غزنی(غزنین) بود. تصرف ولایت غزنی نقطه عطفی در روند پیروزی آنان محسوب می­شد. حکومت ربانی از سقوط غزنی به دست طالبان و تضعیف حکمتیار به شدت خوشحال شد و رادیو کابل اعلام کرد که غزنی با حمایت نیروهای دولتی، به دست طالبان افتاد(انتونی دیویز، 1377: 80) بعد از آن، طالبان در یک نبرد سنگین در تاریخ 9 و 10 فوریه(فبروری) ولایت وردک و مرکز آن، میدان شهر، را تصرف کردند. طالبان، بلافاصله به سوی ولایت لوگر که در جنوب غربی و 35 کیلومتری کابل قرار دارد حرکت کردند. آنان نیروهای
حکمتیار را، که به شدت از سوی دولت ربانی نیز تحت فشار بودند، از چهار آسیاب به «سروبی» در ولایت ننگرهار، جنوب کابل، فراری داده ولایت لوگر را تصرف کردند. دولت ربانی که در این زمان نیز، تمام فکرش معطوف حکمتیار بود، از شکست و فرار فضاحت بار او به دست طالبان، از شادی در پوست نمی­گنجید(همان، 83).
در اواخر زمستان و بهار 1995م طالبان بر دروازه های کابل بودند. دولت ربانی بازهم به جای
فکر اساسی در مورد طالبان، تلاش کرد تا کار مخالفین خود را یکسره کند. حکمتیار به سروبی عقب نشینی کرده بود، دوستم محل استقرارش در شمال و دور از دسترس بود، فقط حزب وحدت شیعی بود که در غرب کابل بین طالبان و نیروهای مسعود حایل شده بود. حزب وحدت که حدود نصف کابل را در اختیار داشت در برابر چندین حمله­ی نیروهای سیاف با پشتیبانی مسعود، مقاومت کرده بود. اما این بار در منگنه طالبان و مسعود- سیاف، گیر کرده بود. در چنین شرایطی با توجه به افسانه­ی شکست ناپذیری طالبان، حزب وحدت سه راه پیش رو داشت: مقابله­ی هم زمان با طالبان و مسعود؛ اتحاد با مسعود علیه طالبان؛ و اتحاد با طالبان علیه مسعود. راه اول برای حزب وحدت امکان نداشت؛ زیرا با کنار رفتن حکمتیار، نیروهای حزب وحدت توانایی مقابله در دو جبهه را نداشتند. راه دوم را مسعود کاملا مسدود کرد؛ زیرا وقتی حزب وحدت را در منگنه دید تلاش کرد قبل از رویارویی با طالبان، حساب گذشته را با حزب وحدت کاملا تصفیه کند.
«تا اواخر فوریه، مسعود بیشتر در صدد آن بود که وقت کافی پیدا کند تا به حساب بقیه دشمنانش در داخل کابل برسد؛ به ویژه حزب وحدت شیعی مزاری و بقایای دوستُم در کابل که به جنوب غرب شهر نفوذ کرده بودند و اینک پس از عزیمت حکمتیار، آسیب پذیر شده بودند. مسعود با این دیدگاه، موضع صلح آمیزی نسبت به طالبان گرفته بود؛ پس از فرار حکمتیار از چارآسیاب، نیروهای دولتی بلافاصله این منطقه را اشغال کردند اما به تقاضای طالبان، این پایگاه به علاوه چند موضع کوهستانی اطراف آن به آنها(طالبان) واگذار گردید. حتی طبق گزارشها، تکنیسین­های دولت برای ترمیم هواپیمای 17- MI با طالبان همکاری کردند»(همان، 86)
همکاری مسعود با طالبان و حمله شدید به مواضع حزب وحدت، مزاری را هرچه بیشتر به سوی اتحاد با طالبان کشاند. این اتحاد، به چند دلیلِ موجه صورت گرفت: اول، اینکه «در 6 مارس مسعود حمله همه جانبه را علیه حزب وحدت آغاز کرد… . این حمله دو روز به طول انجامید و صدها کشته و زخمی به جای گذاشت»(ص 87). دوم، اینکه «طالبان ضمن پیشروی خود در اُرُزگان و غزنی- دو ولایت که شیعیان اقلیتهای مهمی را تشکیل می­دهند- رفتار آشتی جویانه­ی با شیعیان داشتند، تا حدی که مجاهدین شیعه را خلع سلاح نمی­کردند در حالی که سنی­ها را خلع سلاح می­کردند»(ص86). طالبان بعد از اتحاد با مزاری، بر خلاف پیمانهای خود، مزاری و چند تن از نزدیک ترین یارانش را دستگیر و به شهادت رساند.
در همان زمان که نیروهای طالبان در اطراف کابل متوقف شده بودند، پیش‌روی آنان به سوی
غرب و جبهه متحدِ خود مختار دولت ربانی، یعنی اسماعیل خان، ادامه یافت. بعد از نزدیک شدن طالبان به هرات، در روز سه شنبه 5 سپتامبر اسماعیل خان با چند تن از فرماندهان ارشد خود بدون اینکه به نیروهایش خبر دهد، هرات را به مقصد مرز ایران ترک نمودند. اولین شهر فارسی زبان با فرهنگ متفاوت، به دست طالبان افتاد. آنان با تعطیلی مدارس، حمام زنانه و منع زنان از کار، اعتراض جهانی را علیه خود بر انگیختند.
بعد از تصرف هرات طالبان بدون درنگ، حمله به کابل و ولایات شرقی را آغاز کرد. در چهارآسیاب، که بعد از عقب نشینی حکمتیار به دست مسعود افتاده بود، جنگی سختی در گرفت. عبور طلبه­های از جان گذشته از روی «میدان مین» و باز کردن مسیرهای مین گذاری شده، روحیه نیروهای مسعود را به کلی پایین آورد. در ماه آگوست نیروهای طالبان ولایت پکتیا در غرب جلال آباد را از دست نیروهای حکمتیار خارج کرد. آنان بلافاصله پیشروی به سوی ولایت ننگرهار و مرکز آن یعنی جلال آباد را ادامه دادند و در 11 سپتامبر، ملا بورجان، شهر جلال آباد را تصرف کرد. آنان بعد ازآن، دو ولایت لغمان و کنر را که در شمال ننگرهار قرار دارند، تصرف کردند. هدف بعدی، پایگاه مهم حکمتیار یعنی سروبی در 75 کیلومتری شرق کابل و در شاهراه کابل- جلال آباد، بود، سروبی در 24 سپتامبر به دست طالبان افتاد. با سقوط سروبی پایگاه هوایی بگرام و شاهراه سالنگ که کابل را به ولایات شمال از جمله مزار شریف وصل می­کند، به خطر افتاد.
شامگاه 26 سپتامبر، مسعود با تمامی نیروهایش شهر کابل را به سوی دره پنجشیر ترک کرد؛ طالبان با ورود به کابل، در یک اقدام غیر منتظره دکتر نجیب الله آخرین ريیس جمهور کمونیستی را به همراه برادرش، به دار آویختند. ملاعمر برای اداره­ی کابل، شورای شش نفره­ی را به ریاست ملا ربانی تعیین کرد: ملا امیر خان متقی وزیر اطلاعات و کلتور(فرهنگ)، ملا محمد غوث وزیر خارجه، ملا سید غیاث الدین آقا (وزیر تحصیلات عالی)، ملا فاضل احمد و ملا عبدالرزاق(وزیر گمرگات). این شورا زیر نظر شورای عالی 11 نفری قندهار کار می­کردند. طبق معمول، مدارس دخترانه، حمام زنانه بسته و کارکنان زن از کار منع شدند. زنان باید با پوشش کامل(برقع) از خانه خارج می­شدند و مردان موهای کوتاه و ریش های بلند، حداقل 15 سانتی متر، می­داشتند.
بعد از سقوط کابل، پایتخت ربانی از کابل به تخار منتقل شد. کریم خلیلی توسط شورای مرکزی حزب وحدت، به رهبری این حزب انتخاب شد. در دهم اکتبر 1996 ربانی، مسعود، خلیلی و دوستم در شهر خنجان در مسیر جاده سالنگ ملاقات کردند و «شورای عالی دفاع از افغانستان» را برای مقابله با طالبان تشکیل دادند. در بهار 1997 طالبان برای تسخیر مزار شریف و ولایات شمالی، حمله شدیدی را هم از مسیر بزرگراه سالنگ و هم از طریق «بامیان» آغاز کرد. به علت مقاومت نیروهای مسعود و خلیلی، طالبان از این مسیر موفق به نفوذ به سمت شمال نشد. لذا آنان تلاش کردند از جبهه غربی از طریق هرات و بادغیس به سوی شمال حرکت کنند. طالبان طبق
روش همیشگی، از عداوت «جنرال ملک» مرد شماره دو ازبکها با دوستم، استفاده نموده با دادن رشوه به ملک و فرماندهانش، ولایت های شمال غربی بادغیس، فاریاب و جوزجان را تصرف نموده خود را به دروازه­های بلخ رساندند. دوستم همراه 135 تن از فرماندهانش ابتدا به ازبکستان و سپس به ترکیه گریخت. طالبان در 24 می 1997 با 2500 نفر به رهبری ملا عبدالرزاق وارد مزار شریف شدند. پاکستان، عربستان، و امارات متحده عربی، طالبان را به عنوان حکومت قانونی افغانستان به رسمیت شناختند. سران طالبان از جمله ملا محمد غوث وزیر خارجه، ملا احسان الله رییس بانک مرکزی و دیگران وارد مزار شریف شدند.
تسلط طالبان بر مزار شریف بیش از 4 روز دوام نیاورد. وقتی آنان به خلع سلاح عمومی در مزار شریف مشغول بودند، نیروهای شیعی حزب وحدت در محله­ی «سید آباد» از خود مقاومت نشان دادند. همین امر باعث شد که تمامی شهر یک پارچه به مقاومت علیه طالبان به پاخواستند. در مدت کوتاهی تمامی نیروهای که وارد مزار شریف شده بودند یا کشته شدند یا اسیر. اکثر مقامات فوق الذکر طالبان در میان کشته شدگان و یا اسیران قرار داشتند. نیروهای طالبان در مزار شریف حدود 3000 کشته و زخمی داشته و حدود 3600 نفر نیز اسیر شدند. در میان کشته شدگان 250 نفر و در میان اسیر شدگان 550 نفر پاکستانی وجود داشت.(احمد رشید، 103)
دوستم دوباره به مزار شریف بازگشت. شورای هماهنگی دفاع از افغانستان مدت یک سال دیگر با طالبان در جنگ و گریز بودند؛ طالبان یک بار دیگر با تمام نیرو عزم شمال کردند. آنان با دادن رشوه به نیروهای دوستم که محافظ شهر مزار شریف بودند، راه را برای ورود به مزار شریف هموار کردند. «در ساعات اولیه هشتم اوت بود که ناگهان هزاره­ها خود را در محاصره طالبان یافتند. مدافعان هزاره تا آخرین گلوله جنگیدند و تنها صد نفر از آنان توانستند جان به سلامت ببرند. حدود ساعت 10 قبل از ظهر، نخستین ستون از تویوتاهای طالبان، در حالی که مردم بی خبر شهر مشغول فعالیتهای روزانه بودند، وارد شهر مزار شریف شدند»(همان،124).
طالبان به تلافی شکست قبلی، به یک نسل کشی تمام عیار در مزار شریف دست زدند؛ آنان در تمام روز به هر جنبنده­ی شلیک می­کردند. احمد رشید می­نویسد(ص 124) «یکی از فرماندهان طالبان بعدها اظهار داشت که ملا عمر به ما اجازه داده بود دو ساعت کشتار کنیم ولی ما دو روز مشغول این کار بودیم. طالبان دیوانه وار دست به کشتار زدند. آنان سوار بر تویوتاهای شان در خیابانهای مزار جولان می­دادند، به چپ و راست شلیک می­کردند و هر چیزی را که در حرکت می­دیدند می­کشتند. آنها به سوی زنان، مردان، مغازه داران، گاری داران و کودکان و حتی الاغها و بزغاله­ها تیر اندازی می­کردند.» شیعیان، بیشترین خسارت را از تصرف دوباره مزار توسط طالبان، دیدند. (احمد رشید، 126) قتل عام مزار چند روز طول کشید و بین 6 تا 8 هزار نفر کشته شدند(126) البته شاید کشته شدگان بیش از این آمار باشد. بعد از سقوط مزار شریف، بامیان مقر حزب وحدت در محاصره­ی کامل نیروهای طالبان در آمد. تحریم اقتصادی، مردم را در قحطی کامل قرار داده بود. لذا مقاومت و ایستادگی هزاره­های بامیان غیر ممکن به نظر می­رسید. بامیان در 13 سیپتامر 1998 به دست طالبان افتاد؛ آنان در یک اقدام عجیب، مجسمه 53 متری بودا را که در دل کوه تراشیده شده بود و بیش از دو هزار سال قدمت داشت، منفجر کردند.
بعد از سقوط بامیان، حدود 90 در صد خاک افغانستان در اختیار طالبان بود. این امر باعث شناسایی بین المللی طالبان به عنوان دولت قانونی افغانستان نشد. به جز امارات عربی، عربستان و پاکستان هیچ کشوری طالبان را به رسمیت نشناخت. امارات عربی بعدها از شناسایی زود هنگام
طالبان پشیمان شد. عربستان سعودی حمایت هایش را ادامه داد تا اینکه به خاطر اسامه بن لادن ناراضی سعودی، روابط طالبان و عربستان رو به تیرگی گرایید. ملا عمر، ترکی الفیصل، ريیس سازمان اطلاعات عربستان، را مورد اهانت قرار داد و «عربستان سعودی، حمایت طالبان از بن لادن را توهین به خود دانسته و نمایندگی سیاسی­اش را از کابل فراخواند.(همان، 131)
دلارهای بن لادن نه تنها تیرگی روابط با عربستان و قطع کمکهای این کشور را به دنبال داشت، بلکه بالاخره موجودیت طالبان را نیز به خطر انداخت. عرب­های القاعده در یک طرح تروریستی، در میان دوربین عکاسی بُمبی جاسازی نموده برای مصاحبه به مقر احمد شاه مسعود رفتند. هنگام مصاحبه بمب منفجر شد و تمام حاضرین کشته و شخص احمد شاه مسعود جراحات سنگینی برداشت که بعد از چند ساعتی به شهادت رسید. در روز 11 سیپتامبر 2001 برجهای دو قلوی مرکز تجارت جهانی در نیویورک منفجر شد. مظنون شماره یک این عملیات، القاعده و اسامه بن لادن بود. طالبان از تحویل بن لادن به آمریکا، امتناع کردند و در تاریخ 7 اکتبر 2001 یعنی 26 روز پس از انفجار برجهای دوقلو، آمریکا به افغانستان حمله کرد و طالبان بعد از حدود یک ماه مقاومت، از صحنه سیاسی افغانستان کنار رفتند.
نقش مهاجرت در پیدایش طالبان
از دیدگاه جامعه شناسی، خصوصا جامعه شناسی انقلاب، بین رادیکالیسم، تندروی، انقلابی­گری و جابجایی جمعیت همواره رابطه معنا داری وجود دارد. به این معنی که همواره دگرگونی های عظیم، زمانی طرفدار پیدا می­کند که نسلی جدید با خواسته­های جدید و بریده از نسل قبلی ظهور نماید. این امر غالبا با مهاجرت و جابجایی افراد تحقق می­یابد. وقتی مهاجرت­های گسترده از روستاها و شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ اتفاق می­افتد، در دراز مدت موجب پیدایش خواسته­هایی می­شود که افراد گمان می­کنند فقط با انقلاب و زیر و رو کردن نهادهای مهم اجتماعی میسر خواهد بود.(عمادالدین باقی، 1382، ج1: 203) دلیل این امراین است که انسان، چنانکه از اسمش پیداست از انس وعادت گرفته شده، همواره با آنچه موجود است انس می­گیرد. وقتی چشم باز می­کند، با آنچه هست عادت می­کند و آن را همواره طبیعی و درست می­پندارد. اگر انسان در خانواده­ی متولد شود که دارای رسم و آیین خاص است، از نظر او تنها رسوم صحیح و ممکن در عالم، همان رسم وآیین خانواده اوست. وقتی وارد جامعه می­شود، هنجارهای حاکم برجامعه را به همان سادگی، می­پذیرد و طبیعی می­پندارد. اما وقتی انسان به یک باره از چنین جایی که به نظر او همه چیز طبیعی و درست است، کنده شده و در محیط دیگر قرار گیرد، دچار یگ گسست و ناهنجاری روحی می­شود. اگر تعداد این افراد بیشتر باشد، این پریشانی روانی گسترش می­یابد. تا اینکه به حدی می­رسد که نظام اجتماعی به نظر آنها غیر طبیعی، نادرست وناسالم جلوه­گر شده و در نهایت آنها را به سوی تندروی، رادیکالیسم و انقلاب می­کشاند. اگر اوضاع حالت طبیعی داشته باشد، فرد تلاش می­کند، خود را با نظام موجود تطبیق داده و آنرا طبیعی قلمداد کند. اما با جابجایی زیاد افراد، و آشفتگی ذهنی و روانی آنها، قضیه کاملا برعکس می­شود: افراد تلاش می­کند نظام اجتماعی وهنجارهای حاکم بر آن را بر اساس ذهنیت خود بسازد که این امر، جز با انقلاب و دگرگونی اساسی، امکان پذیر نیست. بنابراین قاعده مهم جامعه شناسی اعلام می­دارد که: انقلاب و دگرگونی­های عمیق نهادی، اجتماعی و ارزشی همواره از سوی کسانی پشتیبانی می­شود که از نسل­های قبل از خود و ارزشهای مورد پذیرش آنان کاملا جدا افتاده و در محیطی متفاوت، ارزشهای متفاوتی به آنها تلقین شده باشد.
این قاعده در مورد اکثر قریب به اتفاق نیروهای طالبان کاملا صدق می­کند. بیش از 90% افراد طالبان جوانانی بودند که در اردوگاه­های پاکستان بزرگ شده و از رسم و رسوم حاکم بر جامعه افغانستان، کمتر آگاهی داشتند. احمد رشید سربازان ملا عمر را چنین توصیف می­کند: «اکثر این سربازان بر خلاف انتظار، جوانانی 14 تا 24 ساله هستند، و بسیاری از آنان اگرچه مانند هر پشتونی طرز استفاده از سلاح را می­دانند، اما هرگز تا کنون در جنگی شرکت نکرده­اند. بسیاری هم، تمام عمر شان را در اردوگاههای آوارگان در بلوچستان و ایالات مرزی پاکستان گذرانده و در مدارس پاکستانی که در طول مرز با افغانستان پراکنده است، صرفا تحصیلات ساده قرانی داشته اند. این مدارس یا توسط ملاهای افغان و یا احزاب بنیادگرای اسلامی اداره می شوند. طلاب در این مدارس قرآن، حدیث و مبانی حقوق اسلامی را براساس تفسیر معلمان کم سوادشان، می آموزند. نه مدرّسان و نه طلاب در ریاضیات، علوم تجربی، تاریخ و جغرافیا هیچ چیز نمی­دانند. جهانی که این نوجوانان در آن به سر می برند کاملا از دنیایی که مجاهدین در آن زندگی می کردند، جداست. مجاهدین، که من در خلال دهه 1980 با آنان آشنا شدم، پیشینه قومی و قبیله­يی شان را به خوبی برمی شمردند، از مزارع و روستاهایشان با دلتنگی یاد می­کردند و افسانه­ها و داستانهای از تاریخ افغانستان در ذهن داشتند. این نوجوانان به نسلی تعلق دارند که هرگز کشورشان را در حال صلح ندیده­اند؛ بلکه تا چشم بازکرده­اند یا شاهد جنگ علیه متجاوزین بوده­اند و یا ناظرجنگهای داخلی بین جناحها. آنان هیچ خاطره­ی از ریش سفیدان، همسایگان و قبیله شان ندارند، و نه چیزی از اختلاط قومی و قبیله­ی می­دانند که محیطهای زندگی کنونی شان را فراگرفته است. این نوجوانان چون کف­های روی آب سوار بر امواج جنگ، در ساحل تاریخ افتاده اند. آنان نه خاطره­ی از گذشته دارند و نه طرحی برای آینده؛ برای آنها همه چیز زمان حال است.
این طلاب جوان بی ریشه، بی تکیه­گاه و فاقد شغل و به معنی دقیق کلمه یتیمان جنگ هستند. از نظر اقتصادی محروم و در دانش بی مایه­اند. از جنگ استقبال می­کنند؛ زیرا جنگ تنها شغلی است که می­توانند خود را با آن تطبیق دهند. اعتقاد ساده­ی شان درباره­ی برتری و خلوص اسلام که از ملایان ساده ده آموخته­اند، تنها تکیه­گاهی است که تاحدودی به زندگی شان معنی می­بخشد. اینان فاقد هرگونه مهارتی هستند و حتی در باره مشاغل سنتی اجدادشان همچون کشاورزی، دامداری یا صنایع دستی، چیزی نمی­دانند. گروهی هستند که به اصطلاح کارل ماركس پرولتاریای محروم افغانستان را تشکیل می­دهند. به علاوه، آنان داوطلبانه زیر چتر برادر خواندگی تلقین شده توسط رهبران طالبان در آمده­اند؛ زیرا خود چیزی جز همین گونه تلقینات ندارند. در واقع، بسیاری از آنان یتیمانی هستند که بدون حضور یک زن به عنوان مادر، خواهر و یا خاله و عمه در زندگیشان، بزرگ شده­اند. تعدادی زیادی از آنان یا طلاب مدارس هستند و یا در حصار اردوگاههای تفکیک شده، که حتی رفت و آمد معمولی بستگان زن در آنها ممنوع بوده است، زندگی می­کرده اند.» (احمد رشید، 1379، صص61-60) این فراز طولانی که از کتاب احمد رشید نقل شد به خوبی وضعیت طالبان را توصیف می­کند. اول اینکه آنان به حالت طبیعی که یک انسان در خانواده­ی متولد شده و به مروز زمان رسم و آیین­های حاکم بر خانواده وجامعه­ی خود را درونی می­کند، رشد نکرده­اند. آنان هیچ اطلاع و یا خاطره­يی از اختلاط اقوام و قبایل و تساهل مذهبی ناشی از تصوف، ندارند. دوم اینکه جهان بینی آنان در محدوده آموزه­های دینی بود که در مدارس توسط ملایان کم سواد و حتی بی سواد به آنان آموخته شده بود. سوم اینکه تعداد آنان به حدی زیاد بود که وقتی با هم جمع شدند، هم چون سیل خروشان سراسر خاک افغانستان را درنوردید. آنان به واقع می­خواستند که جهان خارج را بر اساس ذهنیت خود بسازند نه اینکه خود را با جهان بیرون انطباق دهند. نتیجه این شد که آنچه آنان در ذهن داشتند و برداشتی که آنان از دنیا، زندگی، دین، و… داشتند 100% مطابق با واقع بوده و باید بدون هیچ کم و کاستی اجرا شود. و در این راه از هیچ کاری دریغ نمی­کردند. بنابراین به سادگی می­توان برداشت طالبان از دین را چنین بیان کرد.
– حکومت فقط از آن خداست. ما حکومت خدا را در زمین خدا پیاده می کنیم.
– شکل حکومت فقط امارت اسلامی و حاکم باید عنوان امیر المومنین داشته باشد.
– مردان حتما باید عمامه و ریش داشته باشد.
– زنان حتما پوشش کامل داشته و حق هیچگونه اشتغال در بیرون را ندارد.
– پیروان دیگر مذاهب از جمله شیعیان کافر بوده و کشتن آنان واجب است.
– احکام جزایی اسلام بدون توجه به شرایط زمان و مکان و بدون کم و کاست باید اجرا شود.
– و….
این افراد با این وضعیت روحی و روانی، ماشین جنگی طالبان را به حرکت درآوردند. وقتی آنان اولین بار در قندهار اعلام موجودیت کردند، جز افراد معدودی نبودند. اما در مدت کوتاهی چنان پرتعداد و پرقدرت شدند که هم چون گرباد، سراسر افغانستان را در نوردیدند. احمد رشید در این مورد می نویسد: اوایل سال 1995 در شهر مرزی اسپین بلدک، اردوگاههای آموزشی بیشتری ایجاد شد و طالبان مدارس پاکستانی، که همچون سیل سرازیر افغانستان می­شدند، در یک دوره دوماهه در این اردوگاه­ها آموزش می­دیدند. آموزش دهندگان «از پرسنل سابق اردوی (ارتش) افغانستان بودند یا از اردوی پاکستان یا از لوای مرزی بابُر، معلوم نیست؛ اما سهولت ریش گذاشتن پشتونهای پاکستانی و پوشیدن پیراهن و تنبان توسط آنها و اختلاط در نیرویی که به راحتی در مرز تردد می کند، پدیده­ی است که نیاز به شرح و توصیف ندارد. در عین حال منابع آگاه غربی قبول کرده بودند که از مدتها قبل، آموزش طالبان را مربیان اردوی پاکستان در خاک آن کشور برعهده داشته اند.»(همان، 84).
اگرچه این امر بر هیچ کسی پوشیده نیست که طالبان فقط متشکل از مهاجرین ساکن اردوگاههای پاکستان نبودند، بلکه در میان آنان پشتونهای ارتش کمونیستی سابق و بسیاری از مجاهدین نیز حضور داشتند. اما رهبران گروه، تحت فشار خواسته­های طلاب جوان، هیچ وقت توان معامله و تنزل از شعارهای اولیه خود را نداشتند، حتی آن زمانی که موجودیت طالبان به کلی در خطر افتاده بود. «سران طالبان به خوبی می­دانستند که بعد از تصرف شهرهای مهم مثل هرات و کابل، اگر آنچه را که به نیروهایش تلقین کرده­اند، اجرا نکنند، اراده آنان سست شده و در برابر دشمن، دیگر از خود گذشتگی نخواهند کرد.»(احمد رشید، 184-166)
قتل عام شیعیان در مزار شریف و شعارهای ضد شیعی که آنان مطرح کردند، به خوبی وجهه تندروانه طالبان را که از پاکستان به ارمغان آورده بودند، به نمایش گذاشت. طالبان در ساعات اولیه فتح مزار، از مساجد این شهر اعلان می­کردند که شیعیان مزار سه راه بیشتر ندارند: یا سنی شوند، یا به کشور ایران بروند و یا کشته شوند. تمام مساجد متعلق به شیعیان بسته شد. نیازی از مسجد جامع شهر خطاب به شیعیان چنین گفت: «شما از خانه­های خود به سوی سربازان ما شلیک کردید، اما اکنون نوبت ماست. هزاره­ها مسلمان نیستند و ما باید آنان را بکشیم. یا باید مسلمان شوید و یا افغانستان را ترک کنید. هرجا بروید شما را به چنگ می آوریم. اگر بالا بروید از پای تان پایین خواهیم آورد و اگر پایین بروید از موی تان گرفته بالا خواهیم کشید.» (احمد رشید، 126)
هم چنین سخت­گیری بیش از حد طالبان نسبت به زنان، ناشی از زندگی اکثر طالبان در اردوگاههای پاکستان بود. افرادی که اکثرا حتا بدون حضور یک زن بزرگ شده و آنان را همچون «غولی» می­پنداشتند که در صدد تخریب ایمان و مذهب آنان و سایر مردم هستند. لذا از هیچ
گونه توهین و اهانت و آزار و اذیت زنان ابایی نداشتند. سران طالبان برای اینکه مشروعیت شان را در میان این جوانان از دست ندهند چه بسا آنان را تشویق به این کار هم می کردند.(دوپری، 1377: 206) احمد رشید در این مورد می نویسد: «رهبران طالبان بارها به من گفتند که اگر آنها به زنان آزادی بیشتر و یا امکان رفتن به مدرسه را بدهند، پشتیبانی نیروهای عادی خود را از دست می­دهند؛ چون آنان احساس می­کنند که رهبری شان در اثر فشار، از اصول خود عدول کرده­اند و در نتیجه از آنها نومید می شوند. آنها همچنین اعلام کردند که اگر سربازان شان امکان لذت جویی جنسی بیابند، ضعیف و متزلزل خواهند شد و با شور و اشتیاق سابق نخواهند جنگید. بنابراین سرکوب زنان نشانه­ی افراط گرایی اسلامی طالبان شد و از نیت آنها برای پالایش جامعه
و حفظ روحیه جنگی نیروهایشان حکایت می­کرد. همچنین مساله زنان به مهم ترین شاخص مقاومت طالبان در برابر سازمان ملل و دولتهای غربی تبدیل شد که تلاش می کردند آنان را به مصالحه و تغییر سیاستهای شان وادارند.»(احمد رشید، 176) یکی از سختگیر­ترین نهادهای طالبان، نهاد امر به معروف و نهی از منکر است. این نهاد مسووليت دارد که دیدگاههای تندروانه طالبان را مو به مو اجرا نموده و شیوه زندگی که آنان در اردوگاههای پاکستان داشتند را بر تمام مردم تحمیل کنند. در تمامی وزارت خانه­ها و نهادهای تحت کنترل طالبان، نهاد امر به معروف پرکارترین، فعال­ترین، گسترده­ترین و خشن ترین نهاد بوده است. ريیس اداره امر به معروف و نهی از منکر مولوی قلم الدین نام داشت. «هیکل و نام مولوی قلم الدین در شهر لرزه بر اندام هرکسی می­افکند. انبوه فرامین و مقرراتی که او تا کنون به عنوان رییس پلیس مذهبی طالبان از دفترش صادر نموده است، شیوه­ی زندگی توام با تساهل و آزادانه مردم کابل را به طور چشمگیری تغییر داده و زنان را مجبور کرده است که کاملا از انظار عمومی ناپدید شوند. … مردم هزاران مامور متعصب و جوان اداره را که با کابل، چماق و کلاشینکوف در سطح شهر مراقب عابرین هستند، پلیس مذهبی می­نامند.»(احمد رشید، 167)
فرجام سخن
تاریخ افغانستان مملو است از رابطه مسالمت آمیز مذاهب و ادیان. در این کشور فقط یک بار از ابزار مذهب و اختلاف مذهبی برای مقاصد سیاسی استفاده شده است و آن در دوران عبدالرحمن بوده است. اما در دیگر ادوار، مدارای مذهبی بسیار چشمگیر و قابل توجه بوده است. دلیل این امر، نفوذ دیرینه تصوف با فرقه­های متفاوت در جامعه افغانستان است. در اواخر قرن بیستم، علی رغم این سنت دیرینه، ما شاهد افراط گرایی و تندوری مذهبی در این کشور بوده­ایم. گروه طالبان نمونه­ی از تندروی مذهبی را به نمایش گذاشت که نه در قالب گرایش­های موجود در افغانستان می­گنجید و نه با سنت تاریخی این کشور همخوانی داشت. این گروه چنان اقداماتی تندروانه و افراطی از خود بروز دادند که شاید کمتر در تاریخ مذاهب اسلامی سابقه داشته است. لذا تحلیل این پدیده غیر منتظره، نیاز به بحث­های جدی و کارشناسانه دارد که باید در جای خود انجام شود.
در این تحقیق، تاثیر مهاجرت و جابه جایی زیاد افراد، روی این پدیده به آزمون گذاشته شده است. یافته­های این تحقیق به خوبی نشان می­دهد که سکونت طولانی مدت مهاجران، حتی تولد و بزرگ شدن آنان در اردوگاهها و تحصیل آنان در مدارس پاکستان، در پیدایش گروه جدیدی به نام طالبان بسیار نقش آفرین بوده است. البته نمی­توان پدیده­های اجتماعی را با نگرش تک عاملی تحلیل کرد، اما تا آنجا که در محدوده این تحقیق می­گنجد، این فرضیه قابل دفاع است. «مهاجرت و جابجایی میلیونها انسان و سکونت آنان در محیطی دیگر موجب پیدایش گروه جدیدی در صحنه افغانستان شد که در تندروی مذهبی و اقدامات افراطی در تاریخ این کشور سابقه نداشته است.
يادداشتها
1. احمدی، حمید، «طالبان ریشه ها، علل ظهور و عوامل رشد»، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، مرداد و شهریور 1377، ش 34-133.
2. باقی، عمادالدین، تولید یک انقلاب، تهران، نشر سرایی، 1382
3. پهلوان، چنگیز، افغانستان عصر مجاهدین و برآمدن طالبان، تهران: نشره قطره، 1377.
4. دوپری، نانسی هاچ، زنان افغان تحت حکومت طالبان»، در افغانستان طالبان و سیاستهای جهانی.
5. رشید، احمد، طالبان، اسلام، نفت و بازی بزرگ، ترجمه اسد الله شفایی و صادق باقری، تهران: دانش هستی، 1379.
6. روا، الیویه، «نخبگان سیاسی جدید در افغانستان» ترجمه ابوالحسن سرو مقدم، در افغانستان جنگ وسیاست، مشهد: آستان قدس رضوی، 1372.
7. روا، الیویه، افغانستان، اسلام و نوگرایی سیاسی، ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، مشهد: آستان قدس، 1369.
8. عصمت اللهی، محمد هاشم و دیگران، جریان پرشتاب طالبان، تهران: انتشارات الهدی، 1378.
9. مارسدن، پیتر، طالبان، ترجمه کاظم فیروزمند، تهران: نشر مرکز، 1379.
میلی، ویلیام، افغانستان طالبان و سیاست های جهانی، ترجمه عبدالغفار محقق، مشهد: انتشارات ترانه،

 

طرح نو

به گزارش شبکه اطلاع رساني افغانستان (afghanpaper)، پولیس سرحدی رومانیا 50

مهاجر افغان را که تلاش داشتند به صورت غیرقانونی وارد هنگری شوند را بازداشت کرد.

گفتنی است که این پناهجویان که شامل 15 طفل، 7 زن و 28 مرد می باشند؛ خود را دریک موتر تانکر پنهان ساخته بودند که در هنگام بازرسی سرحدی دستگیر شدند.

راننده موتر تانکر حامل این پناهجویان که یک جوان 25 ساله یونانی بود ادعا کرد که ازحضور افراد درموترش اطلاع نداشته است .

در گزارشی از باختر آمده است که پولیس سرحدی رومانیا درسال 2009 د رحدود 220 قاچاقبر و 1200 پناهجو را بازداشت نموده که اکثرآنان از کشورهای چون ترکیه ، هند و افغانستان بودند.

 

به ابتکار نهادی بنام kitke وابسته به اتحادیه حقوق بشرفنلند سیمیناری با شرکت نمایندگان

 انجمنهاوتشکلهای کرد وافغانی (کانون افغانستانیهای فنلند وانجمن افغانها درهلسنکی) برگزارشد

 سیمینار به تاریخ  29.03.2010جهت بررسی موانع وچالشهای فعالیتهای سازمانی وتوانایی های نهادها وانجمنهای فعال مهاجران وپناهندگان برگزارشد.

 دراین محفل ابتدا خانم کریستینا کورس فعال حقوق بشر دررابطه با فعالیتهای نهادهای مربوطه اش توضیحات مفصل ارائه دادند که درقسمتی از سخنان خویش گفتند با کارهای تحقیقی که انجام می دهیم واز حقوق اقلیتها در فنلند دفاع می نماییم واین نهاد بیشتر از 30 سال است که در فنلند فعال است.

سپس خانم کارین کرویج مخقق حوزه رسانه های گروهی تجربه تحقیقات خودرا با حضار درمیان گذاشت وی گفت: مدت ده سال است که دراین زمینه پژوهش نموده است وارتباط مدیا وجامعه را دو طرفه دانست .ایشان گفتند:مدیا ورسانه نتوانسته خارجیها ومهاجران را بخوبی درک نماید جنبه های منفی ومثبت خارجیها درمدیا را برشمردند از جمله درقسمتی از صحبتهای خود گفتند نقاط منفی خارجیها برجسته میگردد.

درقسمت دیگری اضافه نمودند درمورد خارجیها سطح معلومات نسبت به گذشته بالارفته است مدیا علیه نژاد پرستی مبارزه می کند.

سپس خانم پیا هولم کمیسر پلیس از وزرات داخله فنلند سخنرانی نمودند ایشان درمورد تجربیات خود و وظایف پلیس توضیحات ارائه نمودند .

درقسمتی از صحبتهای خود گفتند دراکثر جاها پلیس درجهت برقراری امنیت حضور دارد وپلیس درخوشیها کمتر حضور دارد ولی درمورد خارجیها گاهی هم درشادیها حضور دارند مثلا زمانیکه متقاضی پناهندگی خبر قبولی خودرا از پلیس دریافت می کند دراینجا با خوشی وشادی او سهیم می گردد.

دربخش دیگری از سخنان خویش اضافه نمود مشکل زبان درمورد مهاجران احتمال سوتفاهم را بوجود بیاورد.

 وی درمورد استغاده مترجم ازاعضای خانواده واطفال را کاری نادرست دانست واین مسئله می تواند مشکل ساز باشد. 

ایشان درباره تفاوت فرهنگها که بعضی فرهنگها زن ومرد غریبه درزیر یک سقف را قبول ندارد ؛ گفت : پلیس دراین زمینه فکر نمی کند او خود را یک کارمند حس می کند هیچگاه فکر نمی کند که زن است یا مرد.

وی در ادامه افزودند:فنلندیها نسبت به پلیس اعتماد دارند. 

درقسمت دیگری اضافه نموده گفت: پلیس هم انسان است وپیش داوریهای هم درجامعه وجود دارد واین پیشداوری ها دو طرفه میباشد.

صحبتهای محسن ذاکری ادامه بخش برنامه های این سیمینار بود وی زندگی مهاجران وپناهندگان را از زوایه دیگر مورد بررسی قرار داده گفتند اول باید میزبانان خودرا درک کنیم بعد از انها انتظارداشته باشیم و وی دراین مورد چنین گفت : مشکل بین ما وراسیست هاست که هردو یکطرفه به قضاوت می نشینند.

درادامه چنین اضافه نمود:  ما باید تاثیر متقابل داشته باشیم ما معلومات را انتقال ودریافت نماییم وصحبت رو در رو نمائیم و یاد آور شوم که توپ درمیدان ماست.

ادامه دهنده سیمینار صحبتهای اقای احمد عزیزی بود که از کشور سویدن دراین سیمینار شرکت کرده بودند .وی در باره دموکراسی به سخنرانی پرداخت در قسمت از سخنان خود گفتند: من درسویدن در زمینه توسعه دموکراسی کار می کنم دموکراسی به معنی برابری بوده و درصد سال گذشته دراینجا مشکل راسیسیم وخارجیها بطور جدی وجود نداشته است.

آنگاه خانم ترهی هیلدن که تحقیقات وسیعی درمورد تشکلها وانجمنهای خارجی در فنلند انجام داده است صحبت مفصل نمودند ایشان در مورد عوامل متاثر درتشکلها وانجمنها ، فعالیتها خارجیها درانجمنها ، تیپلوژی انجمنها ، انجمنهای قومی فرهنگی ، انجمنهای چند فرهنگی ، انجمنهای زنان ، انجمنهای دینی ، انجمنهای ائتلافی وانجمنهای جوانان توضیحات به حضار دادند.

آنگاه آقای ریبوار کریمی که یکی از تدویرکنندگان این محفل بود نظرات  خودرا پیرامون این سیمینار وادامه ای این بحث ها را مورد ارزیابی وتاکید قرار دادند.

درپایان نمایندگان نهادها وانجمنهای حاضر در سیمینار پیرامون مسائل مطرح درسیمینار به بحث وگفتگو پرداختند .

 نمایندگان تشکل ها ادامه این بحثها مفید برای جامعه مهاجر وپناهنده دانستند.

بخش خبری سایت کانون

 

 

 ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

هر روز صبح وقتی شهر آهسته آهسته از مردم پر میشد ومغازه داران ودکان داران شروع به کار میکردند سر و کله ی قدوس قلندرهم پیدا میشد ونزدیک سماوار بابه خالدار بگو و بخند آغاز میگردید.

 

 

قدوس با سر و وضع نامرتب ، موهای ژولیده و لباس های کثیف درگوشه ی تخت می نشست وعبور و مرور عابرین را تماشا می کرد.

 بعضی اوقات که شازیه به یادش می آمد با صدای بلند می خواند: (( ای چشما از کی باشه از بی بی شازیه جان اسای لب ها از کی باشه از بی بی شازیه جان اس))و بعد با دستش به روی زمین دو چشم بزرگ ترسیم می کرد و آن  را بوسه می زد، بروت هایش خاک آلود می شد و شکل جالبی را به خود می گرفت گویی ازآسیاب آرد خارج شده باشد.

عبور و مرور مردم تصویر او را  برهم می زد و سر و صدایش را بالا می ساخت.حرکات او برایم خیلی جالب بود. به این فکر بودم که چرا او همیشه از شازیه یاد می کند؟ این حرکات او چه معنا دارد؟ در جستجوی این بودم تا کسی را بیابم که برایم معلومات بدهد و پاسخ پرسش هایم را پیدا نمایم .قدوس قلندرگاهی می خندید ، گاهی گریه می کرد وگاهی هم اگر صدای سرودی را می شنید به رقص می آمد. دقایقی به قلندر نگاه کردم و بعد راهی مکتب شدم ، چند قدمی راه نرفته بودم که موتری با سرعت از کنارم گذشت و خاک را به سرم باد نمود.معلمان تاهنوز به صنف ها نرفته بودند. سر و صدای بچه ها دهلیزمکتب را پر کرده بود.-   

   استاد نمیایی ؟ بچا شوخی دارن . صدای یکی از شاگردان افکارم را ازهم پاشید چون هنوزهم ذهنم به طرف قدوس قلندر بود.

 با اشاره ی سر برایش فهماندم که می آیم.***هوا آن قدر گرم بود که هرکس به سایه یی پناه می برد تا دقایقی از شرآفتاب سوزان در امان باشد.عرق از سر و رویم مثل باران جاری شده بود ، از چاه حویلی  دلو آبی بالاکشیدم به سر و صورتم ریختم ، خودم را سرد کردم و رفتم دنبال قصه ی قدوس قلندر .بابه خالدار یک چای سبز هیل دار در پیاله اش ریخته بود و درگوشه ی تخت سماوارش آرام خوابیده بود ، به نظر می رسید امروز مشتری ندارد چون در گرمی مردم بیشتر آب استفاده می کردند.هرچه نظر کردم امروز از قدوس قلندر در آن دور وبر  خبری نبود ، به هرترتیبی رفتم بالای تخت نشستم تا ازبابه خالدار در مورد قدوس قلندر چیزهایی بپرسم. حیران بودم او را  چه گونه از خواب بیدار نمایم ؟ !

 زود به ذهنم رسید و گفتم :-      بابه جان یک چای سبز بیار که تشنه شدیم .-      اوه معلم صایب تو کجا بودی که ده ای وخت روز پیدا شدی چطو اینجه آمدی ؟-      تو چایه بیار باز قصه می کنیم بابه جان!بابه خالدارچای را پیش من گذاشت ، سماوارش را دوباره آب پرکرد و چند توته چوب در آن انداخت تا آتشش خاموش نشود ، بعد سرتخت مقابل من نشست. به صورتش نگاه کردم آدم روزگار دیده یی بود ، دو دندان پیش رویش افتاده بود ، یک خال بزرگ سیاه در یک گوشه ی بینی اش صورتش را بد نمود ساخته بود ، ازهمین خاطر او را بابه خالدار می گفتند.بالآخره سرگپ را باز کردم و از اوخواستم در مورد قدوس قلندر برایم قصه کند . او همسایه ی قدوس بود ، او را می شناخت .(( گوش کو بچیم ده پانزا سال پیش فامیل قدوس شان از ایران کوچ کده آمده بودن . نوید آغا پدر قدوس بیچاره همی یک بچه داشت ، زنش ( مادر قدوس ) ده ایران فوت کده بود.

 ما خوشحال شده بودیم که صاحب یک همسایه ی نو شدیم چون کسی پیش از اینا ده ای حویلی بود آدم خوب نبود همسایه ها از دستش به عذاب بودن ، قدوس تازه جوان شده بود. ایطور یک جوان کاکه بود که هرکس می دید دانش واز میماند. همی بیچاره قدوس همرای پدرش یکجا ده یک نجاری کار می کدن ، بسیار الماری های خوب جور می کدن ، دروازه خانه مره هم جور کدن ، مام نمی فامم چی شد، چند وقت ده ای شار نبودم رفته بودم که یگان جای غریبی کنم ، مگم چاره ی مه ده دگه جای هم نشد بالآخره آمدم ، باز یک روز همی قدوسه دیدم که همطور شده ، مه هم نفامیدم چرا ایطور شده ، دگه گپایشه مه خبر ندارم معلم صایب.))

 من با اشتیاق فراوان به گپ های بابه خالدار گوش داده بودم ، اما او هم بالای آتشم آب ریخت و جواب قناعت بخش برایم نداد. از جایم برخاستم و در حرکت شدم ، با برخاستن من تعداد زیادی از مگس ها نیز پراگنده شدند.نزدیکی های چاشت بود ، از نزدیک کافی کریم می گذشتم ، بوی پلو اشتهایم را تحریک کرد. دستم را در جیبم کردم ، دیدم 30 افغانی بیش نیست، پول یک خوراک نان را پوره نمی کند. ناچار راه خانه را در پیش گرفتم.نزدیک خانه که رسیدم دیدم میرویس و صبور باهم تُشله بازی می کنند، با آمدن من آن ها گریختند به درون خانه، چون هروقت اگر من آن ها را در تُشله بازی گیرمی کردم گوش های شان را مالش می دادم. به یادم هست یک روز که نزدیکی های عصر بود در کوچه با بچه ها همین بازی را داشتیم که پدرم همرای ملای مسجد آمد و خوب جزای مان داد.

 این روز هم گذشت.- پدر نالد از خودت ناموس نداری ، بی غیرت بی وجدان ، یکدفعه باش که آغایم  بیایه دهنته پاره میکنه.- او موش مرده ، سرمه تهمت می کنی ، خوارته بگو خوده پت کنه . مال ته هوش کو همسایه ره دزد نگی .این سرو صدا باعث شد تا من به بیرون بروم و ببینم که گپ چیست.طاهر و فضل همسایه های دورتر از ما باهم درگیرشده بودند ، طاهر می گفت فضل از سردیوار طرف خواهرش اشاره کرده ، اما فضل می گفت او تهمت میکنه.من آن دو را آرام ساختم ومی خواستم دوباره برگردم به خانه که صدای تقریبن آشنایی مرا به سوی خود خواند.-      معلم صایب کجا میری ، همونجه باش که ببینمت.-  

    اوه نعمت جان توهستی ؟ مانده نباشی ، باز از دیروقتا میبنمت ، ده ایقدر و قتا کجا بودی ؟-  

    گپا زیاد است ده ای سر کوچه نمیشه ، بیا که بریم لب دریا ، همونجه هوای خوب است ، سبزه است ، قصه کنیم مزه میته.آفتاب تصمیم داشت آهسته آهسته برود به استقبال شب ، شمالک های جانبخشی می وزید. در پهلوی دریا بستر کوچکی از سبزه های خود رو منظره زیبایی به دریا بخشیده بود. بانعمت یکجا رفتیم در گوشه یی نشستیم و متوجه این زیبایی دلپذیر شدیم. کودکان در لب دریا نشسته بودند و از ریگ خانه ی غچی می ساختند. آب دریا آن قدر زیاد نبود.نعمت همصنفی دوران مکتب من بود، بعداز اینکه مکتب را خلاص کردیم ، دگر نفهمیدم کجا رفت ، اینک بعداز سه سال اورا می دیدم.

 از این جا و آن جا حرف زد و از گرفتاری هایش یاد کرد. راستی او هم قدوس قلندر را می شناخت ، بالآخره گپ آمد سر قدوس . دیدم با یادکردن این موضوع چهره ی نعمت دگرگون شد و چشمانش به سوی دریا راه کشید. من او را  دوباره به خود آوردم و خواستم اگر در این مورد چیزی می داند برایم قصه کند. ازته دل آه کشید از جایش برخاست رفت به طرف دریا کمی آب به رویش زد و آمد دوباره به جایش نشست. از ظاهرش پیدا بود که یاد آوری این موضوع باعث ایجاد توفان در دلش شده است، چند قطره اشک از چشم هایش لغزید و با گلوی بغض کرده گفت :-    

  جمیل جان نزدیک شام است ، حالا بریم که ملا اذان میته .-  

    یا الله بریم .آن شب خانمم کچالو قورمه با پلو پخته کرده بود، خوب شکم سیر خوردیم و دقایقی باهم شطرنج بازی کردیم. من فکر می کردم نعمت در مورد قلندر نمی خواهد چیزی بگوید. به پیاله اش چای ریختم و باز به یادش آوردم. او دید که من زیاد اصرار دارم ، ناچار شد تا این معمای ذهن مرا حل بسازد. مگس را از رویش دور کرد و رو به من گفت:-        نمی دانم از کجا شروع کنم، یاد آوری ای موضوع مره رنج میته ، ایطور احساس می کنم که مثل مه نامرد پیدا نمیشه، –        نعمت جان تو یک بارقصه کو ، باز مرد و نامرد مالوم میشه.پس نعمت گفت :آن روز باد دلپذیری می وزید، شازیه سبد خمیر را  سر شانه اش گذاشته بود و به طرف نانوایی روان بود، موهایش از زیر چادرش بیرون شده بود و در دست باد پریشان می شد.

 دختر که جوان می شود مثل گلی که تازه بشکفد زیبا می شود، از پهلویش که گذشتم سستی و رخوت عجیبی تنم را فرا گرفت، دلم را به دل شیر بسته کردم و آهسته برایش گفتم : ” شازیه جان تو کلان شدی ، چرا در سرکها روی لچ می گردی ؟ ” 

 او لبخند زد و دیگر چیزی نگفت و به راهش ادامه داد، من به خاطری گفتم چادر بپوشد که تصمیم داشتم از او طلب گاری نمایم، اگر کسی به چشم بد به او می دید حسادت مرا برمی انگیخت.روزها به همین منوال می گذشت و من هر روز بیشتر از پیش به شازیه علاقه مند می شدم ، به کارهایم کم تر رسیدگی می کردم، همه کارم شده بود دنبال کردن شازیه ، خودم هم نمی دانم چگونه گرفتار او شدم.

چندبارتصمیم گرفتم تا دیرنشده باید به هرطریقی پیامم را برایش برسانم و برایش بگویم دوستش دارم ، اما جرئت نکردم از طرف دیگر اگر کسی در کوچه از این راز خبر می شد تشت رسوایی ما از بام می افتاد و کار دگر هم مشکل می شد. من در جستجوی یک فرصت مناسب بودم تا شازیه را از موضوع آگاه نمایم اما بی خبر از ازین که کسی دیگر درکمین است و او را  از دستم می رباید.پدر شازیه یک تعمیر نو آباد کرده بود، کارش تمام شده بود فقط نصب کلکین ها مانده بود .

صدای تق تق چکش نجار هر روز از حویلی آن ها به گوش می رسید ، قدوس همرای پدرش کار نجاری خانه ها را به دوش داشتنند.یک روز که ساعت از ده گذشته بود و هوا هم آن قدر گرم نبود من به منزل بالا برامدم و از پشت پنجره ی دهلیز به جستجوی شازیه پرداختم، چشمانم سرگردان ، این طرف و آن طرف او را می پالید. هرگاه دلم بهانه ی دیدار او را می گرفت می آمدم از پنجره ی منزل دوم به حویلی آن ها نگاه می کردم وشازیه را می دیدم که با گیسوان باز و موهای پاشان این طرف وآن طرف می رود و به دل من آتش می زند.

 اما آن روز با کمال نابا وری چیزی را دیدم که هرگز فراموشم نمی شود و هرگاه به یادم می آید درون قلبم آتش می گیرد و سرتاپایم را می سوزاند.قدوس در لبه ی ارسی نشسته بود و چوب های کوچک را اره می کرد، در همین وقت  شازیه با پیاله ی پر از آب به قدوس نزدیک شد، نمی دانم چگونه بگویم خلاف انتظار من ، قدوس پس از آن که کمی آب را نوشید بقیه اش را به یخن شازیه ریخت.

 او از جا تکان خورد اندکی دور رفت و بعد با عشوه ی خاص دوباره آمد تاپیاله را از دست قدوس بگیرد ، قدوس پیاله را پیش کرد تا او از دستش بگیرد اما با نیرنگ خاص پیاله را پس کشید و از مُچ شازیه محکم گرفت و برپشت دستش چند بوسه نثار کرد ، دستان سپید او در روشنی آفتاب می درخشیدند. پس از آن قدوس او را با خود به خانه ی دیگر برد و از چشمان من پنهان شدند. قوت وجود من تضعیف شد و دیگر تحمل دیدن نداشتم ، ندانستم چه شد.

ساعت یک پس ازچاشت بود که مادرم همراه با خواهر کوچکم بالای سرم نشسته بودند و خواهر کوچکم پاهایم را می مالید.فردای آن روز که حالم کمی بهتر شد تصمیم گرفتم به هرصورتی باید ترتیب کار را بدهم و قدوس را از سر راهم بردارم ، رفتم چند تن از ولگردان و ستنگان کوچه را پیدا کردم برای هرکدام شان چرس خریدم و مقداری پول هم برای شان دادم و بعد گفتم باید قدوس در ظرف دو روز از کوچه ی ما گم شود. آن ها به من وعده سپردند که حتمن این کار را عملی خواهند کرد.

من از اعتبار خوبی نزد آنان برخوردار بودم.امروز من هم نمی دانم با قدوس چه کارکردند که این طور شد ، او یک هفته گم بود ، پس از پرس و پال زیاد او را از باغ حاجی اسلم پیدا کردند نزدیک مردن بود ، پدر موی سفیدش دو  روز بعد از گم شدن قدوس سکته کرده بود. 

 دارو   دواهم فایده نکرد. پدر شازیه هم به خاطر بدنامی حویلی را فروخت و از این شهر رفت. امروز من از نامرد ترین آدم ها هستم ، خودم را نمی بخشم ، می دانستم شازیه قدوس را دوست داشت و به من نمی رسید. من کاری کردم که او را برای همیش از دست دادم و زندگی یک انسان دیگر را نیز تباه کردم.***در آن لحظه آتش نفرت در وجود من شعله ور شده بود دلم می شد گلوی نعمت را بگیرم و دیگر نگذارم بیشتر از این بگوید چون تحمل شنیدن بیش از این را نداشتم ، دیدم او هم خیلی خسته و پشیمان است ، قطره های اشک از گوشه های چشم هایش آمده و در نیمه راه گونه هایش خشکیده و خوابش برده بود. 

حسیب شریفی

تخار- افغانستان     

 

 

این گردهمایی بزرگ هنری وفرهنگی که با مشارکت جوانان ونو جوانان سازمان دهی شده بود با شور شعف زیادی آغاز بهار و نوروز باستانی تجلیل شد

 

محفل با تلاوت ازکلام الله مجید توسط خانم نرگس حیدری آغاز یافت .

انگاه شاعر جوان یما روستا به قرائت دوپارچه شعر از سروده های خود پرداخت .سپس مرتضی قانع زاده وعلی رضا علی زاده دو نوجوان این محفل مقاله وشعر بهاری خودشان را قرائت نمودند

 سپس آقای حامد شفایی مسئول کانون به قرائت پیام نوروزی کانون پرداخت ( که متن پیام درسایت به نشر رسیده است)

آنگاه مسابقه اطلاعات عمومی بین اطفال 8 تا 12 سال حاضر در محفل انجام یافت که دو گروه  الف و ب به رقابت پرداختند که توجه حضار را بخود جلب نمودند

.آنگاه ورزشکاران رزمی با هنر نمایی جالب که انجام دادند این جشنواره را بیاد ماندنی نمودند. 

آنگاه گروه تیاتر کانون نمایشنامه را تحت عنوان مرد مکار به نمایش گذاشتند که به معضلات جامعه افغانی درغرب می پرداخت که با زبان طنز حرفهای نا گفته را مطرح نمودند این نمایشنامه باشرکت علی احمدی ، علی جان حسینی ؛ علی افشاری ؛اسدالله ؛ مجتبی قانع زاده و محمد احمدی اجرا شد.

برنامه جدید وابتکاری تحت عنوان نمایش استعدادهای جوان که با اجرای یاسین رضایی ؛ جوانان آقایان حسین عطایی ، عنایت یاوری ، حبیب یاوری؛ سمیع حیدری ؛ فهیم حیدری وعلی احمدی دربخشهای هنری و ورزشی استعدادی های خودرا به نمایش گذاشتند که مورد توجه حاضرین در محفل قرار گرفت.

ادامه دهنده برنامه ها موسیقی بود که آقایان حامد پاینده و ویس جان محفل را با موسیقی افغانی شاد تر نمودند.

این محفل با اجرای خوب مجری جوان زهرا دهقان زاده که به زبانهای فنلندی و دری گردانندگی برنامه ها به عهده داشت  رونق خاصی به این محفل داده بود.

درپایان مسئولین کانون افغانستانیهای فنلند همراه با چند تن از بزرگان و مادران به اهدا تحایف به کسانیکه در جشنواره نقش ایفا کرده بودند پرداختند که با اهدا تحایف محفل با خوشی وشادی به پایان رسید. 

قابل یاد آوری است که عکسهای از مناظرزیبای وطن همگام با اجرای برنامه ها نوازش گر چشمان حضار بود که این عکسها کاری از عکاس متهد کشور اقای نصرالله پیک بود.

بخش خبری سایت کانون

 

بخشی از عکسهای جشنواره

 

 

  هوا تاریک شده بود. اما با چراغانیهای فراوان و مجلل موجود در شهر فضای شهر روشن و نورانی شده بود. از محل کارش به خانه برمی گشت. در داخل شهر واقعا که حال و هوای دگر حکمفرما بود و همگی به نوعی این حال و هوا را حس میکردند.

 

خوشحال بودند, می خندیدند. بعضی با پاکت های بزرگ خریدی که انجام داده بودند و به احتمال زیاد خرید و هدیه سال نو را تدارک دیده بودند در شهر در حال رفت و آمد بودند. در ساختمانهای درخشان و بلند شهر تابلوهای تبلیغاتی بزرگ مشغول و در حال تبلیغ بودند و مردمان شهر را به خرید بیشتر ترغیب میکردند. در پشت این ساختمانهای بلند نورافکنهای بزرگ در حال نورافکنی بودند. فردا شب در همین موقع شور و حال بیشتر از این هم خواهد بود. چونکه مردم شهر با آتش بازی به استقبال سال نو خود خودشان خواهند رفت.در محل کارش هم همه شور و شوق دگر داشتند. همه در حال وداع با سال کهنه بودند

.روزها فکر من اینست و همه شب سخنم

که چرا غافل از احوال دل خویشتنم

از کجا آمده ام، آمدنم بهر چه بود؟

به کجا می روم؟ آخر ننمایی وطنم

مانده ام سخت عجب، کز چه سبب ساخت مرا

یا چه بوده است مراد وی ازین ساختنم 

 

 اما او نمیدانست او را چه شده است که با این همه شور و شوق موجود در فضا او نمیتواند همراه دیگران شده و از شور و شوق موجود او هم سهمی داشته باشد.این حس سخت برایش بیگانه و غریب بود.نمیتوانست این تغییر و تحول و شور و حال بیرونی موجود در فضا را به درونش منتقل کند و درونش را متحول کند. رخوت, جمود و یخزدگی تمام درونش را فراگرفته بود. غربت را در تمام سلولهای وجودش احساس میکرد. دلش برای اندکی شادابی و طراوت و نیرومندی گذشته ها لک زده بود. میخواست این طلسم درونش را بشکند و پرواز کندو بال بال کنان بسوی او بشتابد.

 چرا که یقینا در کنار او آرام میگرفت و به آرامش ابدی میرسید. اما خودش را از آن زمان بسیار دور میدید. با لحظه ی رهایی و اتمام فراق و دیدار یار مدتها فاصله داشت. گاهگاهی او به دیدارش می آمد و برای اندک زمانی او را شاد میکردو طاقت آوردن لحظه لحظه های فراقش را برایش آسانتر میکرد. اما او نمیدانست چرا او نمیتوانست به دیدار او برود چرا که بسیار میخواست.

جان که از عالم علوی است، یقین می دانم

رخت خود باز برآنم که همانجا فکنم 

مرغ باغ ملکوتم، نیم از عالم خاک

دو سه روزی قفسی ساخته اند از بدنم

ای خوش آن روز که پرواز کنم تا بر دوست

به هوای سر کویش، پر و بالی بزنم

کیست در گوش که او می شنود آوازم؟

یا کدامست سخن می نهد اندر دهنم؟

کیست در دیده که از دیده برون می نگرد؟

یا چه جان است، نگویی، که منش پیرهنم؟

تا به تحقیق مرا منزل و ره ننمایی

یک دم آرام نگیرم، نفسی دم نزنم 

 اما چاره ای نداشت و میبایست تحمل میکرد. دیگر راهی وجود نداشت. اما همان لحظات اندکی که او به دیدارش می آمد و او را از نعمت وجودش اگرچه کوتاه بهره مند میساخت هم خودش غنیمتی بود که خبر از پایان خوب میداد. 

می وصلم بچشان، تا در زندان ابد

از سرعربده مستانه به هم در شکنم

من به خود نامدم اینجا، که به خود باز روم

آنکه آورد مرا، باز برد در وطنم

تو مپندار که من شعر به خود می گویم

تا که هشیارم و بیدار، یکی دم نزنم

شمس تبریز، اگر روی به من بنمایی

والله این قالب مردار، به هم در شکنم

 میخواست با مردم اطرافش حرف بزند و سخن بگوید و حقیقت را بگوید اما مردم اطرافش نمیفهمیدند که او چه میگوید و منظورش چه میتواند باشد. با خودش که فکر میکرد به نتیجه میرسید که خودش هم حقیقت را نمیداند اما او به یقین میدانست که این را که به نام حقیقت به مردمان خورانده اند و مردم آنرا بعنوان حقیقت باور کرده اند کذب است و میدانست که حقیقتی بالاتر و والاتر و فراتر از این چیزها وجود دارد. می خواست که همه را از وجود حقیقت دیگر خبردار کند و یا حتی بقول یکی از بزرگان هیچ حقیقت مطلقی وجود ندارد.

جان هر زنده دلي زنده بجاني دگرست

سخن اهل حقيقت ز زباني دگرست

 باید که میکاویدند و تحقیق و تفحص میکردند و حقیقت را پیدا میکردند چرا که همانا حقیقت برای انسانهای جویای حقیقت بسیار دلپذیر میتواند باشد. حقیقتی که با آن وجودمان را گوارا کنیم. اکسیری که با آن میتوانیم مس وجودمان را به زر بدل کنیم و هنگامیکه حقیقت در ذره ذره وجودمان نفوذ کرد میتواند که ما را سعادتمند و رستگار کند.

 وجودم در حقيقت زنده‌ي جاويد خواهد شد

که بايد روي جانان ديدن و جان را فدا کردن 

نوید آخوندزاده

نوروز يک سنت فراقومي، فرامليتي و فرا کشوری و حتي مي توان گفت فرا منطقه ای است. نوروز بخشي از فرهنگ جامعه ای جهاني شده است. امروز تقريبا” در سراسر جهان محافل نوروز در ابعاد مختلف جشن گرفته مي شود.

بر  چهره گل ، نسيم  نوروز  خوش  است                                      در طرف چمن، روي دل افروز خوش است

از دي كه گذشت هر چه گوئي خوش نيست                                   خوش باش و ز دي مگو كه امروز خوش است 

  نخست تشريف آوری فرد فرد شما عزيزان را به جشن نوروزی امسال خوش آمد گفته و آغاز سال 1389 هجری خورشيدی را به شما و به تمام کساني که با ما فرهنگ مشترک نوروزی دارند تبريک مي گوييم!

 امروز ما در اينجا جمع شديم تا سال نو و نوروز را که يکي از باستاني ترين جشنها است تجليل کنيم.  نوروز از لحاظ تاريخي و فرهنگي  متعلق به مردم و سرزمين وسيعي است که در افغانستان و کشورهای همجوار آن زندگي مي کنند.

 

نوروز يک سنت فراقومي، فرامليتي و فرا کشوری و حتي مي توان گفت فرا منطقه ای است. نوروز بخشي از فرهنگ جامعه ای جهاني شده است. امروز تقريبا” در سراسر جهان نوروز در ابعاد مختلف جشن گرفته مي شود. در همين فنلند خيلي از فنلنديها مي دانند نوروز چيست. در خيلي از شهرهای فنلند نوروز جشن گرفته مي شود.

 همينطور در ساير کشورهای اسکانديناوی و اروپايي و سراسر جهان. سازمان ملل متحد در طي نشستي خود در تاريخ 23 فبروری 2010 رسما” نوروز را يک مناسبت جهاني ناميد و آنرا برسميت شناخت. اين خبر خوش را همگي از رسانه های جمعي شنيديم.

ازين به بعد تمام کشورهای جهان، اول ماه حمل  را بعنوان نوروز در جنتری خود خواهند داشت. سازمان ملل اعلان نمود که نوروز برای بيش از 300 ميليون نفر در سراسر جهان سال نو است و بيش از 3000 هزار سال است که در مناطق از آسيای مرکزی، خاورميانه، قفقاز، بالکان، دريای سياه و نقاط ديگر جهان جشن گرفته مي شود.

 قبل ازين سازمان فرهنگي علمي يونيسکو، نوروز را در يک ميراث فرهنگي معنوی بشر اعلان نموده بود. اينها همه بيانگر اهميت نوروز است که بخشي از فرهنگ ما محسوب مي شود.

  در افغانستان عزيز و خيلي از کشورهای همجوار آن دهها قرن است که نوروز بعنوان آغاز سال نو و فصل بهار و توليد و شکوفايي و پويايي تجليل مي شود. نوروز ميراث مردمي است که به رويندگي، بالندگي، شکوفايي، پويايي و مهر و محبت و خرمي عشق مي ورزند.

  کانون افغانستانيهای فنلند با درک اهميت نوروز و حفظ و معرفي ارزشهای فرهنگي ما، هر سال محفل نوروز را بطور باشکوهي برگزار نموده است. امسال نيز ما افتخار داريم که اين جشن را به همکاری و حضور گرم شما عزيزان برگزار مي نماييم!

 کانون در سالهای قبل جشن نوروز را با همکاری انجمن ايراني و اتحاديه مليتهای آسيای مرکزی بطور مشترک برگزار نمود. در دو سال اخير ما بدليل افزايش جمعيت هموطنان ما و کوچک بودن سالن موفق به برگزاری محفل نورز بطور مشترک نشديم.

 اميد واريم که در آينده مشکل موجود حل گردد و همگي بتوانيم اين سنت ديرينه و مشترک را يکجا جشن بگيريم و محفل نوروز، ما را يکجا جمع کند و نقطه آغاز همکاريهای بيشتر فرهنگي و اجتماعي ما گردد!

 از جانب ديگر ايام نوروزی مصادف است با هفته بين المللي مبارزه با نژاد پرستي که در فنلند نيز ازين هفته برای توسعه کثرتگرايي، بردباری، مبارزه با نژادپرستي و معرفي کارهای مثبت خارجيها با برگزاری مجالس و گردهم آيي های تجليل مي شود. چه خوب است که ما نوروز را باهم و بصورت با شکوه با شرکت فنلنديها و اقشار مختلف خارجيها جشن بگيريم تا هم تجليل از سال نو و آغاز فصل بهار و هم  اقدامي باشد برای کثرتگرايي فرهنگي و مبارزه فرهنگي با پديده ای نژاد پرستي. کانون برای اين هدف نيک اعلان همکاری مي کند! 

جشن نوروزی امسال ما، بنام جشن شکوفايي و بهاری جوانان نام گرفته است و به همين خاطر، خود جوانان توليد و اجرای برنامه های اين محفل را برعهده داشته اند.

 کودکان و جوانان ما، آينده سازان جامعه ای ماست. تشويق و راهنمايي آنها در کارهای مثبت وظيفه ای همه ای ماست. بنا بر اين وظيفه، کانون افتخار دارد که جشن نوروزی امسال را اختصاص به کارهای هنری جوانان داده است. کانون با تمام توانش در خدمت جوانان است. هم اکنون پروگرامهای متنوعي را ما برای جوانان تحت اجرا داريم.

 کورسهای ورزشي ما برای دختران و پسران و همچنين پروگرام اورتي ما، با همکاری سازمان جوانان و وزارت تعليم و تربيت و وزارت فرهنگ فنلند بخشي ازين فعاليتها است.

در برنامه اورتي کانون، حدود 50 جوان مشغول کارهای هنری، ورزشي و خدماتي اند و در بهار امسال اکثر آنها مدال ها و ديپلمهای افتخار شان را دريافت خواهند کرد و اين يک افتخار کلان برای ما است که جوانان ما با کارهای مثبت خويش موفق به کسب مدال و ديپلم افتخار مي شوند.

ما به همکاری و تشويق شما هموطنان و مخصوصا” والدين و بزرگان ضرورت داريم!

  هموطنان عزيز؛ هر سال که مي گذرد، بر تعداد جمعيت افغانها در فنلندی افزوده مي شود. شايد در اينجا تعداد قليلي باشند که اولين محفل نوروزی ما را در سال 1997 بخاطر داشته باشند.

 در آن محفل ما حدود 10 خانواده بوديم، اما حالا به صدها خانواده و هزاران نفر رسيده ايم و همينطور سال به سال جمعيت ما افزايش مي يابد و به همان اندازه نيازهای بيشتری به فعاليتهای اجتماعي و فرهنگي است. برای رشد و بالندگي فرهنگي و حل مشکلات اجتماعي، ما بايد متحد شويم، بکمک همديگر فعاليتهای موجود را با کيفيت تر، موثر تر و بهتر سازيم.

 کانون از وحدت و همبستگي انجمن ها و هموطنان ما، استقبال مي کند و در اين هدف نيک تلاش نموده و خواهد نمود.

 کانون بعنوان يک نهاد اجتماعي و فرهنگي در حد توانش آماده کمک به هموطنان عزيز است. موفقيت ما نياز به همکاری شما دارد. چالشهای زيادی بر سر راه ما قرار دارند. ما با همکاری يکديگر مي توانيم بر خيلي ازين چالش ها و مشکلات پيروز شويم. بيکاری، افسردگي، نداشتن معلومات، مشکلات جوانان و خانواده ها، بخشي از اين چالش ها اند. ما برای فردای بهتر بايد تلاشهای بيشتر کنيم. اين کار نياز به همکاری دلسوزانه و کمک و مساعدت جمعي دارد.

 فنلند سرزمين فرصتها است. در وازه های مراکز آموزشي و علوم وفنون برای ما باز است. در اينجا با خارجيها بر خورد عادلانه صورت مي گيرد و در چنين فضای سالمي، ما مي توانيم در حد توان و تلاش خود رشد کنيم و دانش و هنر خود را افزايش دهيم. بايد از ين فرصتها استفاده ای بهتر کرد. 

 سال پر از خوشي، سلامتي، آسايش، آرامش و موفقيتي را برای فرد فرد شما عزيزان خواستاريم!همچنين امنيت، ترقي، رفاه و خوبيها را برای هردو وطن ما، يعني برای افغانستان عزيز و برای فنلند عزيز  خواهانيم!

 خواهشمنديم، اين محفل را چنان با خوشي و صميميت جشن بگيريد که تا آخر سال شاد بوده و خاطره های خوش آن، تا سال بعد زنده بمانند!

 مبارک باد اين سال و همه سالمبارک باد اين روز و همه روز

 با تقديم احترامات و تبريکات مزيد!

کانون افغانستانيهای فنلند 

پا نزده سا ل قبل ازامروز؛راد مرد استوار کشورزمین سوختهء ازجهل واستبداد

 رااعتبارمی بخشید ونسل جوینده آزادی را رهنمون گردید.که اندیشه

 ها وباورهایش باتکیه بردردها ومحرومیتهای تاریخی مردم کشوربه بالندگی رسید  

ودرحساس‌ترین مقطع زمانی به باروثمرنشست که این اسطوره شهامت پرچمدارمقاومتهای قهرمانانه ورهبرجریان فکری وسیاسی.شهیدعبدالعلی مزاری بودکه درافغانستان به نام جنبش عدالتخواهی معروف است.جنبش عدالتخواهی اوازمبارزه با تفکرانحصارسیاسی واستبداد قومی آغازشد.جنبش عدالتخواهی اومتعلق به تمام کسانی است که٬برای تحقق عدالت اجتماعی وتامین حقوق اقوام برادرافغانستان مبارزه میکنند.فرقی نمیکندکه این افراد وجریانها متعلق به کدام قوم باشد٬درامروزویا فردا بسربرند٬ ودرداخل و یا خارج ازکشورزندگی ومبارزه کنند.

شهید مزاري،ميخواست همه مردم افغانستان ازصلح وامنيت بيشتري برخوردارشوندوزندگي مناسبات اجتماعي برموازين استوارعدالت عيارگردد که تعلقات اتنيکي،گرايشات فکري وتفاوتهاي مذهبي،منشأ تبعيض حقوقي دربين مردم کشورنگردد.

الگوی تکثر گرایی قومی مذهبی مبنی برپذیرش تعدد و تنوع فرهنگی، قومی ومذهبی درچارچوب کلان ملی است که پذیرش تعدد و تنوع فرهنگی در چارچوب ارزشهای ملی درواقع یک نوع هم پذیری را در حوزه فرهنگ به وجود میآورد که این امر نقطه مقابل حذف و تحمیل فرهنگی بوده و جامعه  ما را به هویت ملی نزدیک میسازد.پلورالیزم قومی میتواند روحیه ی هم پذیری قومی را میان اقوام مختلف در افغانستان بالا برده و منتج به ملت سازی گردد، زیرا در این حالت روحیه برتری قومی دریک قوم نسبت به اقوام دیگررنگ باخته وهویت ملی شکل خواهد گرفت.پلورالیزم مذهبی که اکثراً به عنوان پلورالیزم درون دینی در حوزه تفکر مطرح است، یکی ازراه حل های مهم درعرصه تعارضات مذهبی به حساب میآید.

با توجه به تعدد مذهبی درافغانستان ا که دیگرشیعه ازنظراهل تسنن کافر تلقی نگردد وهمین طورتسنن از نظر اهل تشیع.مگر نخبگان سیاسی،همیشه تلاش کردند تا با دامن زدن به شگاف های قومی وترویج برتری خواهی قومی درافغانستان ،مردم را درخدمت خود بگیرند.تا فرایند شکلگیری هویت ملی به کندی مواجه  تا نظام ها کمتربتواندازهمه ظرفیتهای با القوه همه اقوام درجهت ساختارملت سازی درکشوراستفاده کند.ازآنجائیکه ؛ زندگی آدم درزمین بیانگرچهره های پنهان و آشکار تاریخ است که نه گفتن به سنت دیرینه تاریخ یعنی مبارزه وجدال خیربرعلیه شرکه بنیادی ترین مبارزه تاریخ بشریت را میسازد.، در نماد ها، اسطوره ها وباورها، با نام های گوناگون خدا – بت، ،آدم وشیطان،ها بیل وقا بیل، ابراهیم و نمرود،موسی وفر عون،اهورا مزدا واهریمن،  پیامبر وابو سفیان وامیه وابی لهب وتمام داردستۀ شرک آنان خیر وشر،علم وجهل، معصوم وجنایتکار وبا الآخره شهید مزاری وملا عمر  درآن،عینیت مییابند ونورو ظلمت واقعی به فعلیت قابل لمس میشود که ترسیمی است  ازدو گا نگی ادوارزنده گی انسان،هرفردی  میتواند ازین دو امکان یکی را انتخاب کند، اما دربرابر این انتخاب مسوول است.

در جا معه افغا نستان خیردرسیمای شهید مزاری وشر در قیافه ملا عمر و مبارزه میان خیر وشر درین دو چهره تبارز یا فته بود درسیمای این دو میتوان ادوارمختلف مبارزه انسان را ترسیم کرد مبارزه میان استاد مزاری وملا عمر تجلی دو ساخت از سر نوشت آدمی ودر درون هر کسی در جنگ است.آنچه مفقود نمیشود فضیلت درخشان عدالت خواهی بابه مزاری میباشد.

 او، با خواسته های روشن وساده، مقدم بر همه به هدف برپائی عدا لت درسراسرکشور بود.گرچه میتوان نور وظلمت را یکجا ویا درتقابل آندو را مشاهده کرد که گاهی ظلمت در برابر نور پیروز است زیرا برخی اوقات شریعت با چاقوی شریعت ذبح شرعی می شود.که خانۀ نوربه کاشانۀ ظلمت وبه تلاش برای حذف مردم تبدیل میشود. پیامبر زمانی فریاد عدالت خواهی برآورد که جامعۀ اورا ظلمت فراگرفته بود. درجامعۀ که پیامبردرآن مسئولیت پیامبری یافت که ظلمت تصورنوررا محال ساخته بود.درچنین جامعه  پیامبر تمام بت های جوروستم زمانه اش را با آوردن نورترس ووحشت را درهم میشکند.شهیدمزاری نیز در زمانی که اختناق همه ء جامعه را فراگرفته بود و جرئت ایستادگی در برابر این اختناق ازهمه سلب شده بود تولد یافت وبربیعدالتی فریاد برآورد.

ودرشرایطی که مردم بجزپرستش بتهای زمانۀ خویشراهی دیگریرا فراروی خود نمیدیدند اوگفت.تاریخ چیزی نیست بجز رویاروئی ظلمت ونور که تمامی آن کسانی که دربرابر استبداد وتبعیض ایستاده اند وازکسانیکه عامل این خشونت هاوستم ها بوده اند.  درافغانستان طی سه دهه جنگ وبحران  به ساختارهای دهقانی، قبايلی، شهری، نيمه شهری و مختلط ضربه ء شدیدی وارد شده است.بحران هويتی،اعتماد وگريزازهمديگر، بحران سياسی، اقتصادی واجتماعی درجامعه شيوع يافته است.زيرا درساختارمختلط و پراکنده جامعه افغانستان قابليت اجرائيوی وتطابقی بوقت زياد وکار طولانی نیازدارد .

برای شناخت ازشخصيتهای کليدی ونيروهـای فعـال انسانی  می بايست بتاريخ زندگی وعملکرد آنها پيش از تکيه زدن به قدرت سياسی به مطالعه پرداخت که،تأثیرگذاری حوادث و پدیده های پیرامونی وانطباق روزافزون شهید مزاری را با این عینیتها، ازاو بعنوان یک استوره  تاریخی جامعه  کشور و بخصوص مردم هزاره ساخت و، دلایل که برایش ارائه میدهد،همگی ازرهبری نمودن حیرت ا نگیز مقاومت مردم هزاره ء شهر کابل هستند. 

 مزاری بزرگ میگفت که من همیشه حق را به مردم میدهم و تنها با قرارگرفتن دررهبریت مبارزین درکنارمردم است که آنان را از مشروعیت و حقانیت برخوردار میسازد همه درکنارهم وبا قبول موجودیت همدیگر و احترام گذاشتن به حقوق وحیثیت ملی وانسانی همدیگررا برای ایجاد شرایط ملت واحد وازطریق نمایندگی واقعی آن،دولت واحد ملی هموارساخته میتوانند.شهید مزاری درمورد وحدت ملی میگوید که ما درافغانستان هیچ نژادی را نمی‌خواهیم نفی کنیم. ترکمن، هزاره ،تاجیک ،پشتون، ایماق, ازبک, نورستانی ,پشه ای, بلوچ و دیگر اقوام  با هم برادرهستند.همه آنها باید برادروار زندگی کنند وهرکس به حقوق شان برسند و هر کس درباره‌ای سرنوشت خودش تصمیم بگیرد.

شهید مزاري که خود درمتن نابرابريها،  و تبعيض  بزرگ شده بود، تأمين آزادي، عدالت و برابري را در پرتو قوانين عادلانه و انساني، براي نجات مردم افغانستان از فقر، عقب ماندگي، ظلم و استبداد سياسي، ضروري و اجتناب ناپذير مي دانست .صداقت،سادگي، روحيه خدمتگذاري وابتکاري، او را به يک رهبروشخصيت برجسته و بي بديل سياسي و اجتماعي تبديل نمود و عشق او را در دل هزاران انسان فداکارو وطندوست جاي داد.روایت های شان از هرگونه دستبرد و پنهان کاری، بدورخواهد بود، چون ایشان علاوه براینکه درمتن حوادث حضور داشتند،توصیف واقعیتهای به ظاهر ساده و همه کس فهم،چنان مخاطب را تحت تاثیر قرار می دهد

 شاید بعد ا زیک ونیم دهه درباره عهد شکنی گروه مزدورطالبان این پرسش پیدا شودکه خلق کنندگان این فاجعه ها چه کسانی بودند؟ که مبادا روزی این چهره ها واین داستان ها ی خونین درپس معامله گری تاریخ، گم شوند و یا چهره های خود را در پشت دنیایی از افتخارات پنهان سازند و در برابرروشنگری ها سدی از ذرایع بنا نماید. ولی مردم صدمه دیده ازین حوادث خونبار،روایتگر تاریخ کتمان شده یک نسل به خون خفته، و حکایت گر عقده های فرو خورده، رنج های به جا مانده از زمانه های دوراست  تنها چهره ملا عمر رهبر گروه طالبان به عنوان شاخص ترین چهره ها که در متن رویدادهای تلخ دهه نود میلادی، مطرح هستند . که چگونه  به مردم  کشور وخاصتا جامعه هزاره تراژیدی مزار شریف- بامیان – یکاولنگ  شمال کابل تخار- جوزجان ومیمنه داد، تراژیدی که میتواند شاهکار همه ویرانیها و قساوتهای صورت گرفته است؟

ملاعمراین چهرهءمنفورترورووحشت که با پیمان شکنی سبب شهادت استاد مزاری ویارانش وباعث نسلکشی هزاران انسان بیگناه و زمین سوخته درین سرزمین بلاکشده شده است که نمیتوان نقش این چهره رادرآن رویدادهای فاجعه بارنادیده گرفت

  با گذشت بیش ازیک ونیم دهه وتحو لات فا جعه بار که درطی اینمدت درکشور پدید آ مد، برهمگان  ثا بت کرد که قدرت سیاسی باید، ممثل اراده ملی باشد ومشروعیت خود را ازاراده آزاد مردم بگیرد، صلح وثبات، وفاق وهمگرائی ملی، استقلال وآ بادانی کشور،آرمانی تحقق نیا فتنی نخواهد بود وآن آرزوها حتمأ به واقعیت خواهد پیوست.بازخوانی اندیشه های شهید مزاری بعد ازیک ونیم دهه به این دلیل اهمیت پیدا میکند که درفرهنگ ازهم گسیخته کشور، باردیگردر برخی ازساحات زندگی سیاسی افغانستان رویکردهای قوم گرایانه و انحصارجویانه رخنه کرده و دستاوردهای سیاسی مردم  افغانستان  را مورد تهدید قرارداده است.

در پرتو اهداف و آرمانهای عدالتخواهانه و انسانی او افق رو شنی را برای کشور ترسیم نموده و از صداقت وعظمت آن روح بزرگ برای ادامه راه آن شهید استمدادمی طلبیم .گرچه برخی ازرهبران ونخبگان گروه ها واحزاب سیاسی اقوام حاکم وانحصارگرقدرت همواره شعارملی واسلامی را میدهند ولی دراقدامات روزمره ءشان علایم قومی وگروهی بمشاهده میرسند وآنان سعی دارند که علایق قومی وگروهی خود ها را زیر نقاب مقوله های ملی و اسلامی پنهان نمایند تا دیگران را فریب دهند.

 چنانچه به ترکیب کابینه جدیدآقای کرزی دقت کنید که اکثر وزرای انتخابی از یک قوم خاص هستند این درحالی است که افغانستان مجموعه ای از اقوام متنوع است ومشارکت همه آنان درقدرت تضمین کننده امنیت ملی افغانستان خواهد بود. بخصوص در شرایطی که دولت مولود ناقص یک انتخابات جنجالی است حداقل تدبیرسیاسی ایجاب میکرد که آقای کرزی درانتخاب همکاران خود دردولت دقت بیشتری میکرد.

 مردم افغانستان میدانند که حکومت افغانستان هیچگاه خود را زحمت نخواهد داد تا برای مردم سرزمین شان تلاش نمایند.پارسال طالب های کوچی نما که ازپشت مرزهای کشور داخل وطن شدند و با پشت سرگزاردن چند ولایت با بار وحمل اسلحه های سنگین وسبک خود را بجان مردم ساکن درنواحی ولسوالی بهسود ولایت میدان رساندن بیش ازده ها تن ازمردم ساکن وبیگنا ه را به خاک و خون کشیدند وبیرقهای سفید سرخانه هایکه خود سوزانده بود نصب ودولت منتخب با کمک اردو به اصطلاح ملی کوچیهای طا لب مسلح را بیگنا ه دانسته وهیچ اقدام علیه این خونریزی انجام نداده بلکه کوچیها اسلحه های شانرا دوباره به شترها بسته برای سال جاری به سراغ مردم این مناطق که حامی دموکراسی است واسلحه های شانرا در پروسه دایاک برای اولین بارتسلیم دادند بیایند.

تا وقتیکه عدالت اجتماعی وحقوق ملیتهای ساکن درافغانستان مساوی وعادلانه سنجیده نشود وجلوخونریزی وکشتاردربرخی از نقاط وطن گرفته نشود که نه  تنها آرامش وصلح و ثبات درو طن نخواهد آمد موقعيت ژئوپلتيك افغانستان زماني قابل درك است كه نگاهي به كشورهاي همجواربا اين سرزمين اندازيم.در شمال اين کشورآسياي ميانه قراردارد كه ازآن به حيات خلوت روسيه ياد ميشود.آسياي ميانه در ديپلماسي غرب بخصوص آمريكا در دهه‌هاي اخيرازجايگاه ويژه‌اي برخوردار بوده است.درحال حاضرنیزتلاش كاخ سفيد نفوذ درآسياي ميانه براي رقابت با  روسيه است. روسيه هم به كشورهاي آسياي ميانه به عنوان شريكان استراتژيك و سنتي خود نگاه ميكند و تمايل چنداني به باز شدن پاي ابرقدرتهاي فرامنطقه‌اي در اين ساحه ندارد.

 افراط‌گرايي هم به عنوان يك بازوي كمكي ميتواند مستمسك خوبي براي غرب و آمريكا به حساب آيد تا ازموج بيداري كشورهاي مسلمان آسياي ميانه جلوگيري كند.افغانستان ازغرب نيزبا جمهوري اسلامي ايران هم مرزاست كه دشمني ديرينه آمريكا باجمهوري اسلامي ايران برهيچكس پوشيده نيست.افراط‌گرايي وطالبان در منطقه بهانه خوبي براي آمريكا وهم پيمانانش به شمار مي‌رود تا  درنزديك مرزهاي شرقي جمهوري اسلامي ايران د ر افغانستان حضور داشته باشند وگروههاي تروريستي مانند جندالله را تغذيه نمایند وبه حمايت ازمخالفین جمهوري اسلامي ايران بپردازند.

ودرشرق افغانستان  كشورهند با ظرفيتهاي رو به رشد اقتصادی قرار دارد كه در سالهاي اخيربه يكي از قدرتهاي بزرگ اقتصادی  جهان تبديل شده است. اين وضعيت براي آمريكا كه داعيه یگانه ابرقدرتي جهان را دارد گران است كه  درسطح بين‌المللی رقيب جديدي در منطقه برایش پيدا كند. به همين دليل بهترين راه براي مشغول نگه داشتن هند تا مسائل في مابين اسلام‌آباد و دهلي نو لاينحل باقي بماند وهرازچند گاهي اين دوكشورمهم شبه‌قاره رجزخوانيهايي عليه همديگر داشته باشند.طوریکه وزیرخارجه هند  گفته است. که از دیدگاه هند، اصلاً طالبان خوب وجود ندارد، زیرا ، این گروه به کمک اداره استخبارات پاکستان ایجاد شد و اسلام آباد از آن برای انجام حمله علیه هند، استفاده کرده است.

  اما، واشنگتن از منفعت های هند برای افغانستان کاملا آگاهی دارد.ولی از اینکه هند را به حیث یکشریک درپهلوی خود دارد،نگران است  آمریکا به این باور است که دادن نقش بیشتر به هند در افغانستان، شاید تنشهای منطقوی را افزایش دهد و  پاکستان را به اقدامات متقابل در افغانستان و هند وادار سازد. چين هم به عنوان یکی از ابرقدرتهای  رو به گسترش قاره كهن آسیا، در شرق افغانستان موقعيت دارد که در رقابت جدی با غرب در مسایل افغانستان قرا د اشته است.

درطی مدت سه دهه جنگ درافغانستان نقش پاکستان و استخبارات نظامی آنکشوربرای تضعیف حکومتها و تبدیلی مهره های قدرت درافغانستان خیلیها تعین کننده بوده و میباشد. که ريشه ء تمامی بحران ، خشونت ، ترورو نا آرامیها در جهان ومنطقه ازهمين مکاتب بنيادگرايی و تروريستی نام نهاد اسلامی پاکستان سرچشمه میگیرند.پاکستان توانست ازلحاظ تسليحاتی خودرا به.قدرت اتومی مبدل ودوستي سخاوتمندانه غربرا به دست آورد هدف ستراتیژیک سیاست نو پاکستان نسبت به طالبان،اشکارا، تجدید بنیادی هسته رهبری کننده طالبان با پیشکش نمودن طالبان نو است.که ادارات استخباراتی پاکستان جستجوی هدفمند رهبری نظامی- سیاسی طالبان را اغازنموده اند.؛ تصفیه های کادری نسبت به ان فرکسیونهای طالبان که با الکل ازکنترول ادارات استخباراتی پاکستان خارج شده اند؛دستگیری، حد اقل، چهارتن ازفعالین بسیار مهم جنبش طالبان را درخاک پاکستان وچرخشهای  سیاسی جدید بیانگراغاز بازی نو درمنطقه سرحدی افغانستان پاکستان میباشند،هدف ستراتیژیک سیاست نو افغانی اسلام اباد درحال حاضراماده نمودن وبردن رهبران جدید طالبان به پشت پرده سیاسی میباشد.اسلام اباد درچنین اوضاع به« طالبان نو»رهبران دیگراپوزیسیون مسلح  ضرورت دارد که ازاوامرافسران ادارات استخباراتی پاکستان اطاعت نمایند .

عربستان سعودی نیزکشورمهم اسلامی درجهان به شمارمیرود اما درموضوع افغانستان میتواند نقش آفرینی، وغیر سازنده داشته باشد.بدلیل اینکه حلقه ریاض لندن اسلام آباد سالهاست که از افغانستان استفاده کرده تا جریان افراط را ازکشورهای خود به سمت اینسرزمین سوق دهد.جریان افراط سالهای طولانی است که همچون برگی برای بازی درعرصه دیپلماسی عربستان سعودی مورد استفاده قرار میگیرد.

جریان طالبان یا القاعده مدتهای طولانی ا ست که ازکمک مالی عربستان سعودی برخورداربوده وتوانسته که این همه سال دوام بیاوردبا درنظر گرفتن این نظریات نمیتوان امید بست که عربستان برای مهارطالبان کمک جدی ای به جامعه بین الملل وافغانستان انجام دهد..

بهترين بهانه كه مي‌تواند حضورغرب و آمريكا در افغانستان را توجيه كند، داعيه‌ي مبارزه با تروريسم است.انگلیس وهلند که مشغول حل مشکلات داخلی هستند .اروپا ازجنگ درافغانستان خسته شده است.هلند با ترک کردن افغانستان راهی برای دیگر اعضای اروپایی ناتو باز میکند که دیگران نیزمانند هالند میتوانند به طرف کلمه سبز خروج” بروند  زماني غرب  تمام توان خود را صرف شكل گيري و احياي گروه هايي به نام القاعده و طالبان در سرزمينهاي اسلامي و افغانستان مي كرد.

با اين نگاه است كه ميتوان گفت تا زمانيكه مطامع  و بازی سیاسی غرب به رهبري آمريكا در قبال كشورهاي منطقه از جمله ايران، روسيه، هند، پاكستان و چين وجود داشته باشد، بازي مبارزه با تروريسم  نيز پایانی ندارد كه گاهي در اين بازي غرب با آنها مي‌جنگند و اسامي سركردگان آنها را به عنوان عوامل خطرناك براي صلح جهاني در ليست سياه مي‌گنجانند و گاهي هم گناهشان را بخشنده و نام آنها را از ليست سياه خارج مي‌كنند و جبران خسارات مي‌كنند.

شهید مزاری داعیه دار برابری حقوق اقوام محروم کشور بود ودر مبارزات دادخواهانه جهت تحقق آرمانهای مردم زحمت کش افغانستان دو دهه پیش بازی های سیاسی کشور های ذیدخل در باره  افغانستان  را در آن زمان  افشا می نمود که صدمات زیادی را درین باره متحل شد ه تا باالاخره جان شیرینش را درین راه مقدس از دست داد که همه ساله مردم حق شناس کشورسالروز شهادت این منادی عدالت را تجلیل و گرامی میدارند.

روحش شاد،راهش پررهرو وآرمانهایش جاودانه باد

    درود به به روان پاک شهید  مزاری وهمهء رهروان راه ء عدالت و آزادی ! 

         مستحکم باد وحدت مبارزاتی مردمان محروم افغانستان                                                                       

                                                –  7  – ماه -مارچ – سال – 2010 – میلادی                                                

                                                                                                                                                             

سازمان مذکور  بخاطر فعاليتهای نسيمه در راستای پيشگيری از خشونتهای خانوادگي، مبارزه با نژادپرستي، فعاليتهای اجتماعي و تلاش در توسعه عدالت اجتماعي و برابری و داشتن شجاعت او را شايسته ای مقام بهترین زن پناهنده در سال 2010 در فنلند شناخت.

کانون افغانستانيهای فنلند اين پيروزی را به نسيمه رزميار و خانواده اش و تمام زنان هموطن در فنلند تبريک گفته و موفقيتهای بيش از پيش ايشان را خواستار است!

عکس:yle.fi/

پیمایش به بالا