ADCO logo
dari    english    suomi   
 
صفحه اول       مقالات       در باره ما       نظرات بازديد کنندگان       تماس باما       پيوندها       آرشيف       خبری       دفتر نظرات مهمانان      

ازازبکستان تا ترکمنستان


15.10.2005 00:45

ازازبکستان تا ترکمنستان


ادعاى رسانه هاى گروهى روسيه درباره انتقال پايگاه نظامى آمريكا از خان آباد ازبكستان به فرودگاه مرو در تركمنستان به يكى از مسائل مهم مورد بحث در محافل رسانه اى و سياسى منطقه در هفته گذشته تبديل شد. اين ادعا كه از سوى رسانه هاى گروهى روسيه به صورت گسترده پوشش خبرى داده شد بيش از همه، موجب خشمگينى مقام هاى تركمنستان شد به نحوى كه صفر مراد نيازاف رئيس جمهورى اين كشور خود وارد معركه شد و با مقام هاى بلندپايه روسيه در اين زمينه تماس تلفنى برقرار كرد. به گزارش محافل خبرى، نيازاف دراين تماس تلفنى به شدت از روسها به خاطر پخش اين اخبار انتقاد كرد. عشق آباد همچنين آندره كورتكو سرپرست سفارت روسيه را در همين ارتباط به وزارت خارجه احضار و مراتب اعتراض خود را به وى اعلام كرد. وزارت امور خارجه تركمنستان نيز در بيانيه اى شديداللحن رسانه هاى گروهى روسيه را به باد انتقاد گرفت و ادعاى آنها را در اين باره توخالى و دور از واقعيت ذكر كرد. اين وزارتخانه همچنين منابعى را كه روسها به نقل از آنها اين ادعا را مطرح كرده اند، شياد و دشمن مردم تركمنستان خواند. عشق آباد از دولت روسيه خواست تا با نظارت دقيق بر رسانه هاى گروهى اين كشور مانع از تأثير سوء در مناسبات دوجانبه عشق آباد - مسكو شود.
تريسى جاكوبسون سفير آمريكا در عشق آباد نيز موضوع ايجاد پايگاه نظامى آمريكا در اين كشور را رد كرده و گفت كه واشنگتن برنامه اى در اين باره ندارد. با اينكه رسانه هاى گروهى روسيه از شروع عمليات انتقال پايگاه نظامى خان آباد به فرودگاه مرو تركمنستان خبر مى دهند ولى مقام هاى تركمن با قاطعيت مى گويند اين كشور بر اساس اصل بى طرفى خود كه مورد پذيرش سازمان ملل متحد نيز قرار گرفته است، اجازه ندارد در پيمان هاى نظامى عضو شود و يا پايگاه نظامى در اختيار كشور ثالث قرار دهد. در تحليل ادعاى رسانه هاى روسى درباره انتقال پايگاه نظامى آمريكا به تركمنستان آنچه صحت آن را مورد ترديد قرار مى دهد پايبندى و اعتقاد تركمن ها به اصل بى طرفى كشورشان است اصلى كه در اين كشور آن را تا حد تقدس گرامى مى دارند. نيازاف بارها اصل بى طرفى تركمنستان را يكى از بزرگترين افتخارات اين كشور پس از كسب استقلال از اتحاد شوروى سابق دانسته و سالگرد اعلام بى طرفى كشورش را در تقويم رسمى تعطيل عمومى اعلام كرده است. به گفته تحليلگران، نيازاف چندى پيش با استناد به اصل بى طرفى تركمنستان از عضويت رسمى جامعه كشورهاى مستقل مشترك المنافع خارج شده و بسيار دور از ذهن است كه تنها پس از چند روز با توافق درباره ايجاد پايگاه نظامى آمريكا اقدام خود در خروج از يك نهاد منطقه اى را به صورت اساسى زير سؤال قراردهد. آنان در تحليل اخبار رسانه هاى گروهى روسيه مى گويند كه يكى از عوامل پخش اخبار و شايعات مربوط به ايجاد پايگاه نظامى آمريكا در فرودگاه مرو تركمنستان مى تواند اقدام غيرمنتظره عشق آباد در خروج از جامعه كشورهاى مستقل مشترك المنافع باشد. به گفته آنان، روسها كه قصد داشتند در نشست سران جامعه كشورهاى مستقل مشترك المنافع در قازان تاتارستان ابتكار عمل را بدست گرفته و اين جامعه را از حالت خنثى كنونى خارج و زمينه پويايى آن را مهيا كنند با درخواست خروج عشق آباد از عضويت رسمى اين جامعه عملاً ابتكار عمل خود را در رسيدن به اهداف خود از دست دادند. به گفته تحليلگران، سفر ژنرال جان ابى زيد فرمانده نيروهاى مركزى آمريكا به تركمنستان و ديدار با نيازاف تنها چند روز پس از نشست قازان بهانه خوبى براى روسها به ويژه رسانه هاى اين كشور بود تا سناريوى انتقال پايگاه نظامى آمريكا از خان آباد به مرو را مطرح كنند. پايگاه اينترنتى تركمنستان رو در تحليلى در اين باره نوشت : پس از طرح خروج تركمنستان از جامعه كشورهاى مستقل مشترك المنافع رسانه هاى گروهى روسيه اخبار انحرافى و جهت دارى برخلاف منافع اين كشور منعكس كرده اند. به نوشته اين پايگاه، تلاش اين رسانه ها بر اين بوده است كه وجهه بين المللى تركمنستان را با زير سؤال بردن تعهدات اين كشور مخدوش كنند. برخى از تحليلگران منطقه اى نيز با ذكر علاقمندى واشنگتن بر حضور نظامى در منطقه آسياى مركزى بويژه تركمنستان تصريح مى كنند كه واقعيات موجود امكان عملى شدن اين امر را دست كم در سال هاى نزديك، دور از دسترس مى كند. داش پولات يولداش اف يك تحليلگر ازبكستانى مى گويد بعيد به نظرمى رسد كه نيروهاى نظامى آمريكا پس ازخروج ازازبكستان درتركمنستان مستقر شوند. به گفته وى ، آمريكا حضور نظامى در ازبكستان را تجربه كرده و بعيد است كه تجربه ناموفق خود را بارديگر دركشورى كه شباهت هاى بسيارى با ازبكستان دارد تكرار كند. نيكولاى بزبوراداف يك عضو دوماى روسيه نيز معتقداست كه شرايط فرودگاه مرو از هر لحاظ مورد دلخواه آمريكايى ها براى ايجاد يك پايگاه نظامى است ولى تركمنستان باتوجه به مانور بر اصل بى طرفى خود اجازه چنين كارى را به آمريكايى ها نخواهد داد. به گفته وى ، اين امر مخالف اصل بى طرفى تركمنستان وسياست خارجى اين كشور در ايجاد روابط متوازن با كشورهاى خارجى است. برخى از تحليل گران نيز اعتقاد دارند كه عشق آباد با توجه به تأكيد بر داشتن روابط دوستانه پايدار با كشورهاى همسايه خود، كارى نخواهد كرد كه اين روابط بويژه با ايران ، روسيه و ازبكستان آسيب ببيند. به گفته آنها، حضور نظامى آمريكا بيش از همه حكومت ايران را بعنوان يكى از كشورهاى دوست و نزديك تركمنستان آزرده مى كند. عشق آباد و تهران كه به خاطر روابط بسيار نزديكشان بعنوان متحد منطقه اى ازآنها نام برده مى شود، با ايجاد احتمالى پايگاه نظامى آمريكا در استان مرو (در نزديكى مرزهاى شمال شرق ايران ) روابطشان تيره خواهد شد. از سوى ديگر روسيه نيز بعنوان كشور قدرتمند منطقه از حضورنظامى آمريكا در همسايگى خود نگران بوده و ازبكستان نيز كه به تازگى آمريكا را از خاك خود اخراج كرده است دوست ندارد كه اين نظاميان در يكى ديگر از كشورهاى همسايه خود مستقر شوند. در يك نگاه كلى بايد گفت كه هم اكنون شرايط سياسى و اجتماعى داخلى و منطقه اى تركمنستان به گونه اى است كه تصور ايجاد پايگاه نظامى و حضور نيروهاى خارجى در اين كشور دور از ذهن به نظر مى رسد. همچنان درخواست ازبكستان از ايالات متحده مبنى بر تخليه پايگاه هوايى كارشى - خان آباد (K2) در طول شش ماه، آخرين و برجسته ترين علامت روابطى است كه در طول نزديك به دوسال روبه ضعف گذاشته است. پس از حوادث يازدهم سپتامبر، ايالات متحده براى تعقيب همكارى هاى مشترك با ازبكستان دلايل زيادى يافت. ايالات متحده براى اجراى عمليات نظامى خود در افغانستان، به پايگاه هاى هوايى در آسياى مركزى احتياج داشت. ازبكستان نيز حضور سربازان ايالات متحده در خاك خود به شكل پايگاه هوايى در كارشى - خان آباد (k2) نزديك مرزهاى خود با افغانستان را نشانه اى قدرتمند دانست تا چهره بين المللى و بيش از آن، هدف خود براى تبديل به قدرت سياسى برتر در منطقه را ارتقا دهد. به علاوه، همكارى نزديك با يك قدرت دور، به حكومت ازبكستان اجازه داد تا خود را از تأثير نفوذ همسايگان قدرتمند خود در شمال و شرق يعنى روسيه و چين، رها بداند. ازبكستان و ايالات متحده براى تحكيم همكاريهاى خود، توافقنامه همه جانبه چهارچوب تشريك مساعى و همكارى استراتژيك ميان ايالات متحده آمريكا و جمهورى ازبكستان را در ماه مارس ۲۰۰۲ امضا كردند. به موجب اين توافقنامه، دولت اسلام كريم اف موافقت خود را با سياست آزادسازى اقتصاد اعلام كرد و نيز خود را متعهد به بهبود شرايط حقوق بشر در ازبكستان و توسعه نهادهاى دموكراتيك به كمك ايالات متحده دانست. زوال دوستى براى مدتى، چنين به نظر مى رسيد كه كريم اف در برخى از زمينه ها قصد ايجاد اصلاحات را دارد؛ اصلاحاتى كه مدتهاى طولانى مورد درخواست بوده است اما همين قول آبكى نيز تحت تأثير حوادث محلى و منطقه اى از بين رفت. روابط ايالات متحده و ازبك ها در نوامبر و دسامبر ۲۰۰۳ اولين ضربات خود را دريافت كرد، يعنى هنگامى كه مخالفت هاى گسترده گرجى ها عليه رئيس جمهور ادوارد شوارد نادزه تبديل به انقلاب مخملين شد كه نردبانى براى به قدرت رسيدن ميخائيل ساكاشويلى بود. جنبش جوانان زير بيرق كما را! (كافى!) نقشى كليدى در تغييرات تفليس ايفا كرد. اين تغيير تا آن سوى قزاقستان نيز طنين انداخت. حاكمان مستبد سراسر جمهورى هاى سابق اتحاد شوروى، و به ويژه اسلام كريم اف، در عين وحشت، از چنين تهديد تازه اى در مورد حكومت خود بهت زده نيز شده بودند. شوارد نادزه مى گويد كه كريم اف را ملاقات كرد و به او در مورد ظرفيت نفوذ تشكل هاى غيردولتى (NGOها) به ويژه طرفداران اصلاح حقوق بشر و دموكراتيزه سازى هشدار داده بود. پاسخ كريم اف و ديگر همتايانش در آسياى مركزى عبارت بود از تنها طريقى كه آنها بلد بودند؛ يعنى سركوب بيشتر. بنابراين، در بهار ،۲۰۰۴ حكومت كريم اف ابراز دشمنى علنى با تشكل هاى غيردولتى غربى و سوءظن فزاينده در مورد حاميان آنها در غرب را آغاز و روسيه و چين را با نگرش خود همراه كرد. اين كشورها اين موضوع را پايه تجديد روابط خود با اسلام كريم اف قرار دادند؛ روابطى كه هنوز ادامه دارد. در ژوئن ،۲۰۰۴ كريم اف ميزبانى اجلاس سازمان همكارى شانگهاى (SCO) را برعهده گرفت و اعضاى آن يعنى چين، قزاقستان، قرقيزستان، روسيه، تاجيكستان و ازبكستان بيانيه تاشكند را امضا كردند. اين يك مركز ضدتروريسم را در پايتخت ازبكستان پايه ريزى كرد كه نشانگر يك تعهد متقابل در برابر ديدگاه استراتژيك مشترك شامل تضمين امنيت سياسى و ثبات اجتماعى دولتهاى عضو شد. تفاوت عمده ديگر در نقطه نظرات ميان ازبكستان و ايالات متحده در سال ۲۰۰۴ و اوايل ۲۰۰۵ آشكار شد. نخست، در تابستان ۲۰۰۴ دولت ايالات متحده تصميم گرفت از اعطاى كمك هاى اختصاص داده شده به دولت، خوددارى كند كه دليل آن شكست در پيشبرد اصلاحات بارز سياسى، اقتصادى و حقوق بشر در آن كشور بود. گرچه پنتاگون اين كمك ها را با هداياى نظامى همسانى جايگزين كرد، اما اين تصميم از نظر سياسى موجب آزار كريم اف و رژيم او شد. دوم، ايالات متحده از موج اعتراضات به طرفدارى از دموكراسى و به دنبال آن انتخابات تقلبى اوكراين در نوامبر ۲۰۰۴ استقبال كرد. اين اعتراضات با انقلاب نارنجى به اوج خود رسيد و با كمك فراوان جنبش پورا (وقتشه!)، ويكتور يوشچنكو را به رياست جمهورى رساند.

سوم، ايالات متحده به سرعت به سوى حمايت از شورش قرقيزستان در ماه مارس ۲۰۰۵ شتافت كه سبب سرنگونى عسگرآقايف شد و روندى را كه به انتصاب قورمان باقى اف در بيشكك انجاميد، سهولت بخشيد. اين فتنه در همسايگى كريم اف، او را حتى بيش از حوادث اوكراين و گرجستان آشفته كرد. پس از اين مرحله، اسلام كريم اف از طرفى نسبت به دسيسه ايالات متحده براى تحقق انقلاب در سراسر اورآسيا متقاعد شد و از سوى ديگر، با همكارى سودمند همپيمانان بدون شرط چينى و روسى پشتگرمى يافت. شكاف ميان تاشكند و واشنگتن عمق بيشترى يافت وسركوب نظامى وحشيانه شورش ماه مه دره زغانه در شهر انديجان سبب تيرگى بيشترى در روابط آنها شد. پس از قتل عام سيزدهم ماه مه، كه هنوز جزئيات آن موردمشاجره قراردارد، پرزيدنت كريم اف به سرعت يك روايت رسمى از حوادث را منتشر و اعلام كرد همه آنهايى كه در اين خيزش شركت داشته اند، تروريستهاى وابسته به گروههاى تروريست اسلامى بين المللى هستند. وى بدون ذكر نام كشور خاصى، قدرت هاى بزرگ را به سازماندهى خيزش انديجان به عنوان بخشى ازمبارزه براى دردست گرفتن اوضاع ازبكستان و سپس غلبه بر كل منطقه، متهم كرد.اين حقيقت كه كريم اف پس از انديجان از پكن و مسكو ديدار كرد، تأييد اين فرض است كه منظور از عبارت قدرت هاى بزرگ، به ايالات متحده برمى گردد. درهمين ارتباط، كريم اف در يك كنفرانس خبرى باحضور رئيس جمهورى روسيه، ولاديميرپوتين، ناتو و كنگره آمريكا و پارلمان اروپا را به طراحى قطعنامه اى براى بررسى مستقلانه خشونت هاى انديجان، قبل از اين كه چنين چيزى اتفاق بيفتد، متهم كرد. اين اظهارات به طور وسيعى در رسانه هاى دنباله روى ازبكستان، با تأكيد بر روند رو به بحران روابط ايالات متحده و ازبكستان انعكاس يافت. با اين وجود، به نظر مى رسيد در اين مرحله، حكومت ازبك راضى به حفظ روابط نظامى با ايالات متحده و ناتو باشد تا شرايط را براى نهادهاى غيردولتى غربى غيرقابل تحمل كند. برخى از اظهارات وى نشاندهنده آن است كه تاشكند احتمالاً راضى به ازسرگيرى مذاكرات مربوط به پايگاه كارشى - خان آباد و جزئيات روابط با غرب است. اما نقطه نظرات راديكال تر زمانى ابراز شد كه سازمان همكارى شانگهاى در ماه جولاى ۲۰۰۵ بيانيه اى خطاب به ايالات متحده منتشركرد كه از آن كشور مى خواست تاريخ عقب نشينى نيروهاى نظامى خود را مشخص كند. با اين وجود، پس از ديدار اضطرارى دونالد رامسفلد ازمنطقه، ايالات متحده توانست ادامه همكارى نظامى مشترك را با قرقيزستان (ميزبان سربازان آمريكايى) و تاجيكستان تضمين كند. پس ازآن، ايالات متحده به سازماندهى اسكان پناهندگان انديجان كه پس از قتل عام از قرقيزستان به رومانى فراركرده بودند، كمك كرد. ازبكستان نيز در پاسخ، درماه جولاى به ايالات متحده دستور داد تا پايگاه كارشى - خان آباد را براساس توافقنامه اكتبر ،۲۰۰۱ درمدت ۱۸۰ روز تخليه كند. عقب نشينى از انديجان، ازبكستان رابه يك مسأله پردردسر براى سياستگذاران غربى تبديل كرد. اسلام كريم اف به طور منطقى بايد اميدوار باشد تا زمانى كه ازبكستان نقش ميزبانى سربازان ايالات متحده را برعهده دارد، پاسخ ها به قتل عام، در سطح سخنورى باقى خواهدماند. اما آنگونه كه گرك مورى سفير سابق بريتانيا در ازبكستان، در راديو آزاد اروپا اظهارداشت: كريم اف احتمالاً نمى داند كه حكومت خود را درچه شرايط خطرناكى قرارداده است. همزمان، ايالات متحده و شركاى اروپايى آن، چندگزينه براى به انزوا كشاندن و يا حتى تأثير بر شرايط ازبكستان مطرح كرده اند كه عبارت است از حكومت، ارتش و مكانيسم هاى جامعه مدنى. بهترين استراتژى آنها گرچه ممكن است شانس كمى براى منفعت كوتاه مدت در برداشته باشد، درچهار بخش است: تقويت دستاوردهاى دموكراتيك در قرقيزستان، تشويق و دادن امتياز براى اصلاحات دموكراتيك در قزاقستان، آگاه سازى شهروندان ازبك نسبت به همدردى خود با وضعيت مصيبت بار آنها و تبديل كريم اف به دردسرى براى روسيه. سه مورد اول به آسانى قابل دستيابى هستند و چهارمى مى تواند منافع ويژه اى دربرداشته باشد. گرچه چين به يك مدافع سرسخت كريم اف تبديل شده است، اما بدون شك، روسيه با تاريخ مدرن مشترك و تماس هاى اقتصادى و فرهنگى، از نفوذى عظيم بر ازبكستان بهره مند است. روسيه، و نه چين، نقش خود را به عنوان يك بازيگر مهم درطول ناآراميهاى پس از امپراتورى شوروى ثابت كرد. روسيه اشتياق خود را براى پس كشيدن حمايت از آرمان ازدست رفته همپيمان خود، درطول مخالفت هاى مردمى كه آقايف را در قرقيزستان سرنگون كرد، نشان داد و به راستى، با پيش بينى ناآرامى سياسى در بيلوروسى به ميزان قابل توجهى از آخرين ديكتاتور اروپا الكساندر لوكاشنكو فاصله گرفت. اسلام كريم اف احتمالاً به دستور خود مبنى بر تعطيلى كارشى - خان آباد به عنوان يك حركت استراتژيك زيركانه مى نگرد، اما وضعيت فلاكت بار اقتصادى كه وى بر آن حكومت مى كند، سبب مى شود كه نتيجه آن مبنى بر آشوب هاى آينده در ازبكستان، تقريباً قابل پيش بينى باشد و نيز پيش بينى شود كه ايالات متحده همه توان خود را به كار خواهدبرد تا هزينه سياسى حمايت از كريم اف را براى روسيه و درصورت امكان براى چين بسيار بالا ببرد. درعين حال، ضرورت دارد كه ايالات متحده و شركاى آن در غرب، خود را براى ايفاى يك نقش مهم در ساختن يك ازبكستان آزاد و باثبات، پس از كريم اف، آماده كنند. ( استفاده ازمنابع خبري ) .


--------------------------------------------------------------------------------

بر گرفته از سایت جنبش ملی اسلامی افغانستان

·

کشورهای منطقه و همجوار      
مقامات پاکستان اکنون اعتراف نموده اند که اوضاع در مناطق قبایلی روبه طالبانی شدن نهاده است ·
اعلامیه مشترک روسای جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی افغانستان ·
نخستين فرهنگ جامع فارسی براي ايران، تاجيكستان و افغانستان تاليف می‌شو ·
بالاخره گاز تركمنستان از افغانستان مي گذرد ·
پروژه خط گاز ترکمنستان تا دو سال دیگر تكميل مي شود ·
وزير انرژي افغانستان در ديدار با رييس جمهوري تاجكستان ·
وزیر اقتصاد عازم تاجکستان شد ·
پانجصد وشصت و دو تن افغان اززندان های پاکستان رها گردیدند ·
ليست مظنونان به پاكستان تحويل شد ·
وسایط باربری پاکستان باید هنگام ورود به افغانستان اجازه نامه داشته باشند ·
توافق رسمی بر سر احداث خط لوله گاز ترکمنستان به پاکستان ·
پاكستان و ضرورت شفاف سازي سياست ها ·
ما و همسايگان ·
كاسه گدايي، جيب خالي، پز عالي ·
مرز دوغارون ايران ، مرز زور و زر و تبعيض ·
سند همکاری مشترک ایران و افغانستان در تهران امضا شد ·
سفير هندوستان در ديدار با رييس جمهوري ·
کمک افغانستان به پاکستان ·
كرزي به ايران مي رود ·
كنفرانس اكو در كابل 18/8/1384 ·
اجلاس اكو در كابل ·
ازازبکستان تا ترکمنستان ·
نشست مسولان مرزي افغانستان تركمنستان ·
ديدار وزراي خارجه ايران و افغانستان ·
اخراج 15 تن پاکستانی از خوست ·
مذاکرات بر سر پلان پايپ لاين گاز ·
ايران از ارائه پيشنهاد كشت جايگزين ترياك پشيمان است ·
افغان هاي زنداني در عراق آزاد شدند ·
٢٢ بم دستى ومواد انفجارى در مرز تورخم دستگير شد ·
دو تبعۀ پاکستانى درکنر دستگير گرديدند ·
بی بی سی :پيشنهاد ايجاد حصار بين افغانستان و پاکستان ·

Login »