ADCO logo
dari    english    suomi   
 
صفحه اول       مقالات       در باره ما       نظرات بازديد کنندگان       تماس باما       پيوندها       آرشيف       خبری       دفتر نظرات مهمانان      

بحران اجتماعي زنان عرب و فتواي مجمع فقهي


23.04.2006 02:29

نگاهي به تحولات مهم در رويكرد فقهاي سني

--------------------------------------------------------------------------------
۳۱ فروردين ۱۳۸۵ - قبل از ظهر ۱۱:۳۶ تعداد بازديد : 6082 كد خبر : ۳۷۷۰۶

محمد عجم

در بسياري از کشورهاي عربي، وضعيت طلاق، خيانت همسران، فحشا، روابط پيش از ازدواج ، قتل ناموسي، روابط نامشروع با استاندارهاي غربي و با آمارهاي کشورهايي مانند برزيل برابري مي‌کند كه اين وضعيت، نگراني هاي زيادي را در ميان خانواده‌هاي سنتي برانگيخته است. يکي از ايرادهاي اساسي علماي سلفي به شيعيان، حلال بودن ازدواج موقت، حرام ندانستن هنرهاي سمعي و بصري و پيکرتراشي و مواردي از اين قبيل، نزد شيعيان بوده است.

خشونت‌هاي افراطي سلفي‌هاي تکفيري از يکسو و نيازهاي اساسي عصر حاضر، باعث شده است که علماي سني در مصر، اردن، يمن ، مراکش و عربستان در يک عقب‌نشيني آشکار در اين موضوعات، شيعيان را تائيد كنند. البته فقه مالکي تا حدودي در اين‌گونه مسائل، ميانه‌رو‌تر از فقه حنبلي بوده است، به طوري که قانون جديد خانواده در مراکش، در يک کميته پانزده نفره، متشکل از علماي آن کشور پس از تعديلات و اصلاحات، تصويب و در امور و جايگاه زنان تا حدودي به فقه شيعي نزديک شد، اما به تازگي و سرانجام پس از قرن‌ها، مجمع فقهي اسلامي (اهل سنت)، وابسته به هماهنگ‌کننده امور شرعي جهان اسلام نيز موضوع اصلي هجدهمين گردهمايي خود در مکه را به مسئله ازدواج موقت (ازدواج مسيار و ازدواج به شرط طلاق) اختصاص داد و موضوع تعيين يا تغيير جنسيت را براي نخستين بار در تاريخ فقه اهل سنت، مورد بررسي قرار داد.

بنا به نوشته الشرق‌الاوسط، مورخ 14 آوريل 2006 اين اجتماع با توجه به اين که عملا ازدواج مسيار( موقت) و اين‌گونه مسائل در کشورهاي عربي رايج شده اين نوع ازدواج را رسما مجاز اعلام نمود.

وجود افراد خنثي و غير‌عادي که نه مرد و نه زن هستند، در فقه شيعي به رسميت شناخته شده و تغيير جنسيت آنان نيز در شرايطي مجاز است، اما فقه سني، چيزي غير از جنس مذکر و مونث را به رسميت نمي‌شناسد. هنگامي که خبر تغيير جنسيت تعدادي از دختران و پسران به جنس مورد دلخواهشان در تهران، به رسانه‌هاي جهاني کشيده شد، اين خبر، جهان را متعجب ساخت و اين آزادي عمل و حق را بسيار مترقي خواندند. همچنين يک روزنامه عربي نوشت: بايد واقعا در مورد فقه شيعه، مطالعه کرد. آنچه معلوم است، آنان در امور جديد، خيلي مترقي‌تر و پيشگام‌تر از اهل سنت هستند.




از جمله کساني که در اين موارد، لب به سخن گشوده‌اند، مفتي سعودي عبدالمحسن العبيکان است و آخرين نظري که از وي در الشرق‌الاوسط چاپ شده، مويد اين مطلب است.
وي نيز به تأييد ازدواج موقت يا ازدواج مسيار پرداخته و آن را مجاز شمرده است.

حدود يکصد سال پيش، محمد عبده، مجسمه و تصوير را اگر به قصد عبادت نباشد، مجاز دانست و بدين وسيله، آثار باستاني مصر و مجسمه ابو‌الهول را از خطر نابودي به دست تندروها نجات داد، اما ديدگاه او هيچ‌گاه مورد تائيد فقهاي سلفي قرار نگرفت و در مصر، همواره کساني بودند که خواستار نابودي اين مجسمه و ساير مجسمه‌ها بودند. اخيرا دکتر علي جمعه که دو سال است، رئيس خانه فتوا در مصر شده، در يک عقب‌نشيني پذيرفت که تصوير و پيکره به صورت نيم تنه حرام نيست.

ماه گذشته، احمد زکي يماني، وزير سابق نفت عربستان در دانشگاه لندن، بخش مطالعات شرقي، طي سخنراني، اين عقيده را به شدت نکوهش كرد و گفت: اگر خانه‌هاي پيامبر و مقبره‌هاي بقيع، تخريب نشده بود، اکنون آثار باستاني و هنري ارزشمند و قابل مطالعه‌اي در اختيار مسلمانان و ساير علاقه‌مندان مي‌بود. او تخريب کوه‌نگاره‌هاي باميان توسط طالبان را مصداق تفکري جاهلي دانست و گفت: همين تفکر، مانع از اقدامات او در جهت شناسايي علمي محدوده بناهاي قديم مکه و مدينه شده است.

ابن تيميه، 1308 ميلادي و ابن قيم جوزي، 1350 و محمد بن عبدالوهاب، 1791 ميلادي، هرگونه تصوير و مجسمه را به طور مطلق، حرام اعلام کرده بودند و بر اين اساس بود که وهابي‌ها در سال 1816 ضريح و گنبد حرم امام حسين (ع) را تخريب و بيش از پنج هزار نفر را قتل‌عام كردند و در سال 1926 نيز وهابي‌ها، مقبره‌هاي بقيع را در مدينه از بين بردند.

به هر حال، تخريب حرم کاظمين در سامرا و بعضي اعمال جنايتکارانه ديگر عليه اماکن مذهبي، بحث هاي مربوطه را از نو زنده کرده و علماي سني را به فکر و تعمق واداشته است، به طوري که آنان به تدريج، به بطلان نظر ابن تيميه پي مي‌برند.

مشکل پير دختري، تنها به کشورهاي عربي خاورميانه محدود نمي‌شود، بلكه به يک شبح تهديد‌آميز براي همه کشورهاي اسلامي تبديل شده است. وب سايت محيط طي گزارشي، خاطر نشان کرد که 34 درصد دختران در کشورهاي عربي از سن 35 سال گذشته‌اند و اين افراد را دختران نااميد مي‌نامند، زيرا ديگر اميدي به ازدواج با فردي شايسته و دلخواه ندارند. تنها در مصر 8 ميليون نااميد وجود دارد، در مراکش وضعيت بدتر است، همين رقم و شايد هم بيشتر از آن وجود داشته باشند، البته کشورهاي عربي خليج‌فارس نيز همين مشکل را به نوع ديگري دارند. در اين ميان، وضع يمن از همه بدتر است. درصد ازدواج‌هاي زود‌هنگام، اشتغال دختران خردسال به عنوان خدمتکار و ... ناهنجاري‌هاي بسياري را ايجاد كرده است. بالا رفتن آمار دختران نااميد به عوامل متعدد اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي برمي‌گردد. در اين ميان، بالا رفتن سن ازدواج پسران نيز بر اين پديده تاثير گذاشته است. از نظر فرهنگي، امروزه ازدواج پسران در سن بالا، امري ناپسند به حساب نمي‌آيد، حال آن كه تا نيمه قرن گذشته، ميانگين سن ازدواج پسران 22 سال بود و مجرد بودن آنان، امري ناپسند تلقي مي‌شد. در سال‌هاي اخير در کشورهاي عربي، کنفرانس‌هاي متعددي در خصوص راهکارهايي براي حل مشکل دير ازدواجي و پير‌دختري بررسي شده است. يکي از راههايي که مورد برسي قرار گرفت، ازدواج موقت است. در فقه شيعه، ازدواج موقت و زماندار و به قصد طلاق براي زنان بدون شوهر با شرايط خاص، مجاز است، اما در فقه اهل سنت، ازدواج موقت و يا هر ازدواجي که مدت‌دار باشد، حرام است.

به تازگي، تعدادي از علماي اهل سنت اعلام كرده‌اند که خليفه دوم، سنت خدا و پيامبر را حرام کرده است، در حالي که اين حرمت، جايگاه شرعي و قانوني نداشته است . از جمله در کتابي به نام ازدواج متعه حلال است، صالح ورداني، فقيه سني سلفي مصري، نوشته است که دلايلي بر تحريم ازدواج موقت و نيز دلايلي بر تائيد آن وجود دارد، اما دلايلي که در تاييد وجود دارند، محکم‌ترند، زيرا همه آنها به پيامبر اعظم منسوبند، اما دلايل ابطال، به خليفه دوم و صحاح ستّه منسوب هستند. وي در استدلال‌هاي خود، به فقه شيعه نزديک شده و به طور ضمني، احاديث شيعه را در مورد ازدواج موقت صحيح دانسته و ادله فقهايي را که در نسخ آن، سخن گفته‌اند، با نقد و بررسي فقهي رد كرده است. اين نخستين بار است که يک مفتي سني، وارد مباحث و مفاهيم بنيادين در رفتارشناسي جنسي مانند: آموزش و تربيت جنسي ـ جنسيت يا تمايل جنسي ـ هويت جنسي ـ نقش جنسي - حدود و ثغور آموزش و تربيت جنسي ـ آموزش جنسي، قبل از ازدواج مي‌شود و در‌باره آنها کندوکاو مي‌کند.

پيشتر، علماي سني از ازدواج، فقط وظيفه توليد نسل را تبليغ مي‌کردند و بحث در مقوله‌هاي روانشناسي آن را مردود مي‌دانستند.
فقيه سعودي به نام عبدالمحسن العبيکان نيز در اين موضوع با او هم‌صدا شده و در تاييد ازدواج موقت، حکم صادر کرده است. گزارش کامل اين فتوا در الشرق‌الاوسط 31 مارس 2006 چاپ شده است . علماي سني که به طور قاطع، استفاده از وسايل پيشگيري از بارداري، شاغل بودن زنان و مجسمه و تصويرسازي را نيز حرام مي‌شمردند، به تازگي، در يک عقب‌نشيني آشکار، به حلال بودن آن حکم کرده‌اند و در اين مورد نيز علماي مصر، پيش‌قدم بوده‌اند. مفتي مصر، علي جمعه، اعلام نموده است که تصوير فتوگرافي و فيلم، عروسک بچه‌ها و مجسمه (به صورت نيم تنه)، حلال است و منع شرعي ندارد، در حالي‌که قبلا، حکم شماري از فقهاي تندرو اهل سنت، اين بود که در خانه‌اي که عکس و مجسمه باشد، فرشتگان به آن خانه وارد نمي‌شوند و اهل آن به بهشت نخواهند رفت. مي‌دانيد که ملا عمر، رهبر طالبان، در اين باره حکم معروفي را صادر كرد که بنا بر آن، بناي عظيم و باستاني باميان در ميان حيرت و شگفتي جهانيان به تلي از سنگلاخ تبديل شد. در کشورهاي شمال آفريقا، مرداني را که از خليج فارس براي گذراندن اوقات فراغت خود به اين کشورها سفر مي‌کنند، خليجي مي‌نامند. اين عبارت، در حال حاضر، به هر مردي که دغدغه پول خرج کردن ندارد در محله‌هاي ويژه، افرادي براي آنها زنان ويژه را سوار بر ماشين مي‌کنند و به ويلاهاي اختصاصي مي‌برند. روزنامه النهار مغربيه، به مدت يک ماه در دسامبر 2005 سلسله داستان‌هايي را به نام مردان خليجي و زنان بدکاره منتشر مي‌کرد که گوياي وضعيت کشورهاي عربي است. اين وضعيت در مصر، اردن، يمن و ساير کشورهاي عربي نيز وجود دارد.

چندي پيش، تلويزيون اسپانيا، برنامه‌اي را به وجود فحشا در کشور مراکش اختصاص داد و مردان خليجي را که در همه مکان‌ها و شهرهاي توريستي سواحل مديترانه از مصر گرفته تا مراکش اقامت مي‌كنند، به نمايش گذاشت.
البته تلويزيون‌هاي غربي مانند تلويزيون دولتي كانادا CBC و تلويزيون سوئد که به پخش برنامه‌هايي در مورد وضعيت زنان در کشورهاي اسلامي، از جمله ايران مي‌پردازند، در نظر ندارند و يا گويي فراموش مي‌کنند که در کشورهاي خودشان، فحشا به طرز زننده‌اي، علني و قانوني است؛ مثلا چندي پيش، دختري در هلند با دوستانش شرط‌بندي كرد تا با اولين مرد داوطلبي که از خيابان محل آنان مي‌گذرد، عمل جنسي انجام دهد. او اين کار را در خيابان عمومي انجام داد و يا در آلمان، اين گونه حرکات، آن قدر زياد است که پليس، مجبور شده است، اين عمل را در خيابان‌ها مشمول مجازات كند. چندي قبل دو توريست انگليسي در داخل هواپيماي عمومي مرتکب اين گونه اعمال زننده شدند.

به هر حال، مسئله ازدواج موقت، يكي از موضوعات قابل بحث در حوزه وضعيت زنان در کشورهاي عربي است. بيوه زناني که در کشورهايي مانند مغرب ، مصر، الجزاير و يمن زير فشارهاي اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي، كمر خم كرده‌اند، ازدواج موقت را به عنوان وسيله‌اي براي آرامش و تامين حداقل معيشت مي‌يابند. آنان نه تنها اين را عملي از روي اکراه و اجبار، بلکه با رضايت مي‌پذيرند. امروزه، زنان از قشرهاي مختلف، پذيراي اين پيشنهاد هستند. زنان و دختران جوان گرفتار، براي گره‌گشايي از وضعيت نابسامان مالي خود، ازدواج زمان‌دار را مي‌پذيرند و پس از نااميدي خوشبختي، خود را يک بار ديگر آزمايش مي‌کنند . مشکل اساسي، قبلا اين بود که فرزندان ناشي از ازدواج‌هاي موقت، وضعيت حقوقي و شرعي مشخصي نداشتند و اين ازدواج‌هاي عرفي توسط شاهداني از فاميل و يا وعاظ درجه پايين انجام مي‌شد، ولي اگر قانوني و شرعي بودن اين نوع زناشويي رسما پذيرفته شود، مشکل حضانت کودکان نيز قانونمند خواهد شد.

روند فزاينده اين گونه ازدواج ها در بين اقشار تحصيل‌كرده و شهرنشين، افراد جدا شده و کساني که مسافرت‌هاي کاري طولاني مدت و يا سفر فصلي دارند، به گونه‌اي است که قبح و زشتي حرمت اين گونه ازدواج‌ها، نزد عامه مردم از ميان رفته است . به طوري که شايد ميزان ازدواج‌هاي عرفي سال‌هاي اخير در کشورهاي عربي سني، از جمله در يمن به مراتب بيشتر از جوامع شيعي است.

بسياري از دختران و يا بيوه‌زنان تحصيل‌كرده نيز كه صاحب شغلي هستند، براي حفظ موقعيت خود در محل كار و تثبيت وضعيت اقتصاديشان، گاه، مجبور به پذيرفتن ازدواج موقت از سوي كارفرماي خود مي‌شوند. اين امر چنان امروزه در کشورهاي عربي پيداست كه هيچ کس نمي‌تواند، منکر آن شود.

آزادي عمل مردان در داشتن رابطه‌هاي متعدد خارج از ازدواج در کشورهاي عربي، چند دهه است که رايج بوده و به يک معضل اجتماعي تبديل شده است و در واقع، علماي سني قصد دارند، در حال حاضر، آن را قانونمند سازند و از تبعات منفي آن بکاهند.

بازتاب

·

زنان      
'وضع زنان در افغانستان تغييری نيافته است' ·
ترور یکی از مدافعین حقوق زنان در قندهار ·
نيمى از مهاجران زنان هستند ·
ممنوعيت چاپ تصاوير زنان در روزنامه‌هاي عربستان ·
خشونت خانگی علیه زنان ·
مینا زن شهیدیکه بر قله مبارزات آزادیخواهانه افغانستان می‌درخشد ·
حجاب، فطری و مشترک بین ادیان ·
اسلام و نیمه ای دیگری از اجتماع ·
بحران اجتماعي زنان عرب و فتواي مجمع فقهي ·
در پي حضور زني محجبه در تلويزيون دانمارك : ·
از مبارزات خواهر امیرکابل تا شجاعت زوجهً میر هزاره ·
تاریخچه روز بین المللی روز زن ·
سهم خورشید از مردان پنجشیر ·
وضعیت اسفبار روسپيان در اروپا از زبان خودشان ·
فاطمه ، فاطمه است : گزیده کوتاه از علی شریعتی ·
سخنرانی ملالی جويا در پارلمان افغانستان ·
زنان پاکستانی از تجاوز جنسی می گويند ·
سیمیناررفع خشونت علیه زنان درهرات دایرگردید ·
زنان افغاني پشت فرمان اتومبيل ·
ساده‌انگاري در تحليل وضعيت زنان جوامع مسلمان ·
نخستين كتابخانه زنان افغانستان از سوي ايران در كابل گشايش يافت ·
براي اولين بار زنان عربستان نمايشنامه اجرا مي‌كنند ·
جنبش زنان و جنبش دموكراسي خواهي آيا نسبتي هست؟ ·
پیام نهاد بین المللی زنان سویدن ·
قرائتى متفاوت از جايگاه زن در اسلام ·
پای صحبت یک زن افغانی-آمریکایی ·
گزارش ژيلا بني‌ يعقوب از دختران ايران در هرات ·
ورزشکاران انا ث عازم ایران شدند ·
جايگاه زن در خانواده و جامعه ·
بازتا ب های ستم بر زن هزاره در سراج التواریخ ·
اولين زنان افسر پوليس در باميان ·
زنان‌ ايراني‌ كه‌ همسر افغاني‌ دارند ·
رای دادن مادر کرزی در قندهار ·
والى باميان اجازۀ استعمال راى خود را نيافت ·
برسی وضعیت زنان در گفتگو با سیما سمر ·
چهل چهار درصد زنان در انتخابات ·
حقوق زنان از طریق مبارزات پارلمانی ·
مرکز آموزش قابلگى در باميان تهداب گذارى شد ·

Login »