مقالات

در امتدادِ بوطیقای متن مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط Admin   
شنبه ، 9 جدی 1391 ، 22:35      (مشاهده: 8309)
                                                                                                                                                       نه بوطیقا                                                                                                                                           نه انکار مانیفست                                                                                                                 هم قبول  هم گسست از فیض بوطیقابدوی                                                                                                                سخن همی گفت                                                                                                تا به پای دار برسید                                                                                          دلیلۀ محتاله مقالات او را بشنید                                                                            پس تمامت حکایت بنوشتند                                                                                چون قصه بدین جا رسید                                                                                    بامداد شد و شهرزاد لب از داستان فروبست.                                                                                                                                                                            متن،بربطی است که رابطه های پیش از خود را به خود ربط می دهد.متن،پراتیک زبان است.ققنوسی است که پیوسته در اوراق خود،تخریب می شود،مـی میرد و بشکل معاصرتر زنده می گردد.شبکه ای از واژه ها،تعبیر ها و سخنهای یاغی است.هر واژه گلبرگی است که در غیاب عطر،موج میزند.هر تعبیر،ضـــربه ای در ارجاع و توقفی در دلالت است.                                                     واژه،                                                                                                         خرچنگی است که در صفحۀ کاغذ                                                                  ظاهرن به مورچۀ معصوم   تبدیل  می گردد اما هیچ متنی معصوم نیست.                 و متن،                                                                                                       نیستانی است که در ذهن خواننده  پس از طی    نَی  می شود.              متن/مرغزار معانیهرمتنی از درون میراثها و چرخشهای چندمجهوله می گذرد.در هر متنی نوعی از مناسبت بینامتنی مستقراست.نویسنده پیش از آنکه قلم بر کاغذ یا انگشتان بر کیبورد  ببرد،با ایده ها و حس های عام و سرگردان سروکار دارد،اما همینکه نوشتن را آغاز کرد،با دغدغۀ زبان یعنی چگونه گفتن و چگونه نوشتن درگیر می گردد،همانگونه که خواننده در جریان خوانش به چگونه خواندن پی میبرد و در هربار خواندن چیز تازه ای در ذهنش شکل می بندد/معنا تولید می شود.در یک متن،هر جمله مثل یک روزنه است که بسوی افق های متن باز می شود.متن یک میدان بازی است،بازی های متنوع زبانی.داخل شدن درین میدان مربوط به تجربه و مهارت بازیکن(نویسنده و خواننده) است.نویسنده به کاشتن و کاربرد واژه ها می اندیشد و خواننده به کشف و تأویل.                                                                  متن محصول نوشتن است.نویسنده،در جریان نوشتن،بار بار بسوی حذف و جانشینی میرود.واژه ها،مصرع ها،جملات و حتا صفحات را چلیپا می زند،دیلیت می کند.ظاهراً بخاطر صیقل زدن و حضور بخشیدن به نیت و معنا،خط خوردگی ها را زیبا نویسی می کند.این همه دیلیت ها و پاره کردن ها،این همه حذف کردن ها و اضافه کردن ها بیانگر تشویشی است که در جریان نوشتن،اتفاق می افتد.نویسنده چیزهایی را به آشغال میریزد تا جایگاه اثرمندی را در حیطۀ متن اشغال کند.میناتوری کلام با امپراتوری سخن گره می خورد،و از همینروست که چگونه نوشتن و ظهور زبانی چیز ها و ناچیز ها برای نویسنده دارای اهمیت بنیادین می گردد.در زمانۀ ما،هر متن نویسی تلاش می کند تا در جریان نوشتن به بازی های آشنا و مجهول زبانی،سرازیر بماند.نویسنده جاعل است(به تعبیر لاکان)در جریان نگارش با جعل و تحریف ناخود آگاه درگیر می باشد.متن بعد از نشر،از مؤلف فاصله می گیرد.اما این متن،جدا شدن سر از تن مؤلف نیست، غیبت مؤلف از متن است...متنی که بعد از نگارش و بعد از نشر،از کنترول مؤلف خارج می گردد و در حیطۀ اقتدار خواننده قرار میگیرد.فروپاشی و آفرینش مجدد،در درون متن اتفاق می افتد.هیچ متنی پایدار و جاودانه نمی ماند.هرچه سخت و استوار است دود می شود و به هوا می رود.متن،دون کیشوت فتوحات و رویاهاست،اما این فتح و این رویا در قلمرو واقعیت اتفاق نمی افتد بل در ذهن خواننده بشکل رویداد زبانی روی میدهد.رابطه بین مؤلف/مخاطب همانا رابطه بین نگارش/خواندن،است.متن در جریان نوشته شدن،جاذبۀ معنای نهایی یعنی متافور بوطیقای مدرن را از دست می دهد و در جریان خوانده شدن،سطر به سطر،ساختار می ریزد،و "بنیان متافزیکی و کلام محوری آن شکسته می شود".فضای کنایی و استعاری،بینامتنیت،میکانیزم ارجاع و تداعی،رابطه بین معنا و مصداق را ویران می سازد. هر متن،بر گرفته از مراکز بیشمار فرهنگی است.تأئید و انکار برگه ها و مکالمات قبل از خود است،ایستادگی در برابر قواعد و معیار هایی ست که سطور مؤلف در تبانی با ساطور زمانه،بُتوار جاودانی اش کرده است.            بوطیقای متن،گذر از بندِ بوق و بوطیقاست.ما در عصر فروپاشی بوطیقه ها نفس می کشیم/قرن بیست و یک.قرنی که مرگ زمان مرگ مکان و مرگ فاصله را اعلان کرده است.قرنی که خود میراث دوره های پیشین است.                                             ارسطو با نبوغ و قابلیت فلسفی خویش،ردای خطابه و درخت بوطیقا برافراشت و برای شعر،معیار زیبا شناسیک و قاعدۀ تئوریک وضع کرد. " زیبایی شرطش داشتن نظم و اندازۀ معین است،                                                             شعر تقلید طبیعت است،                                                                                            زیبایی صورت آرمانی واقعیت است                                                                                       و شعر زیبا،شعری است که مقلد،موزون و همآهنگ باشد " تاریخ نقد جدید/جلد1/رنه ولکباستانی،یعنی پیشاکاج و تأسیس سنت.                                                      پوئیتیکای ارسطو به سنت مستحکم تبدیل می گردد.معیار ها و قواعد آتنی از نسلی به نسل دیگر،از فرهنگی به فرهنگ دیگر انتقال یافت هر متنی بعد از آن بینامتنیت شد،از سینۀ فارابی،ابن سینا،نظامی عروضی،وطواط و شمس قیس گذشت و در ذهن نیکلابوالو به بوطیقای منظوم تبدیل شد(1674م).نقد و قرائت متن به هر خواننده اجازه می دهد که ابدی شدن قاعده و معیار را در فتوای فرانسوا لاهارپ شاعر و منتقد عصر روشنگری،بپذیرد یا مسخره کند."بوطیقای بوالو،قانونی کامل است.                                                                                کاربرد آن در هر موردی صحیح است.                                                                            مجموعه ای از قوانین بطلان ناپذیر است که حکم آن الی الابد آنچه را باید تقبیح شود                     از آنچه قابل تحسین است،متمایز خواهد ساخت "/تاریخ نقد جدید/جلداول/ رنه ولکدر هر زمان و زمانه ای،نویسنده ای آمده است و با شصت نبوغ،اثری ازخود برجای  گذاشته و با انکار و جذب متن های پیشین،بوطیقای دگرتر نوشته است.بوطیقا در هر دوره ای،یعنی وضع کردن قواعد ابدی و قوانین کامل.هر بوطیقا ادعای کامل بودن و ابدیت دارد.تعریف شعر،تعریف زیبایی،تعریف واقعیت و تعریف حقیقت همانست که در هر مرحله ای در یک نظریه ای درج گردیده است.نقدشعر همانست که بر بنیاد معیارات نوشته شده،انجام پذیرد. آفرینش شعر و سنجش آن متکی بر همین بوطیقه ها صورت می گیرد.غزل،مثنوی و رباعی(موزون و مقفی)برای آن خوب است که المعجم فی معاییر اشعار العجم درباره خوبی ها و کمالاتش فتوا داده است.اوزان شکسته، برای آن زیباست که تذکرۀ آن در شعبۀ "حرفهای همسایه"راجستر شده است.../بوطیقا در البوطیقا     شاعری،                                                                                                                                   صناعتی است که شاعر                                                                                                                      بدان اتساق مقدمات موهمه کند و التئام قیاسات منتجه.                                                                                      بر آن وجه معنی خرد را بزرگ گرداند و معنیی بزرگ را خرد و نیکو را در خلعت زشت باز نماید                                   و زشت را در صورت نیکو جلوه کند و به ایهام، قوت‌های غضبانی و شهوانی را برانگیزاند تا بدان ایهام طباع را انقباض و انبساطی بود و امور عظام را در نظام عالم سبب شود . اما شاعر باید که سلیم‌الفطره، عظیم‌الفکره ‌، صحیح‌الطبع، جید‌الرویه ، دقیق‌النظر باشد. در انواع علوم متنوع باشد و در اطراف رسوم مستطرف و شاعر باید که در مجلس محاورت خوش‌گوی بود و در مجلس معاشرت خوش‌روی. اما شاعر بدین درجه نرسد الا که در عنفوان شباب و در روزگار جوانی بیست‌هزار بیت از اشعار متقدمان یاد گیرد، و ده‌هزار کلمه از آثار متأخران                                                                              پیش چشم کند/مجمع النوادر(چهار مقاله)/مقالت دوم/در ماهیت علم شعر/نظامی عروضی                                                                                                                                                                     کلاسیک،یعنی خود،تقلید،ترویج و گل زدن بر تاج سنت                                     آنچه دیگران گفته اند و نوشته اند به سرمشق تبدیل می شوند.در سال های 1317 و 1318 هـ استادخلیل الله خلیلی بنا به اظهار خودش،پس از خواندن مجلۀ موسیقی که در ایران چاپ میشده گویا مدیر مسؤلش علینقی وزیری و یکی از اعضای هیئت تحریرش صادق هدایت بود.در آن مجله شعرهایی از نیما چاپ میشده است...یک سروده به انجمن ادبی کابل میفرستد که مستزادواره است...شب اندر دامن کوه                                                                                           درختان سبز و انبوه                                                                                            ستاره روشن و مهتاب در پرتو فشانی ...انجمن ادبی کابل این شعر را چاپ نمیکند و یک تذکر نوشته میکند که دریغ از چنان قصاید و مثنوی هایی که شما می سرودید و چرا قریحۀ شما ناگهان دچار چنین انحطاطی شده است و ... از زمرۀ استادان انجمن کسی که بسیار سختگیر بود و یک سرمو از موازینی را که رشید وطواط و شمس قیس رازی و ... گفته اند نمیپذیرفت،مرحوم ملک الشعراء قاری عبدالله خان بود/در غیاب تاریخ/ص 44/استاد واصف باختری شعر نوعی از بینا شعر است.بینا شعر یک نوع متن یا پاره-متن است.                     متنی سیال و چندساختاره.هر شعری لبالب از لعاب لبهای دیگران است.تخیل مستقل است اما حس ها و خیالات دیگران نیز از درونش عبور می کنند.                              شعر زمانی معاصرتر است که نسبت به حضور پیش از خود در فضای تازه تر به ساختار برسد و ساختار بشکند.بوطیقا شکن شود.این نوع شعر ترکیب عناصر مأنوس و حرکت بسوی یکپارچگی،تمرکز و ساختار نیست بل تأکید بر  مناسبت بین پارچه های متفاوت است،قطعاتی که از طریق تلفیق و همنشینی به متن تبدیل می گردد.در شعر کلاسیک و مدرن،همه چیز بوطیقایی و تعریف شده است.بوطیقای نظم و تناسب، بوطیقای معنا و ساختار.شاعر نمی تواند یک اینچ از آنچه بوطیقا فرموده است عدول نماید.فرم ،محتوا،زبان،سبک، وزن،قافیه ،آرایه ها،زیبایی،واقعیت، حقیقت،رکیک،حرام ...همه تعین شده اند و از فلتر طلایی یکسان سازی می گذرند.غزل در هر حالتی با قواعد غزل و استتیک تغزل، ساخته می شود (اجبار وزن،قافیه،گزینش واژه،درک زیبایی و محدودیت بیت)و آنچه با عروض شکسته و سپید به ساختار میرسد،بازهم معیارات مشخصی را بر شانۀ شعر بار میزند (عناصر ساختار،وزن،آهنگ طبیعی کلام، تمرکز ذهنی)...اما در شعر امروزینه،دیوار میان روابط عناصر فرو میریزد.مرز بین ایده، وزن،موضوع، قاعده،معیار،مرکز،پیام،معنا،تعهد،اندیشه و مجموعۀ ساختار،... برداشته می شود.بجای تقدیس اندیشه،نوبت به اندیشیدن می رسد.از مرجعیت زدگی به مرجعیت زدایی تحول می کند.شعر از دایرۀ فرم و کاربرد صناعات محض ادبی به دنیای "معضل زبان " گسترش میابد.از تک زبانگی بسوی چندزبانه شدن،از انزوای سخن به سوی تعدد سبک و تنوع بازی ها و تنوع سخن.                                                   شعری که از فضای پارانوئیک و صرفن استعاری به فضای آیرونیک،شیزوفرن و کنایی، نیز دل گشوده است.                                                                                شعر ما شاید مظهر آگاهی های عصر خود نیست                                               بل مولود تکرار است.                                                                                    شعر در خطۀ خطبه و خطابه،به آخر خط رسیده است.در حصار آسمایی و تن آسایی ، مانند بُن،به بُن بست رسیده است.شعر مثل معضلۀ زن،در حجاب فتوا و احکام زندانی است.بوطیقای عروضی هنوز مقدس و ابدی پنداشته می شود،کسی جرئت ندارد که بگوید بروی استتیک عروض شکسته،بوف بومی یا گلوبال نشسته است.چه کسی می تواند شعر سپید و بی وزن را بسوی وزن و همنشینی با آهنگ های مطروده دعوت کند...غزل سرا از غزل مدرن و پست مدرن دم میزند،بدون آنکه دقت کرده باشد که غزل و یا هر شکلی از شعر عروضی،دچار انواع جبر و انواع سلطه و تمرکز ساختاری است.این آفت و اجبار،شعر نیمایی و سپید را نیز احتوا می کند.وقتی پای جبر و سلطه و تمرکز در میان باشد،شعر در حیطۀ قواعدِ امروزی و قوانین دیروزینۀ خود باقی میماند و پرش بسوی تازگی و خلاقیت را بی آنکه امروزینه کند زایل می سازد.از اینروست که چنین شعری (عروضی، نیمایی، سپید)نمی تواند در فضای قرن بیست و یکمی با مرگ ابداع و آزادی در بوطیقای کهنه به زیستن ادامه بدهد.نمی تواند خود را تازه نکند.نمی تواند با حفظ ارزش های پیشین بسوی جذب تازگی ها نرود.               شعر عروضی یکپارچه،همانقدر قاعده مند و بوطیقایی است که شعر نیمایی و سپید . این قالب ها شاید هیچکدام به تنهایی نتوانند در قلمرو تجربه های جدید متنی و هکذا در فضای شعر جهانی با جامۀ جن زده و جُلرنگ ظاهر گردند.شعر موجود یعنی شعر بُن بست،و بن بست بمفهوم انکار و طرد گذشته نیست،حذف شعر موجود مساوی است به تأئید آن.نه طرد مطلق و نه تأئید کامل. راه سوم این است که از طریق تلفیق انواع امکانات زبانی و سخنی،شعر ظفرمند زمانه سروده شود.با استفاده از همۀ تجربه ها و میرا ث های موجود زبانی(تلفیقی از انواع وزن،انواع بی وزنی،انواع قالب،انواع سخن ، انواع زبان،انواع صنایع بدیعی...)در کنار آن با جذب صدا های مطروده،روایت های ممنوعه،قالب های گم شده،سخن های یاغی، صناعات در حاشیه مانده، ... موقعیت شعری بطرز تازه تر و آزاده تر تثبیت گردد.تازگی در تأسیس فرم و تازگی در چگونگی چیدن سخن.                                                                                         شعر فقط با تخیل محض سروکار ندارد،که همه چیزش مخیل باشد.به حیث محصول تفکر،با انواع تعاملات فزیولوژیک مغز درگیر است.از شهود تا شعور،از من آگاه تا صد ها من شناخته و نا شناختۀ دیگر،از خیال و ایهام تا تقلید آشکار از واقعیت،از مکاشفۀ مبهم تا مناقشه منطقی،از زبان اروتیک و مذهبی تا زبان فاخر و طنز،از هذیان و کابوس تا فلسفه و فلکلور ...شعر در فرم موجوده به نفس تنگی مصاب گردیده است.برای نجات از مفلسی و غرق شدن،دقت و تأمل مجدد لازم است،                                 نگاه ذوجوانب به میراث های متنی،                                                                توجه به امکانات بیانی و ظرفیت های بدیعی. فرهود :                                                                                                شعر یک سؤتفاهم تاریخی و نوعی نژاد پرستی در عرصۀ نوشتار است...این جمله که عصارۀ یک نظریۀ ادبی است مستلزم دقت و تأویل بیشتر است،چنانچه از فضای نوشتار شما بر می آید که از سالهای 2003 به این طرف در مورد مقولۀ شعر به دریافت های جدیدی رسیده اید آیا درست درک کرده ایم؟ نجفی :                                                                                                  این سخن و این مقال را در 2003 بصورت جدی اعلام کردم و مخالفت جدی را هم تاهنوز درین مورد دریافت نکرده ام و تنها با سکوت دوستان سخنورم مواجه بوده ام.در واقع  بی اعتقادی و جداشدن از نوشتاری بنام شعر،چه کلاسیک چه نیمایی و چه پسانیمایی مرسوم و تثبیت شده،در 1363 در شهراستانبول با نوشتن "متن استانبول" برایم اتفاق افتاد و ناخودآگاه به کشف دیگربودگی فراموش شدۀ خودنایل شدم . اینجاست که بیاد پل ریکور می افتم که در کتاب مهم خود «خویشتن همچون دیگری»، تحلیلی جامع از نقش «دیگربودگی» در ساخته شدن «خویشتن» بطور کلی ارایه می کند و شرح می دهد که هر خودی دربردارنده ی قسمی دیگربودگی در درون خویش است و همین باعث می شود که حتی اندیشیدن بدون دیگری امری ناممکن تلقی شود.فرهود :                                                                                                 شما به این نظر رسیده اید که بین شعر و نثر دیگر مرزی وجود ندارد ،برای این دریافت تان چه بسترهایی را در متن های امروز و دیروز مدنظر داشتید؟نجفی :                                                                                                   در گذشته به نقش مارکس در نوشته هایم اشاره کرده ام... و همچنین در 2006 نوشتم که "نویسندگان بعد از مدرن با در آمیختن صورت ها و اختلاط قلمرو  های مختلف،همۀ مرز های قابل تصور در سخن را می شکنند و مرکز گرایی از خود و جهان را مطرح میکنند، مابعد ساختارگرایان نیز تمایز میان نظامهای سنتی نوشتار ،از قبیل نقد و ادبیات و فلسفه و سیاست را نفی میکنند و به وجود نوعی متن کلی اعتقاد دارند"... و بستر دیگری جعبۀ ابزار در بازی های زبانی ویتگنشتاین و نگاه او به فلسفۀ زبان است.و اما بستر های دیگر بصورت گذرا از اثر به متن رولان بارت،فلسفۀ ریزومی ژیل دلوز و فلیکس گتاری و بطلان فراروایت ها از ژان فرانسوا لیوتار و نظریات ساخت گشایی های ژان بودریار و متافزیک حضور و اوراقگری ژاک دریدا تا اشارۀ ژاک لاکان به نوار موبیوس در ساختن شخصیت انسان ها و تقسیم کردن ناخودآگاه به سه بخش واقعی،تخیلی و نمادین و همچنین تئوری بینامتنیت ژولیاکریستوا و ادامۀ آن بوسیلۀ ژرارژنت و ...و در نهایت به فروپاشی من ِ یکپارچه که همان مرکز زدایی از خود و جهان است و حضور ما بعد از دورۀ الیناسیون در دوران مدرن و ورود ما در عصر قطعه قطعه شدۀ پسامدرن.فرهود:                                                                                                 شما در مورد تقدس زدایی و مطلق گرایی ،بیش از صدساعت،در حوزۀ نوشتار سخنرانی های پیاپی داشته اید،و همه جا از شعر به عنوان پاره متن نام برده اید، لطفن توضیح بیشتری درین مورد بدهید؟نجفی :                                                                                                 نخست باید به هالۀ تقدسی که برگرد سر شعر عمامه کرده اند اشاره ای بکنم.برای آنکه هر نوشتار یا پاره متنی که برآن هاله ای از تقدس کشیده اند و نام ویژه و احترام ویژه ای برای تولید و بازتولید آن قایل هستند خواستم که از آن افسون زدایی کنم و از هالۀ تقدس بیرونش بکشم و دعوتش به همنشینی با دیگر گونه های نوشتاری کرده باشم که درین مجموعه و مشارکت با دیگر گونه های متفاوت و متناقض جهان متن را یادآوری کرده باشم که فاقد تسلط و تمامیت خواهی و بدور از مطلق جویی ساختار،به اهمیت بافتار متن اشاره کرده باشم.و با بطلان سرمشق ها و دعوت به همنشینی گونه ها،ساختارها و نژادهای متفاوت و متنوع،مشارکت سخن نوشتاری دیداری و شنیداری را توضیح داده باشم و خواستم تا با مرجعیت زدایی عمامه را از سر هرمفتی و هر ولی فقیه  و هر مطلق جو و تمامیت خواه و تنوع گریز و بافتارشکن بردارم و بدین جهت بود که من دعوت همگانی برای تشکیل جمهوری دموکراتیک سخن را پیشنهاد کرده ام.  فرهود :                                                                                                    شما قبلن نیز گفته بودید که با تولید کلاسیک و نیمایی و سپید و پسانیمایی مخالف نیستید و خود تان از غزل و مثنوی شروع کردید و به نیمایی و سپید رسیدید و حالا منظور تان این است که به اینها پشت کرده اید؟نجفی :                                                                                                   نه،منظورم این است که با تولید و مهارت بر همۀ این ساختار ها که هرکدام پاره متنی بیش نیستند،در چیدمان با گونه های دیگر نوشتاری چه اروتیک چه فاخر ،چه مهلک چه مضحک،درین بافت و شکافت ِ پنو لوپه یی،ارکستری از گفتمان ها و ساختار های متنوع برای تولید بافتار جهان متن ایجاد نمائیم. فرهود:                                                                                                     آیا موافقید که با انتخاب تکه ای از گفتگوی گذشته،به این بحث نقطۀ پایان بگذارم؟نجفی:                                                                                                     خوب است.                                                                                                "پرسش این ست که ، درعصربطلان ِ همه ی " فرا" ها ، یا "کلان روایت " ها ، چه کسی قادرست  فراسخنی را بیافریند، تا سخنی به نام شعر را ،به شناخت درآورد و تعیین کند،کدام نوشتار شعر است و کدام نثر؟                                                  به گمان من شعر ،یک سؤتفاهم تاریخی و نوعی نژادپرستی در عرصه ی نوشتار است تقابل های دو تایی ِ شعر/نثر ، چونان دیگرتقابل های دوتایی "دوالیستی"،مستقل وجدا ازهمدیگر نیستند،بلکه در هم تنیده اند.به نظر من مشکل و سلطه،از زمانی آغاز می شود،که یک نظریه ی اخلاقی،بر یکی ازآن دو حاکم می شود و  هدف و منظورجدا سازی و برتری بخشیدن ِ یکی بر دیگری را به پیش می برد و باسرمشق قراردادنِ   
 
آن انتخاب،به شیوه ای مستبدانه،تعیین می کند،که کدام نوشتار ،"باید "شعر باشد و کدام نثر، و باز هم به نظر ِ من،اعتقاد به حضور ِ چیزی به نام شعر،در بین ِ پاره متن ها و دیگر انواع نوشتاری،نوعی متافیزیک ِحضورست.چراکه در بین انبوهی از گونه های مختلف و متفاوت و متمایز  نوشتاری،امتیاز دادن، مطلق کردن وسرمشق قرار دادن ِ یک یا چند نوع از این گونه ها،به نام شعر،بحران آفرین ست و شناخت چیزی به نام شعر را دچار بحران ِتعریف می کند و موجودیت اش را مدام ،به تعویق می اندازد".

جهان به انفجار سر و پای خود نزدیک است
جهال به انتحار سرِجای خود نزدیک است                                                                         جهود
جُنُب
وجناب
همان جانِ جهان
زهر طرف که بجنبی همین جیم و جلایق است
چراغ هستی من صادقانه زندیق است
درون جمجمه ام کهکشان ابریق است
امروز در هفت صبح
دوصد و نُه مفلس به طناب پیوستند
مفیستو فلس می داند در جُنگ جهنم چه خبر هست                                                             نُه اگر یک باشد،                                                                                                               دَه هیچ نیست                                                                                                             اگر هم حجرالفلاسفه را داشته باشی                                                              
در هوای حنجره ام
فر آمدی به دالان حروف و سنگ                                                                                          از رخ چو خورشیدت نوک برقه بالا کن
که جهان به انتحار خدای خدای خود نزدیک است؟/
بیست و سوم دسمبر/سالارعزیزپور     در وضعیت چند لحنی و گسیخته نویسی،مصرع و بند دچار بحران می گردد،روال منسجم از دست میرود،اقتدار زبان سست می شود.شعر زبانیت خود را در درون آشفتگی ثبت می کند.اگر بتواند با دقت ضبط کند.اگربتواند از تنوع استفادۀ درخور کند.با ورود یک سطر یا یک بند از نوعی خبری یا مصرعی در فضا و وزن دگر،اتوریتۀ موزون متن به دو شکل فرو می ریزد.هم بلحاظ وزنی و هم بلحاظ نوعیت زبان و نوع موضوع...مرکز شعر متزلزل می شود و مصرع و بند،ریزه ریزه ریزومی می شوند.در میدان بازی ها،مرز بین شعر و نثر ویران می گردد.متن به پیوند هردو تبدیل می شود.شعر/نثر                                                                                         درین گونه شعر،نقل قول یک نوع اقتباس است نه تضمین(آوردن مصرع یا بیتی از شعر دیگران،یا آوردن حدیثی...برای اثبات نیت و آرمان خود).تضمین در سطح یک بُعدی حرکت می کند و اقتباس در سطحی چند سویه و به منظور ویران کردن نیت و بینش تک ساحتی.تضمین،به ساختار اعتبار می بخشد.اقتباس و کاربرد تنوع،سرمشق و ساختار را میریزاند.                                                                                       امروز در هفت صبح/اخبار                                                                                                    اگر هم حجرالفلاسفه را داشته باشی/فاوست                                                                       از رخ چو خورشیدت نوک برقه بالا کن/عشقری                                                             هدف،شکستن مرکز و گسستن از یکدستی است.تأکید برآنکه آشفتگی جابجاتر از یکدستی باشد.اینجا حادثه ای بنام بافتن و آمیختن اتفاق می افتد،بینامتن بخاطر مستقر کردن انواع بازی های زبانی... نقل قول های بدون گیومه،برگرفته از انواع متن(غیر موزون ،موزون،نثر عادی...تا چسپاندن یک تصویر)،عنعنۀ سرمشق و تضمین را برهم میزند.گفتگو میان سطر ها و بند های متلون،یکپارچگی زبانی را از درون می ریزد. یکریختی ذهن و سبک ارائه را از نظم عادی و سلسله مراتب بیرون می کشد...در شعر امروز هدف از بروز تجربۀ واحد و تجربۀکامل نیست،همانگونه که در نقاشی،رمان و فیلم اتفاق نمی افتد ...تجربۀ شخصی قسمتی از حرکت شعر را احتوا می کند.شعر و هنر بسوی یک رویای دایرةالمعارفک بی حجم پیش میرود.پیوند توته هاست مانند یک کولاژ.توته های زهری و عسلی،رکیک و مطهر،اروتیک و فلسفی،جد و هزل...شعر با فرو رفتن در چندین زبان و چندین سخن و چندین متن،زمینه را برای ایجاد زیبایی های سیال و معانی پویا و فرم تازه تر،فراهم می سازد.                                               شعری که به متن تبدیل می شود یک بینا شعر است.یک قطعه معماری کوچک است که بجای سنگ و فولاد،از خشت ِ کلمه ساخته شده است.اما مثل یک قطعه معماری به سبک چارلز جنکس،این نوع معماری از قطعات و سبک های گوناگون ساخته می شود،آمیزه ای از سبک های زمانی است،تلفیقی از مکان های گوناگون دنیا.ترکیبی از تنوع تزئینات و رنگ و مواد.مرگ قایمه،مستقیم و مستطیل.گذار بسوی ارجاعات،تقلب و آشفتگی...شعری که از قطعه ها و انواع ترکیب یافته باشد،زبانیتی را شکل می دهد که زیبایی و لذت از طریق دریافت ربط هایش ،ایجاد می شود.زیبایی ناموزون و آشفته ،زیبایی پر از زیکزاک و پیچیدگی...   استعاره،در استعاره،واژه بجای واژه می نشیند.کاربرد آن در قلمرو نظریۀ جانشینی است.عبور از درک و معنی بسوی دلالت ومصداق است. چندمعنایی از ویژگی باطنی واژه بر میخیزد،کاربرد واژه منوط به موقعیت کاربر و مخاطب است.اما استعاره نویس متکی به ذات جانشینی،به حضور تابناک و معنای روشن و ظفرمند گرایش میابد.معنای یکه و نهایی.                                                                                        متافور قدرتی است که چیزی را به چیز دیگر تبدیل می کند،نامی است که خود جانشین اسم دیگر می شود.نظم جانشینی اش در فضای استعاری جان میگیرد . حرکت استعاره عمودی است.                                                                 استعاره در بوطیقای باستانی و  کلاسیک(یونانی،رومی،عربی،خراسانی)ستون ابهام و زیبایی است.استعاره مرکز تخیل است...در بوطیقای مدرن،نگاه به متافور دگرگون می شود،در دو سطح حرکت میکند و شعاع آن از انگشتر سرخ تا گردنبند بنفش پرتو میزند، اما درک زیبایی و سلطۀ تخیل،همچنان مرکزی و جانشینانه باقی می ماند. متافور،در نظریۀ ادبی مدرن،کارکرد دوگانه دارد. هم در حد یک واژه مطرح است (جانشینی) و هم به حیث یک سخن،در وضعیت رشدیابنده ای جابجا میگردد.اگرچه متافور،تا سویه ها و سطوح گوناگون کاربرد یافته است،ولی بازهم،متافور مرکز تخیل است.واژه ای است که لباس امپراتور به تن دارد.در مرکز بازی های زبانی ایستاده است و واژه های معصوم و کمتر مخیل را هدایت می کند.   کنایه،تبارک الله از آن آب سیر آتش فعل.در کنایه،واژه در کنار واژه می نشیند.بازی مسالمت آمیز با کلمات است.مجموعه ای از کلمات شناور است.کاربرد آن در حوزۀ نظریۀ همنشینی است.کنایه در درون متن و پاره-متن بشکل عباره و جمله به ظهور می رسد.کنایه با تأویل و گسترۀ معانی درگیر است و در جریان نوشتن و خواندن از چاه زلال به چالۀ ابهام سرازیر می گردد.بی آنکه چیزی را حذف کند،در برابر مدلول یکه و مصداق معین مقاومت میکند.کنایه مرکز ندارد.از طریق شکستن مرکز و معنای مطلق به سامان میرسد.تخیل طنزآلود و تلفیقی است.                                                گذر کردن از دال ها و تداعی ها،اما پنهان کردن متوالی چرخۀ معانی است.آب در هاون کوبیدن است.به در زدن و به دیوار فهماندن است.پوشیده سخن گفتنی که از طریق ترکیب و همنشینی،پوشیدگی را پریشان می کند.خود را در فضای آیرونیک مستقر می کند.در زمانۀ بوطیقا های بوق شده،کنایه و طنز در فضای کاربرد،تأویل و خوانش،به گسترۀ جمله و پراگراف و از آنطریق  تا افق صفحه و کتاب انتقال میابد. سخن کنایی و طنزآمیز،شبکۀ دال هاست که بطرز بسیار پیچیده و مبهم ،در جریان ابداع و خواندن، بسوی مدلول ها و مصداق ها کشیده می شود از همینروست که کنایه و طنز دارای سویه های چندمعنایی است. لفی است بدون نشر. راهی بسوی تداعی و پیوند است.شعر یکنوع خلا و پیوند است،کمبود هایی که در فضای تشبیهی و استعاری پُر نمی گردد در فضای کنایی و طنزآمیز پُر می گردد.                                            فضای تازه                                                                                             ضمن حمایت از موقعیت استعاره،                                                                  حضور های طرد شده و فراموش شده را نیز برسمیت می شناسد.                         گوش فرا دارید
ای عوام کالانعام!
ما را زبانی خاص است
ما را بیانی خاص است
ما را بنانی خاص است
پرهیزمان باد از واژه‌های تاب‌ناک شسته
و تصویرهای این‌سو و آن‌سو در متن شعر‌ها رُسته
چون دانیم که تصویرگری همسایۀ دیوار‌ به‌دیوار شرک است
تشبیه چه به‌کارمان آید
که به‌ظاهر از اهل تشبیه نییم؟
و از استعاره عارمان آید
زیرا ما را به‌یاد عاریت‌هایی می‌اندازد
که از خلقان گرفته‌ایمرابعه سزاوار رجم بود
نه در سپهران دانش نجمآن طوسی، مدیحه‌خوان گبران بود
و از سوی دیگر دانیم که طوسی و روسی یک میزان صرفی دارند                                                                          و هر کس که به اندازۀ یک خردل خرد در سر داشته باشد این داند/ بیان نامۀ وارثان زمین/ استاد واصف باختری این قطعه بخشی از شعربلند "بیان نامۀ وارثان زمین" است که در فضای متانومیک و آیرونیک به سامان رسیده است.این شعر پلی است بین زمان و زبان.زمان یعنی تثبیت شدن شعر مدرن (از دهۀ چهل تا دهۀ نود خورشیدی)و زبان یعنی گذر از انواع فضا ها و تجربه های زبانی و رسیدن به بیان طنزآلود و کنایی.بیان نامه ...،گرایش به پرشدن جای خالی را تثبیت می کند.جایی که تا هنوز در شعر،مبهم و خالی مانده است.شاید بعد از مولوی کسی به جد در بارۀ طنز و زبان اروتیک نیندیشیده است.دو سخن گمشده که در دایرۀ شک سرگردانی می کشید. بیان نامه، با زبانی که استاد دارد، طنز تابناکی است که قسمتی از خلای زبانی را زبانه می زند.                               این شعر هم در اجزا و هم در کلیت خود بیانگر طنز و کنایه است.حرکتی است که تازگی و معاصریت خود را در مصرع مصرع و بند بند حفظ کرده است.زبان طنز،همان کلید نرم - دروازه های بستۀ تقویم- است.بیان نامۀ وارثان زمین،شعری است که به پای مدرنیت شعر افغانستان،در قرن بیست و یکم،گل گذاشته است.مدرنیتی که بخش منسجم و مستحکم آنرا خود طی نیم قرن بنا کرده است.                             بانی این بنای تاریخی با گامهای سبز اساطیری الایا خیمه گی گویان در زادروز باران ، آنک خط عبور خواند و آفتاب نمی میرد را برچتر واژگونۀ تندیس برافراشت،از ژرفای برزخ در خیابان غبار آلودۀ تقویم  فریاد زد تا خوان هفتم و آنگاه... به بیان نامۀ  وارثان  زمین، روایتی   دریغا چنین بود فرجام    نوشت.    کلمات به هرجا می روند در قطارها و در تنهایی                                                                     من بدنبال کلماتی که از دست رفته اند در شعری که رسته است                                               از شهر دست شسته ام                                                                                                  شعر در جستجوی زبانی که زنجیر هایش را روی دوش ریخت و گریخت                                     هیچ جای زبان را یخ نبسته بود ای دهان هایی که اصرار می کنید زمستان ها                           زبان زنجیری نمانده است،دست هایت در گرهی کور مرده اند                                                 شعر بال هایی داد که نبود در هیچ جای آسمان                                                                     در جان من خونی از امروز آورد و کلمه                                                                                   شعر آزاد بود و ما در زنجیر ها به سختی نالیده بودیم که رمق نبود در هیچ دهان                        پرنده ای چارسویش را دید در آسمان هیچ چیز                                                                    زبان بال هایم را یافته بود                                                                                                   و صبحی را که روی هیچ بامی نبود/مخاتب/شعر آزاد بود/مجیب مهردادنسلی که تازه از غرامات غزل بریده است،وارد میدان می شود.میدانی ترسناک با وسعت فاصله و گودال.نسلی که عروض و قافیه و مجمع النوادر را انکار می کند.با زبان،با ضربه های زمان زبان بازی می کند،به وضعیت موجود شعر تن نمی دهد به بوطیقای بوعلی و بوقهای سرکاری قناعت ندارد .با نوشیدن تجربۀ مدرن به مدرنیتی از نوع دگر می اندیشد.نسلی که می خواهد با اندیشه ها سروکار نداشته باشد بل با اندیشیدن درگیر باشد.نسلی که با کار زبانی سروکار دارد نه با تعهد سیاسی و پیامهای ناب فلسفی و عرفانی.                                                                      با خون تازه به جستجوی کلمه تا قاف صبر سرگردان است.دیوانگی زبان را مهار میکند.شعر این نسل شعری است که در زبانیت ادبی به فوران میرسد چنانچه شعر قبل از او شعری بوده که در ادبیت زبانی به ساختار می رسیده است.هر سطر شعر، نشان می دهد که یکی از دغدغه های  بنیادین،ساختن زبان و اجرای زبانی است. شعر های دفترچۀ مخاتب،شعر در وضعیت دگر است،وضعیتی که در حال تشکل است .تشکلی که خود را در درون گشودگی زبان میآفریند و باز تولید می کند.شعر این نسل بسویی گرایش دارد که به گسست از بوطیقای موجود منتهی می گردد.صدا ها و زبان های مطروده و ممنوعه بطریق تازه وارد بازی ها می شوند.در جان من خونی از امروز آورد و کلمه                                                                                             شعر در جستجوی زبانی که زنجیر هایش را روی دوش ریخت و گریخت                                      شعر آزاد بود و ما در زنجیر ها.                                                                               زبان اروتیک                                                                                           سخن یاغی                                                                                            طنز                                                                                                      گریز از تمرکز                                                                                             تابو شکنی                                                                                            بازی با زبان واپسین ژست گریه دار دلم را                                                                                            در دور ترین حدس کلیسای دلت                                                                                    صلیب می کشم،                                                                                                           من ایستاده زیر چراغ سبز                                                                                               من افتاده از تارک زیبایی                                                                                                 من ماه زده از قبیله ی ماه و ماهی                                                                                   گریه های رعد زده ام را                                                                                                     رد نکن                                                                                                                      بگذار،                                                                                                                         گل های پیراهن شرقی ات آبیاری شوند                                                                             من کور ترین کلکین جهانم                                                                                                 تو بازترین آغوش زمین                                                                                                     که برای باز شدنت                                                                                                          وسعت این سیاره ی خاکی تنگ است                                                                                همین که موهایت را به باد می دهی                                                                                 انجیل دیگر                                                                                                                   نازل می شود/ پریدن پلنگ روی وزن گوزن/ امان پویامکنسلی که تا انتهای درون نقب می زند تا واژه ها در بستر سطر به ثمر می نشینند. دلتنگ است،حس می کند که ادبیات ماحولش دچار نفس تنگی مزمن گشته است می ایستد،می بیند که در زیر پایش خندق روئیده است،می جنبد تا تلی از واژه های دیرمانده را بجنباند و به جولان ببرد.چشمش را می بندد تا از دنیای تاریک،کهکشان شیری بسازد.می کوشد روزنه ای بسوی شعر دیروز ،امروز و فردا باز کند.می بیند که شماطۀ تاریخ تب دارد،دلش به حال شعر می شارد،می بیند که صفحۀ تقویم خالی است،عزم می کند تا جای خالی را با ضربت واژه ها و بند ها پر کند.بیاد می آورد که شعر دیروز تا شهر پنج ضلعی آزادی شناور شد...می خواهد حق السکوت نیاکان را هی میدان و طی میدان روی وزن گوزن بار بزند.غصه را نه برای چشم بل  برای روز های خشم پس انداز کند.بی آنکه از میراث بومی بترسد به پیش میرود بدون وحشت از هنر جهانی بسوی جهان متن پیش میتازد.می خندد و ریتم شعرش انجماد و برگشت را نمی پذیرد.در میان گریه های رعد زده اش،آنقدر روشنی تلنبار می شود که مرز بین کافره و مومنه برباد میرود.                                                                                                                                                                                                                   همین که موهایت را به باد می دهی                                                                                 انجیل دیگر                                                                                                                   نازل می شود   مدرن،یعنی هجو و تاراج سنت/ساختار بجای بافتارمدرن یعنی نظم و یکپارچگی و رفتن از متن بسوی اثر. نقد ادبی،دقت در تحلیل و خوانش نقادانۀ متن است.                                          تأویل و تولید مجدد متن است.                                                                      نقد،دگرگون کردن افقهای معنایی متن است.تجربۀ ادبی ما با استتیک های تازه و متفاوت آشنایی ندارد.هر کدام به یکنوع استتیک معتاد گشته ایم.مانند اسیر در بند عذاب و اسارتیم.هر شاعر و هر رمان نویس ما،یک تا یا دو تا طالب و مفتی در ذهن خود آماده دارد که در هر لحظه ای با تبرزین مقدس و تاریخی،کلۀ خلاقیتش را به پیش پایش میگذارد و اما منتقد ادبی مان،شش تا طالب و شش تا آخوند در کله دارد و در جریان نگارش این شش تا از شش جهت،چهار برج متن را محاصره می کنند،تنوع و آزادی را مانند بدن کافره،در کورۀ خشت میریزند و زبان را در زباله و زندیق.هر نقدنویس ادعا می کند که مکتب منحصر به فرد دارد،(مذهبی،الحادی،قومی،عرفانی،جنسی، لیبرال،خنثی و بی طرف...)اما فردیت و گسیختگی فردیت خود را در تازگی نوشتار نشان نمی دهد.فردیت خود را در دیگریت بیان نمی کند.قلم تکیدۀ خود را همه چیز میداند و تألیف دیگران را هیچ چیز.به حیث قاضی بر مؤلفین قضاوت می کند.با مجموعه ای از احکام دیرمانده ظاهر می شود و با شبکه ای از فتوا های عتیقه،خاتمه میابد.نقد ادبی،با سرعت سیلاب، بسوی بیان پارانوئیک سرگردان است.                               نقد ادبی،جنگ زرگری با مؤلف نیست بلکه نبرد صمیمی با تألیف است.نقد،در سرزمین فاتحین دینخو،بر مدار فتوحات و فتاوی می چرخد.این گونه نقد،شیوۀ بیان و چگونه نوشتن را دگرگون نمی کند،به مخاطب و مؤلف چیز تازه ای نمی دهد،اصلن با نگاشتن نقد،متن جدید و تکانه ایجاد نمی کند.                                                              از همینروست که                                                                                      هرچه چُنگ میزند                                                                                          زور میزند                                                                                                  تا تأویل کنندۀ متن باشد( تکاندهنده،ایجاد کننده و بازآفرین معنا) ولی به حیث مفتی و سخنگوی حرفهای تکراری باقی می ماند(کاشف نیت،صادر کنندۀ حکم و بازسازندۀ معنا)یعنی تذکره نویس در قیافۀ منتقد ادبی.                                                      دغدغۀ کشف نیت مؤلف و معنای نهایی متن،منتقد را بسوی مطالعۀ شخصیت مؤلف سرگردان می کند و پاشاندن متن در حاشیه می ماند.در چنین وضعیتی،واژه ها و فاژه های منتقد به بمبی میماندکه نه در زیر گلوی متن بلکه در زیر پای مؤلف به انفجار می رسد.نقد،نه کشتن استعداد مؤلف است نه بسته کردن چشم و دست خواننده.نه تحقیر کردن نویسنده است نه تحمیق و نسخه دادن برای خواننده.نه چاپلوسی و تقدیس است نه ساطور نویسی و انتقام.هر نقدی پُرکردن کمبودی های متن است، تکمیل کردن فرایند خلاقیت است.شکستن برای ساختن .متنی برای رویش بینامتن دیگر.                                                                                                       نقد،در متون امروزی،تحلیلی از فرایند تولید و ارزیابی محصول تولید نیست بلکه خود نوعی از تولید است(ابداع تازه).سوانح نویسی نیست بلکه شگافتن متن مؤلف است .نه اسطوره کردن است و نه مستوره کردن و حذف ،سخنی است دربارۀ راز های زبانی متن.معانی را تکان دادن و گستراندن است.نقد نویسی،چندین نوع دیدن و چندین گونه گفتن را برسمیت شناختن و ارائه کردن است.                                    یعنی که ما نقد ادبی نداریم؟                                                                       اگر از استثنا ها بگذرم بهتر است بگویم                                                             نی نداریم نقد،آنچه را که مؤلف دیده است،به شیوۀ خود تأویل می کند و آنچه را که ندیده و تاریک مانده است،به طرز سایه/روشن،پیشنهاد می کند(نسخه صادر نمی کند،مؤلف را سیلی نمی زند،قاطعانه فتوا نمی دهد).منتقد با نوع ارائه یعنی چگونه نوشتن است که مؤلف،خواننده و هکذا خود را بطرز لذتبخش و بالنده دگرگون می کند.           تاریخ معاصر ما سنگک،زخمی و سفله پرور است.اگر نوع نگاه نویسنده و کلۀ روشنفکر ،زاویۀ نرم و حرکت سیلانی پیدا نکند،انرژی مصرفی به انرژی مؤلد و تقلید به تولید تبدیل نشود،نقادی جای سلاخی را نگیرد،نقد به نقد تبدیل نمی شود.اگر بخواهیم چیزی بنام شعر،رمان،نظریۀ ادبی و نقد ادبی داشته باشیم،بدون تکانه های جدی،بدون نقب زدن به درون تاریخی خود و نقد زبان زمانه،نمی توانیم دالانی بسوی جهانِ متن باز نمائیم.ما از هر نوع کریتسیسم می ترسیم(در موقعیت مفعولی)، شبیخون میزنیم و با دهان نقد میخندیم(در وضعیت فاعلی)هنوز عادت نکرده ایم که با جبین گشاده به گشودگی نقد یاری رسانیم.                                                شاعر درگیر دغدغۀ جایگاهِ اندیشه و پیام و  تعهد و وزن و صنایع بدیعی در شعر است، یعنی گرایش به ساختار.ذهن قصه نویس با بومی شدگی شخصیت،مسؤلیت،مضامین و معانی بکر و زیبایی روایت و زمان خطی خوی گرفته است.یعنی ساختن ساختار تثبیت شده.                                                                                           منتقدنیز برادر یا خواهر خونی همین شاعر و همین قصه نویس است.تلاش می ورزد تا در غیاب گل،عطر گلها را تول و ترازو کند.پیام و تعهد را با رویکرد آرمانی بالا و پائین کند. شخصیت شاعر و متکی برآن عناصر شعر را (تشخیص جایگاه تخیل و نوعیت آرایه های ادبی،مقام معنا،پیام و اندیشه،تأثیر و تأثر سبکی،انسجام زبانی،خاستگاه روانی و اجتماعی و در اخیر کشف نیت و قصد شاعر...) رمزگشایی کند.می کوشد تا بعد از ستایش یا سلاخی ِقصه نویس به ساختار و عناصر داستان دستبرد بزند(شخصیت سازی،زبان و نظم روایات،تعهد و پیام،انسجام زمانی و سرانجام کشف معنای نهایی) . نقاد،بجای تحلیل تازگی های زبانی و تولیدزبان تازه،هم نقد را عبث می سازد و هم به شاعر،قصه نویس و منتظرین،چیز تازه ای را نمی بخشد.نقادی کرده تا بگویندش که مملکت به شکر بی بازخواستی،هنوز پُر از منتقدین است.                                    متن ادبی،میدان بازی هاست.از صد جهت و صد طریق می توان به این میدان داخل شد.بازی ها در فضای استعاری،کنایی،روایی و طنزآلود،اجرا می گردد.از اینرو متن ادبی،متن گشوده است.بسادگی نمی توان در یک متن ادبی،حضور اندیشه،پیام و معنا را،بر مبنای قواعد معرفت شناسیک و زبان شناسیک تشریح کرد.این موقعیت خواننده است که بدور از نیت و سودای مؤلف،حس و درک را به مالکیت شخصی تبدیل می سازد.افق معنایی متن با افق انتظارات خواننده عجین میگردد.از یک متن هر خواننده متکی به موقعیت زمانی و ذهنی،به معنای منحصر به خود میرسد،صد ها خواننده از درون یک شعر به تولید صد پیام ،صد زیبایی و صد معنی دست میزنند.متن ادبی معنا،زیبایی و پیام را به مخاطب نمی دهد این مخاطب است که با خوانش متن به معنی،زیبایی و پیام میرسد.مکان اصلی تولید معنی و زیبایی و پیام مغز خواننده است نه واژه های روی کاغذ یا روی شیشۀ کمپیوتر.تأویل منتقد از یک متن ادبی نیز نوعی از برداشت است،گونه ای از ارائه است.به تعداد منتقد،تأویل های متنوع و متفاوت عرض وجود می کند.خواننده بجایی میرسد که بگوید هیچ تأویلی بر تأویل دیگری ارجحیت ندارد.هر نقد و هر خوانش فقط محصول وضعیتی است که قلم و چشم در آن به حرکت می افتد.                                                                               تمثیل  کلُُُُ ناقصِ ملعُون را در دفتر پنجم مثنوی(نسخۀ نیکلسون،صفحۀ 761) مدنظر بگیرید.مولوی به حیث شجاع ترین پیشکسوت زبان اروتیک در ادبیات جهان( لااقل تاقرن سیزدهم میلادی)با تزریق کدام اندیشه و پیام و زیبایی و معنا، دست به این تازه نویسی زده است.زبان اروتیک مثنوی زبان تن نیست بلکه رفتار تن و اندیشۀ تن است.درین تمثیل اروتیک،مستمع و خوانندۀ مثنوی مطابق موقعیت زمانی و ظرفیت ذهنی و عقیدتی به بازگشایی معنا و زیبایی و پیام دست میبرد...                          حسام الدین چلبی و مریدان با شنیدن و خواندن این تمثیل اروتیک به وجد عرفانی و شور هنری و جمال شناسانه می آیند.از طریق وجد و شور به حس پذیرش و ریختن اشک میرسند. و در همان حال،شیخ صدرالدین قونوی و مریدانش با شنیدن و خواندن این تمثیل به حس انزجار و درک تکفیر می رسند.دو نوع حس و دو نوع درک متضاد در یک زمان از یک قطعه شعر...                                                                           و اینک پس از هفت قرن،هر مُلا و آخوندی منجمله علامه محمد تقی جعفری(شارح مثنوی در 15 جلد)در مورد زبان اروتیک مثنوی به حسی از نوع انزجار و مهلکه پناه میبرد و اروتیسم زبانی مثنوی را مستهجن و رکیک و کفرآمیز میخواند(شاید نه در خلوت بل در علن)...و اما علرغم آن،خوانندۀ امروزینه(منتقد ادبی،مؤرخ ادبی،پژوهشگر ادبیات) به آن حس و آن درکی نایل میگردد که از جنس پذیرش،تحسین،تازگی و خلاقیت است.                                                                                                         تعهد و پیام در شعر،و ... دغدغۀ داغ و دروغین گشته است.                                پوششی برای پُت کردن سطحی نگری و سهل انگاری                                         مترسک آتشین.                                                                                      بنی آدم در قلمرو آفرینش،بطرق گوناگون مظهر انسان آگاه و متعهد بوده است.و اما    تعهد و پیام،به هر طریقی که ادبی شد،خود را در صدور احکام برهنه کرد.هر هوراکش و تکبیر گوی،هر معصوم و هرگنهکار،متناسب به موقعیت عقیدتی،خود را در قالب تعهد و پیام تابوت کرد.و حجم تابوت به اندازۀ حجم عقاید شد.و هرکسی که در تابوتش جای نشد از سر یا از پا اره گردید.                                                                      درین چهار دهۀ پسین،ادبای سیاسی و فضلای ادبی،اندیشه ها و پیام های بیرقی (سیاه،سرخ،سبز) را با غیظ و غلظت به درون ادبیات ریخته اند.چندخروار شعر و چند سیر قصه تولید شد.شاعر و نویسنده هر کدام ادعای پایداری و ابدیت کردند،در درون هنر و ادبیات چیغ و نعره(زنده باد،هورا و تکبیر)سردادند.شعر متعهد زمانی خطر می آفریند که به شعر مدیحه،سرکاری و شعاری تبدیل گردد،و چنین شعری،هنگامی بسوی حذف دیگران و خشونت کشانده می شود که با قدرت حاکمه گره بخورد یعنی شاعر،به شحنه،مفتی و وزیر تبدیل شود...بطور مثال در دورۀ سیطرۀ خلقی/پرچمی شعر دیگران،مانند هر دیگریتی،زندانی شدو حتا دیوان حکیم ناصر خسرو بلخی توقیف گردید و گفتند که این دیوان مخالف مصالح ملی است...در دورۀ امارت طالبان در کنار کوه ممنوعه ها،شعر بطور کل،تکفیر و ممنوع شد.به جز نعتیه و نظم مذهبی،هیچ شعر و هیچ کلامی از هیچ حنجره ای اجازۀ بیرون شدن نداشت...اما چه شد،همگی دود شدند و مانند سیطره های خونین،مانند طوق لعنت یا شوق رحمت،به هوا رفتند. تعهد،حکمی دلپذیری بود که سارتر وارد ادبیات کرد.ولی از آن به بعد هرکه خاصتن در خطۀ خواب و خربوزه،متعهدانه تر نوشت، نوشتارش سیاسی تر شد و خلاقیتش از درون لطمه خورد.ما در عصری محکوم به زیستن گشته ایم که مرز بین تعهد و غیر تعهد از بین رفته است،دیوار بین واقعیت،شبه واقعیت و بیش واقعیت بوسیلۀ غول های چندین ملیتی رسانه یی فرو ریزانده شده است.هر نوع عقل و هر نوع ذوق به چیزی که از ما نیست،مربوط ساخته شده است.                                                    تاریخ هنر و ادبیات پر از بوطیقا ها و در کنار آن پر از احکام مقدس،قطعی و نهایی است .در همۀ دوره ها و زمانه ها،تعریف و تشریح مفاهیم و موضوعات متکی به انباشت متن و آگاهی،متفاوت بوده است.تقلید،ذوق،خیال،وزن،تناسب،همآهنگی، زیبایی، ابداع ، حس،نبوغ،نقد،فضیلت،حرام ،حلال،رکیک،فایده،رنج،ترحم،عاطفه،خرد، تازگی، زبان، بازی،شعر، شاعر،حقیقت،شبه حقیقت،مؤلف،متن،تأویل...و سرانجام مقولات ساختار و شکستن ساختار، بافتن و بافتار به صورتبندی های تازه و تازه تر رسیده اند.ما نمی توانیم از لیموی مفاهیم آن عصاره ای را طلب کنیم که قبلن خشکیده است.بوطیقای باستان با تقلید و محاکات آغاز میگردد و به تقلید و تقدیس پایان میابد. متنی که در پرتو این نظریه بنا می شود ،نیت مؤلف و معنای قطعی در آن از شأن و  اهمیت بنیادین برخوردارست.بوطیقای کلاسیک و بوطیقای روشنگری در واقع همان درختی است که در زمین باستانی به ثمر نشسته است/مؤلف محوری و حضور معنا.            بوطیقای مدرن چیزی نیست جز مطالعۀ ساختار متن و تأکید روی انسجام و کشف معنای نهایی.یکپارچگی و متافزیک حضور،بوطیقایی است که ما هنوز در درون آن نفس می کشیم.گریز از تنوع،فرار از منظومه،فاصله گرفتن از آشفتگی،شیفتگی به تنگنای اثر و امتناع از وسعت متن،بوطیقایی است که ما هم به حیث خواننده و هم به حیث نویسنده در تور آن گیرمانده ایم.   بعد از مدرن،یعنی مکالمه،استهزا،اقتباس،همنشینی و گذر از باج سنت.وضعیتی است                                                                                              که خرچنگوار                                                                                 هنر،ادبیات،معماری ... و زندگی روزمرۀ انسان را محکم گرفته است.   رمان رماندن روایت است.                                                                          رمۀ واژه ها  برونتر از بند اسارت است.                                                             رمیدن از زمان و گسیختن از یکریختی شخصیت است.                                         رمان متنی است که از روایت های گریزنده و پاشان ساخته شده است ،برخی از رمانها زبان شکسته و گسسته ای است دربارۀ خود و دربارۀ زبان ... شخصیت ها فاقد یکپارچگی و تکامل بیولوژیک و زمانی اند و روایت ها ناتمام و گسسته.زمان خطی و گاهنامه ای جایش را به زمان متن و تقویم منفجره،می بخشد یعنی زمانی که صرف زبانی می شود.روایتی که با امتناع ذهنی از کنار علیت میگذرد.زبان داستان سطر به سطر بسوی نوعی غیاب پیش میرود تا حضور،دال ها به جای ارجاع به مدلول ها به دال های دیگر می پیوندند.زبان خود به حایلی بین ذهن و واقعیت تبدیل می شود. خوشا کسی که درین راه بی حجاب رود! هویت و نام ،فرو میریزد،کنش ها و آدمها نشانه های ظاهری و انسجام روایی را از دست میدهند،آغاز و میانه و پایان ِ حساب شده ندارند.مجموعه ای از آغاز ها و پایانها.اسم ها از عظمت واژه به سطح حرف و بی نامی تقلیل میابند.دیالوگ ها رها شده در سرنوشت شیزوفرنیک ،پایداری،ارتباط و تمرکز خود را فراموش می کنند...متغیر بودن زاویۀ دید و چگونگی سیلان روایت هاست که بطرز مسخره آمیزی مرگ جاودانگی و محاکات را بیان می کند.                           مؤلف به روایت کامل نمیرسد،خواننده نیز نمی تواند روایت را تمام و کامل سازد.کامل شدن و تمام شدن به معنای تثبیت کردن نیت،زیبایی و معنا است.در هر روایت و گفتگوی نوشتاری،متافزیک حضور ،از شش جهت ضربت می خورد.رمانهای معاصر/ متأخر،مانند داستان هزار و یکشب است که زنجیرۀ روایاتش(برای گوینده/شنونده - نویسنده/ خواننده) نه تکمیل می شوند و نه به پایان میرسند.روایت های متن در درون خواننده به حرکت ادامه میدهند و متن با انرژی خواننده مدغم میگردد. سنگ صبور                                                                                             متنی که در پاریس طی می شود و چه بیباک در کاسۀ کابل قی می شود.             رُمان کوتاهِ یکصدو نزده برگی،متنی تأویل برانداز/تافتۀ جدا بافته                               سنگ صبور با انکار محاکات،با اروتیسمی ویرانگر بصوب دگرگونی زمان،کشتن معنا و زیبایی،شکستن تابو و ابداع روایات می پَرد.روایت ها،واژه نویسی و تداعی نویسی می شوند.آدمها شجرۀ اسمی ندارند و با کنش و منش،در درون متن،صاحب نام و هویت می شوند.                                                                                     آدمها:     مفلوج،مهاجم،معترض،...                                                                  واژه ها:    تازه،معوق و تابو شکن...                                                           رمان در بارۀ زبان است.سنگ صبور متن گشوده ای است که از بازی های تلخ و مقفی ساخته شده است و برخی از قطعات آن نه دربارۀ حوادث بل دربارۀ خود ِ زبان است و همین حرکت زبانی رمان است که خود را نه به حیث یک قصۀ واقعی بل به حیث تأکید بر افسون زبان و چگونه نوشتن،تثبیت می کند.                                    دقت روی "کلمه" به تأکید و بلعیدن کلمه می انجامد.واژه،گاهی ماموت است،ماموتی که برگلوی متکلم می نشیند،میترساند،میخشکاند،میترکاند.واژه گاهی مورچه است مورچه ای که در زیر پوست راه میرود ،آنقدر راه میرود که به خیل مورچه تبدیل می شود و خیل دوباره منفرد می شود یعنی مورچه و مورچه در زیر پوست آنقدر راه می میرود تا به مُرچ تبدیل می شود.                                                                     شخصیت ها درین متن،اسم ندارند بل با کنش شناخته می شوند.نوشتار کابوس گونه ای است که مکالمه و تداعی در درونش به حیث حرکت متنی و بینا-متنی مستقر می گردد. مکالمه یعنی "مبادلۀ پرسش ها و پاسخ ها".مکالمه در گفتار است که زمینه و بستر عینی پیدا می کند،جای گوینده و شنونده بطرز مستمر عوض می شود . شنونده به گوینده تبدیل می گردد و متکلم به مخاطب.اما در سنگ صبور،مکالمه بشیوۀ تازه و زبانی تر اتفاق می افتد.هردو قطب مکالمه حضور دارند.افلیج و بانو(زن و شوهر).افلیج در جریان مکالمه،حضوری است غایب.غایبی که در کمین ِپایان دیالوگ خوابیده است،تا به ختم مکالمه قطرۀ خون بگذارد.افلیجی که از مردن باج میگیرد باجی که بوسیلۀ آن بروی زندگی و عشق میخندد.در افلیج،مرز بین جثه و جسد برداشته می شود.همه چیز به زبان تبدیل می گردد.مخاطبِ صدا،یک مصلوب ساکت است مصلوبی که نه بر کاج مقدس بل بر تختۀ مذکر پرور تاریخ چار میخ مانده است.سنگی که فقط به "تن" و تماشاگر راز تن،زبان تن تبدیل شده است.روایت،در درون سکوت به صدا و دیالوگ تبدیل می شود.تازگی این قصه در این است که خواننده حس نمی کند که با مونولوگ و جریان سیال ذهن مواجه است،حس می کند که مکالمه بین دو انسان جاریست.دو انسان متفاوت.افلیج مذکر و راوی مؤنث.جولان روایت از طریق دیالوگ های تلخ و تازه،از مکالمۀ فزیکی به مکالمات غیر مکانی و زمانی گذر می کند. دیالوگ زبان با زمان،دیالوگ آفرودیت با هادس،دیالوگ اروتیسم با فالوگوسنتریسم، دیالوگ انتقام با انهدام ،دیالوگ مُشرک با مصلوب،دیالوگ عشق با جسد،دیالوگ زیستن با مردن،دیالوگ کلئوپاترا با اسیر،دیالوگ غریزۀ عشق با غریزۀ مرگ،دیالوگ من با من های درونی تر،و سرانجام دیالوگ انفجار با سنگ صبور ... سکوت و بی صدایی مذکر که ظاهراً یک سوی مکالمه را عقیم کرده است،در صدای مؤنث به طعنه و فتوا تبدیل می شود                                                                                    خدا،ملا و شوهر سه تثلیث اقدس اند... اما                                                        القهار                                                                                                  زیبایی،در سنگ صبور از درون تعریف بیرون می پرد و مانند بم در خود  منفجر می گردد .این زیبایی از اتیک و استتیک و هرچه تابو و معیار است میگریزد.شاهپره و کرگدن ، حلال و مستهجن،تقابل های زیباشناسیک را از دست میدهند.افلیج مخوف،زیبایی های عادتی را به یمن روایت می بلعد.زن نه در پورنوی بدنی بل در اروتیسمی زبانی به بیداری و اعتراض می رسد و با فورانی شدن واژگان،در سطح بانوی قصه گو تحول میابد.شهرزادی که از سکس می گوید تا مرگِ جسد را به تعویق بیاندازد.خیالات ممنوعه از گلوی معترض با واژگان شورشی فوران میزنند.زن با نقبی بدرون خود از تجاوز و تشنج اروتیک پرده بر میدارد.قصه با سامت کردن زبان مرد،زن را سوژه می سازد و مرد را به ابژه یعنی سنگ صبور تبدیل می کند،از حضور زمانی و زبانی زن بدفاع برمی خیزد.تابو شکنی سنگ صبور،در شجاعت و جهش زبانی خود،با هر روایت و هر اروتیسمی متفاوت است.(تمایز دارد مثلن با رُمان "سنگ صبور"،صادق چوبک 1345هجری،که در آن زبان اروتیک بلقیس در مونولوگ با شوهر معتاد..."میون صدتا کیر کلفت کجا میای...").سنگ صبور پر از گسست های روایی و گسیختگی های شخصیتی است.                                                                                    روایت از تن آغاز می شود و به تن پایان میابد.تن ِ مذکر منفعل ساخته می شود تا تن مؤنث در خود طوفان بپا کند،تن زن به زبان اروتیک دهن باز می کندتا از تجربۀ تن بدور از دُرۀ عنعنه و سانسور دین بنویسد،طنز با تجربۀ تن می آمیزد،زبان تن زبان اروتیک یعنی زبان شورش و اعتراض می شود.تن ِ زن به تن،تن نمی دهد،از تن فراتر می پرد.تن،به اروتیسمی زبانی تن میدهد،تن به تنهایی در مورد جنسیت می اندیشد.تنهایی ِ لبالب از تن بی طنطنۀ مخاطب.برای کشف چند پارۀ خود از سطح تن به درون تن میرود.تنی که راز و حجاب را از روی تن بر میدارد.نعوظ بدن های مخفی را در علن پدیدار می سازد .بدن هایی که روی پستان و چاک رانهایش مُهر کنیزک زده اند،حالا خود به چهرۀ برده های محکوم به ظهور میرسند.تن ِ مجرم جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد.       رمان دربارۀ زند و پازند زن است.                                                                  واژه ها در دایرۀ دال،شاد و خوشنود اند.                                                        لفظ "خون" به مدلول مرتبط و مصداق منجمد دست نمی یابد                                 خون اسطوره ای                                                                                     خون مذهبی                                                                                          خون ناموسی                                                                                             خون لذت                                                                                               خون بنی آدم                                                                                         خون فراداستانی رمان دربارۀ زمان است.زمان توقف نمی کند بلکه بروی فلج تُف می کند.        روایت های متن، زمان را زبانی می کند.                                                         زمان تاریخی و زمان عمومی به زمان شخصی تبدیل می شود.زمانی که از فلتر عاطفۀ گلوگیر یک زن عبور می کند،متکی به ذوق ،منفرد می شود،متکثر می شود،مهار می شود و بوسیلۀ همان ارادۀ مؤنث،صورتبندی می گردد و می شکند.                         زمان بشکل نوین تجربه می شود.کنش ها و زمزمه ها زمانمند نیستند.زمان در سنگ صبور،نه سنگ است نه صبور، زمانی است که بطرز تازه و طنزآلود روی میدهد.ثانیه ها به دقیقه ها تبدیل نمی شوند بل به ضربه ها و ساعقه های مفقوده تبدیل می شوند. سه شنبه یعنی حیض،چهار شنبه یعنی فیض.نُه یعنی روز و نود نُه یعنی ختم زمان. زمان،پیش از زمانی شدن،زبانی شدن را بسوی تأویل میبرد. و شاید این اولین تجربۀ داستانی زبان اروتیک و اولین ذهنیت و تجربۀ افغانی زمان است که در متن یک قصه به این شور و با این شورش اتفاق می افتد.زمان به روایت تبدیل می شود،روایتی که با انکار زمان خطی و گاهنامه ای حرکت می کند.دقیقه و ساعت و روز نه با معیار ساعت دیواری و جنتری سرکاری بل با صدای واژه،پژواک قطره و عقربۀ القهار به نود و نُه دور و نود و نُه روز می رسد.موتیفی که در زمان برضد زمان تکرار می شود.زمان از درون دگرگون می شود رابطه اش با ساعت فلزی قطع می شود...                               "خاصیت این طاووس این است که هرچند ساعت از شب و روز گذرد این طاووس به شمارۀ آن ساعات بال و پر بزند و آواز در دهد"/هزار و یک شب                                         مکالمه،فاصلۀ زمانی را بطور دگر پُر می کند.فاصله میان گذشته و حال،در فقدان ِ  فاصله بین جسد و سخن گم میگردد.فاصله بین مؤلف و متن،فاصله بین نوشتار و خواندن،همان فاصله و مناسبتی است که حضور مرگ و غیبت زندگی را بیان میدارد سنگ صبور نوعی از جستجوی زمان است،زمانی برباد رفته.در واقع سخنگوی نویسنده یعنی زن (راوی) بالای حرف "ر" رمان نقطه گذاشته است و "ر" را به  "ز" یعنی رمان را به زمان تبدیل کرده است.  القهار                                                                                                                  القهار                                                                                                                       با هر نفس مرد ،زن تکرار می کند – القهار                                                                            و با خروج هربار کلام از دهانش،زن یکی از دانه های تسبیح را  میلغزاند   در کنارش قرآن                   یک دور تسبیح به پایان رسید،نود و نه دانه،نود و نه بار " القهار"                                                   دگر روز هایم را به ساعت و ساعت هایم را به دقیقه و دقیقه هایم را به ثانیه تقسیم نمی کنم ... یک روز برای من معادل نود و نه دور  ِ تسبیح هست.                                                                     میتانم برات بگم که پنج دور تسبیح مانده تا که ملاآذان ظهر را بده و خطبه و حدیثش را بخانه...سکوت بلند تقریباً پنج دور تسبیح. وعظ و خطابۀ ملا ... امروز روز خون است،چراکه یک سه شنبه روزی بوده که حوا برای اولین بار خون حیض ازش رفته... الله و اکبر  الله و اکبر                                                    اتاق را ترک کرد،پس از سه دور تسبیح و دوصد و نود و هفت نفس برگشت.هر نفس یک قطره،رفت و چند ده قطره ای بعد،باز گشت.غیبت شان سه هزار و نهصد و شصت نفس مرد طول کشید...نفس های تو بسته به روایت کردن راز های من است تنبانم را کشیدی پائین... دخول کردی... همۀ لذت های ممکن دنیا را بردی ... متوجه شدی که روی کیرت خون است ...من تنم را میفروشم...بسم الله ،حالا آن کُس گنده ات را میترکانم،...برای مردهایی از این قماش گائیدن... شروع کرد به انداختن دانه های تسبیح                         الصبور                                                                                                              الصبور                                                                                                              بانو،نود و نُه بار المواخر را تکرار کرد/سنگ صبور/عتیق رحیمی   بانوی نود و نهم                                                                                    رُمانی بسته نیست متنی نا پیوسته است.                                                 قطعه قطعه است.                                                                                     وحشت و قداست را در جام زمان عُق میزند.                                                 درین رمان هر قطعه،روایتی از چند نوع سخن،چند نوع کنش و چند نوع زبان است. سیلان روایت از طریق قطعه نویسی به متن تبدیل شده است.روایت ها توته توته می شوند تا ایده های طرد شده و آدمهای ممنوعه در کنار اشکال مقدس و رسمی،به سخن درآیند.بانوی نودنهم،انواع سخن را در کنارهم بطور مسالمت آمیز همنشین می سازد.متنی در دوصد و هفتاد رُخ در پنجاه قطعه.مثل قطعات نیچه در کتاب فراسوی نیک و بد که در 296 قطعه .                                                                  معجونی ازبی اسمی و مدغم در امیران و ملکه های اسم (افسانه،کتارا، عُلیاخانم، بانوی نودنهم،اسکندر، فرزاد)،که هر کدام،قدرتِ روایت و ابهام متن را،اسطوره ای تر و معلق تر می سازد.رمان آغاز معیاری و انجام ثابت ندارد.تشتت زبانی در پیکر بی فُرم قصه گزمه میزند.یکپارچگی و انسجام که شاه فرد بوطیقای مدرن است به پارچه های مبهم و گریزان تبدیل می شوند.هر قطعه مانند دالی است که به مدلول نمیرسد بل به دال دگر سینه میزند.                                                                                     انواع سخن/زبان رمانتیک-اروتیک/ زمان گسیختگی/قطعه نویسی/سیلان روایت/معیار شکنی/بینامتنیت/بی آغازی و بی پایانی/ ابهام و بریدگی موضوع/هذیان گویی/افسون زدایی/محاکات براندازی/مرکز زدایی/شخصیت ریزی/بوطیقا گریزی/طنز آمیزی/... زنجیره ای است که هر حلقۀ آن به حیث زمزمۀ ظفرمند فاجعه،قدرت مذکر و محکومین مؤنث را به صدا می آورد.رمان دربارۀ درباره نویسی است.تأکیدی دربارۀ عبور از سنن روایت نویسی است. بانو تصور نمی کند که مخاطب قصه های عُلیاخانم تنها اوست.درین رمان همه چیز سیال و شکننده است.ضمیر های متکلم در جابجایی های منعطف شناورند.راوی کل کلیت و مرکزیت خود را در استقلال روایت ها از دست می دهد.هیرارشی و مصداق با گسیختن روال روایت کمرنگ می شوند.از قصه ای به قصیده ای رفتن،تأکیدی بر تعلیق و ناتمامی روایت است.ناتمامی روایت ناتمامی نوشتن است.روایت تمامیت یافته یعنی آنچه که در رمان مدرن بطرز حساب شده و منسجم ایجاد می گردید،درینجا دچار بحران گردیده است.                                                                                              شبکه ای کردن سخن برسمیت شناختن انواع است.هر راوی و هرکاتب با ایدۀ طنز  و تمسخر به ملاقات خلیفه و شاه و امیر میروند.صدای کنیز،غلام ،کاتب و زنان تاراج شدۀ حرم بلندتر از نعرۀ مقدس سلاطین است.                                                          خلیفه،امیر،شاه                                                                                 مُلا،ملک الشعرا و فخرالمشایخ،                                                                     در تخیل بانوی نود نهم،                                                                            مانند دومصرع،رمل مسدس محذوف می شوند.                                                صد خلیفه گشته کمتر از مگس/ پیش چشم آتشینش آن نفس                                       رمان بلحاظ حادثه،تحول و زوال شخصیت،دارای ساختار تثبیت شده و معیار بوطیقایی نیست.آغاز،میانه و پایانش به بسیاری رمانهای مدرن شباهت ندارد.اصلن متنی است که ساختار کلاسیک و پایان مدرن ندارد.                                                            فراموش نکنی!  چی را ؟ دیگر صدایی نمی شنود.                                                                                         در واپسین سطر کتاب،صدا گم می شود،معنا به تعویق می افتد.صدایی که تداوم خود را از گلوی خواننده با لحن و معنای دگر بیرون میریزد.تنوع،بینامتنیت و استقلال روایات ،نظم و دریافت عادتی را برهم میزند و حرف تازه ای را بنیان می نهد.پراگندگی سخن (انواع شعر،انواع نثر،تابلو،سجع،نظم،نمایشنامه)بازی های سخنی را در کنار بازی های زبانی،جان می بخشند.رمان دربارۀ چگونه نوشتن است.دربارۀ چند نوع نوشتن است.بانوی نودنهم روایتی ست که بعد از قصۀ نود ونهم داستان هزار و یک شب ادامه میابد.رمان دربارۀ چندپاره نویسی است.هر پاره سر از تن زمان جدا می کند.                پاره ها مستقل،بهم مرتبط و خود بنیادند.در درون متن،تنوعی متنی ایجاد می کنند. کاربرد کنایی و طنزآمیز است که قطعه ها،قطعیت را در جریان نگارش و تأویل از دست می دهند.هر بخشی،در حال حرکت و توقف صورتبندی میگردد.بانوی نود و نهم،یک نام ارجاعی و چندلا است.عدد نود و نهم،نشانه ای است که سرنوشت نود و هشت بانوی مفقوده را در ذهن تداعی می کند.                                                           رُمان،کاتب اصلی ندارد(دانای کل)،تنوع راوی نشان میدهد که نوشتار بسوی چند کاتبه شدن جاریست.ارجاع،تداعی،همنشینی و تکثر،شکل و توالی روایی را پاشان می سازد.روایت شعری با روایت نمایشنامه ای ترکیب می شود،زنان شاه و امیر با کنیزان خلیفه و شنهنشاه گره میخورند.نثر امروزینه با نثر دیروزینه تلفیق می گردد،بازی با انواع لحن و انواع شعور صورت می پذیرد،گذشته و حال،با ادغام در متن ،تمایز عینی خود را فراموش می کنند.فاصله های زمانی و لحظه های گمشده به زمان متن تبدیل می شوند.اسکندر،شاه حسین و هارون الرشید با امیرالمومنین افغان به یک عزم و یک شیوه بروی تخت برهنه می شوند.کنترول و اختفای سکسوالیته بر محور قدرت و دربار می چرخد.                                                                                            رمان،مراسم پرده برداری از روی مجسمۀ سکس امیران است/براندازی نقاب از روی غول های شهوت/برهنه کردن برهنگی های مکتوم                                                                                                                                                             امیران یعنی قدرت،یعنی پاک،یعنی الفینه                                                          کنیزان یعنی غنیمت یعنی چاک یعنی سکس                                                  زنان حرم یعنی حلال یعنی آتشناک یعنی شلفینه                                               خواجگان دربار یعنی ابزار                                                                        دلقکان یعنی دام                                                                                                                                                                                                     پاره ها،پهلوانی با زمان و قدرت است.چون پای تاریخ و ماضی درمیان است،رویداد ها در گسترۀ زبانی با ضربات کنایی به حرکت ادامه می دهند.درین رمان،امیران،و همۀ تاجداران،ثلث زندگی را برهنه زیسته اند(در حرم).                                         الفینه بازی و شلفینه بازی شاهان و امیران،زبان طنز و زبان اروتیک می طلبد.در بانوی نود و نهم،طنز و کنایه فوران میزند اما زبان اروتیک قسمن حذف و سانسور می شود، حذف و سانسوری که در "شیرین و خسرو " اتفاق می افتد.اروتیسم ،خروشندگی و حرکتش در درون روایت به تعویق می افتد،مگر رویارویی با قدرت از طریق طنز در همۀ سطر ها انجام می پذیرد. اروتیسمی زبانی یک صدای گم شده و به حاشیه رانده شده است.زبان اروتیک آهسته آهسته جایش را در ادبیات مان باز خواهد یافت.بانوی نود و نهم پر از بدن های مستور زنانه و مهاجمین شهوتران مردانه است.این بدنها، ظرفیت و امکانی است که روایت را بسوی زبان بدنی فرا میخواند.یعنی بسوی زبان اروتیک.                                                                                                  بدن در درون حرم زندانی است(کنیزان به حیث غنیمت و زنان شرعی).موضوعیت حرم سکس است.هوس جنسی در وجود زن منجمد است بجای خون در کالبدش برف میرود.زهد و کنترول سکس در مالکیت امیران است.زن مانند کندۀ یخ در حرم آب می شود.                                                                                              رمان،لابیرنتی از قطعات مستقل اما بهم پیوسته است.تازگی این رمان،در تشریح الفینۀ امیران و شلفینۀ کنیزان نیست،تازگی بانوی نود نهم در شکستن استتیک و ویران کردن دیدگاه است،در نحوۀ گسیختگی رمز و روایت است،در تنوع زبان و تنوع سخن،روایاتی که هرکدام در کنار هم می نشینند و در کنارهم می شکنند،و سرانجام به متنی میگرایند که توته هایش با نگارش طنز آلود و نیمه اروتیک،افراشته می شود. روایات آنقدر پرشی و جهنده سیر میکنند که خواننده نمی تواند پیش روی حرکت ارجاعی آنها علامۀ توقف برافرازد. بانوی نود نهم خود را در درون تنوع روایی معاصرتر می کند.بدن زن دربرابر زنبارگی دربار،به طریق دگر به حرف می آید،حجاب بالا می شود و آبروی قدرت از دامن تقدس پائین می ریزد.                                                روایتی علیه قدرت،                                                                                  جسارتی علیه قداست شاهان،                                                                      به سخن آمدن و رسواکردن حرم،همه چیز ،بریده و منقطع،                                    در فضای کنایی و طنز آمیز.امیران رفتند اما در بند متن به شرمیدن ادامه می دهند. بانوان رفتند اما ... در جهان متن،به زبان می آیند و با قصۀ دیگر  تکرار  می شوند.   فاعلن                                                                                                                  مفعولن                                                                                                          امیرالمومنین چراغ ملت و دین                                                                                           ملکه می بیند که امیر در کار لواط با پسر جوانی است که خدمتگار خاصش هم است  بانوی نود و نهم برهنه در خلوت شبانۀ حرمسرا ، امیر جامه سبک می کند... روی سینه ها،بازوان و ران های بانو      درد         به فکر حلول روحم به جسم دیگری شدم به امید اینکه روحم در جسم موجودی غیر از آدمی زاده حلول کرده باشد(مسخ)،ناگهان اندام جنسی غلام پردۀ کوچک جلو آلتش را می درد و می ایستد پای ملکه با دیدن اندام غلام می لغزد... در حرمسرای بزرگ هارون الرشید دو هزار زن به نام کنیز به سر می بردند که از آن جمله سه صد تن آن برای ارضای میل امیرالمومنین ساز هم می زدند...بیاد می آورد مردانی را که در میان دو پایش خیره می ماندند پستان هایش را می فشردند...و امیر به بانوی کابلی از شاه حسین می گوید    که "بکارت از صد زن در شبانه روز می گرفت" افسانه پرواز کرده است.                                           زن خنجر را میگیرد و به تندی آلت مرد مست شهوت را از بیخ می برد                                     کاتب،چیزی از نود و نهمین شب هزار و یک شب بیادش نمی آید                                               خلیفه در حرم می لنگد                                                                                              دارالاماره می جنبد/بانوی نود و نهم/عزیزالله ایما                                                                                   اجاقی نمانده                                                                                                                که انگشتانم را برای گلهای پیرهنت قوغ کنم                                                                چشمانت آنقدر گرم و خوش ربطند که   زند  درکنار   پازند                                                        دو روزنه   که رشک را بسوی سرچشمه های یأس می رانند                                               سرت را هرگز خم نکردی                                                                                               فقط یکبار،                                                                                                                    آنگه که سرم را از زمین برداشتی                                                                                    عقل من                                                                                                                       به فاصلۀ دو متر                                                                                                               از عقب من راه می رود                                                                                                 گاهی که بر دیوار مغزم تکیه می کند                                                                                 مثلی که بیگانه ای با من عکس یادگاری گرفته باشد و بعد.../فرهود... در امتداد بوطیقای متن،خود یک نوع بوطیقا و نسخه آرایی نیست.نه تجلیل از مناسک نوین و نه تقبیح از معاییر کهن است.عبور از عتیقه ها و کلیشه هایی است که خود را در زمانه های متفاوت،قاعدۀ ابدی،روایت مقدس و قانون کامل پنداشته اند.این متن،تکرار می کند که "قواعد"،هرقدر نیرومند و مستحکم باشد،خلاقیت،هیجان و آزادی را زایل می سازد.تاریخ ادبیات نشان می دهد که قواعد هرقدر مقدس شود با گذشت زمان همانقدر مندرس می شود.                                                         شعر،رمان،نظریۀ ادبی،نقد شعر،نقد رمان،نقدِنقد ... زنجیرۀ ادبیاتند.از بوطیقای یونانی و بوطیقای رومی(هوراس65-8 قبل از میلاد) تا بوطیقای های امروزی و معاصر تر، همگی مبتنی بر احکام و قواعد اند.احکام قطعی و قواعد آهنین.هوراس به هر نوع تازگی و ابداع،که خارج از شعاع بوطیقای مرسوم تلالؤ میزد،با طعم تحقیر می خندید ...از نظامی عروضی تا قیس رازی و از بوالو و هارپ تا  رنه ولک و ریکور ...نظریۀ ادبی را برای زمانۀ خود صورتبندی کرده اند...تاریخ نقد ادبی،بیانگر نظم و نظریه ای است که همواره با استحکام قوانین و فروپاشی قواعد،همراه بوده است.  باستانی،یعنی پیشاکاج و تأسیس سنت                                        کلاسیک،یعنی خود،تقلید،ترویج و گل زدن بر تاج سنت                             مدرن،یعنی هجو و تاراج سنت،بعد از مدرن،یعنی استهزا،اقتباس و گذر از باج سنتهر کسی به سلیقۀ خود در پایان بحث می نوسید،خوشبختی/آشویتس                  یا این یا آن،                                                                                             یک لنگه با آن زیسته ایم                                                                                یا شیفتگی مطلق به نظریه های تازه                                                               یا حذف کامل  و انکار بوطیقاهای پیشین                                                                                                                هر بوطیقایی،خارج از حیطۀ خود را انکار و نفرین می کند.این نفرین و تحقیر تا عصر ما ادامه یافته است.عصری که عقل تکنالوژیک را بخاطر سود،هر لحظه معاصرتر می کند، اما شعور و حس تابناک بشری را در مغاک های گروتسک یا مغاره های بامیان پرتاب کرده اند.عصری که سلاطین ممالکش بخاطر گردش جهل و انباشت جاهلیت،از هزار و یک جهیل سرخ میگذرند و از خون کابل و کبوتر مجسمۀ آزادی می آرایند.ذهن و ذوقت ،هر ثانیه،با شبیه سازی های تصویری،اسیر می شود،دستکاری می شود...تبلیغات تلویزیونی و انترنتی آنقدر با ریتم و سینمایی است که بنحو ابتر،جای شعر و هنر را پر می کند.بیننده عادت کرده و عادت می کند که واقعیت را نه با اندیشیدن بل از روی پردۀ تلویزیون و شیشۀ انترنت بشناسد.واقعیتی که یا کمتر از محتوای خود است یا بیشتر از شکل خود.در کاسۀ شکستۀ کابل سی تا تلویزیون تلنبار گشته است.تصویر تلویزیونی در مخاطب حس جعلی می آفریند،مخاطبی که با هزار وسواس در پی چیز گمشده سرگردان است. به تعبیر ن.ن عصر ما عصر مرغترنت است عصری که آدمها را به موجودات خانگی تبدیل می کند...10240 واژه     نوامبر 2012   مؤلفینـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ                       
نظر ها
افزودن جدید
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
آدرس سایت:
عنوان:
قالب نوشته:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
کد داده شده را وارد کنید.

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

 
firma reklam rehberi