ADCO logo
dari    english    suomi   
 
صفحه اول       مقالات       در باره ما       نظرات بازديد کنندگان       تماس باما       پيوندها       آرشيف       خبری       دفتر نظرات مهمانان      

افغانستان جولانگاه سنت گرایی افراطی با مدرنیسیم اسلامی


12.11.2005 23:07

پیش از بررسی موضو ع ، لازم است تعریف کلی از اصطلاح ، سنت گرایی(1) و مدرنیسیم (2) با پسوند اسلامی داشته باشیم ، در لغت نامه ها ی عربی واژه ای سنت در مقابل مدرن -جدید ، امروزی - و سنت عبارت از :(( باورها و رسو مات که از نسل به نسل دیگرانتقال پیدا می کند )) (3) و(( سنت گرایی یعنی حمایت کردن و احترام گذاشتن به سنت خصوصا از نقطه نظر مقابله با روشها و اعمال جدید )) (4).
با این تعریف سنت مقوله ای است کلی و عام و فرا گیر که شامل تمامی جهانبینی ها وایدئولوژی ها وسنت های باستان درادیان مختلف بشر را شامل میشود و بحث از سنت فرا تر از تعریف فقهی و علم حدیث و کاملا و مبسوط است . با این وجود سنت در تاریخ و پیدایی مدرنیسیم در ارو پا و امریکایی شمالی در ابتدا رنسانس در مقابل سنت گرایی قرار داشته ایم و بعدا کم کم این تقابل خصوصا در کلیسا کم رنگ شده و بحث سازگاری سنت گرایی با مدرنیسیم مطرح شده ودرعصر پسا مدرنیسیم به اوج خودش رسیده . و در بستری مدرنیسیم در جهان و کشورهای اسلامی نیز چنین روند را پیموده است.
بنا براین تعریف عام و کلی از سنت و نسبت آن با نحله های فکری جدید در بستر تاریخ جهان و خصوصا افغانستان قابل مداقه و کاوشگری است . بررسی جولان اندیشه مدرنیسیم اسلامی با سنت گرایی افراطی در صحنه های سیاسی ، و اجتماعی افغانستان در این فصل نوین کشور با هدف روشنگری جامعه و شکوفایی عقلانیت و تفکیک سنتهای خرافاتی و.......... از سنت های ساز گار با اصول اخلاقی و انسانی و رشد و توسعه افغانستان ، نیاز مبرم و اساسی به نظر می رسد .
تعریف کلی مدرنیسیم و مدرنیسیم اسلامی :
((اصطلاح مدرن مشتق ارز ریشه لاتین بسادگی امروزی یا انچه رایج است در تمایز ادوار قبل می دهد . این واژه در دوره ها و مکانهای مختلف برای متمایز کردن شیوه های معاصر از سنت به کار رفته )) (5 ) پس مدرنیته یعنی زمان یا وضعیت که ما خودرا در آن پیدا میکنیم و مدرن با پسوند - ایسیم- عبارت از : مکاتب ، نحله ها و جنبشها ی مختلفی که زمان و ضعیت جدید ایجاد کرده ، در فر هنگ لغت انگلیسی به فارسی چنین تعریف شده (( مدرنسیم ، یعنی انتخاب روشهای تازه ، سازش دادن عقیده های دینی با فکر امروزه با اصول تجدد ،.........( 6) و مدرنسیم اسلامی و درک تجدگرایی و تمدن بشر و مقتضیات زمان ومکان جدید و امروزی . ومداقه کردن در ابعاد مختلف مدرنسیم غربی با مدرنسیم اسلامی از نقطه نظرهای انطباق یا تفاوت بین آن دو به نحوی که ساز گاری یا تعارض در زوایه های مختلف را به صورت تنسیق کند .
سنت گرایی افراطی با شیوه تفکر محافظه کاری که همواره تلاش نموده اسلام را با تفسیر های غیر اجتهادی منطبق با شرایط و زمان مکانهای جدید در تعبد محظ و ضد عقلانیت بشرمحصور سازند و اسلام را در مقابل تجد د گرایی قرار دهند و اسلام را در چهره و اپس گرایی و غیر مترقی معرفی کنند . اگر چه مدرنسیم غربی در بعد معرفت شناسی مبتنی براندیشه پوزیتیوستی (فلسفه اثباتی قطعی گرا وتجربی ) و پسامدرن ، تشکیک گر و نهلیسیم ( 7) با اسلام در تعارض است و همین طور در خیلی از موضوعات دیگر ولی باز روی هم رفته خیلی نکته های مثبت وجود دارد که با ید جدا مورد مداقه قرار گیرند و ساز گاری آنها با اندیشه مدرنیسیم اسلامی تنسیق و تعین شود .
اکبر ص . احمد یکی از پژوهشگران بر جسته ای مدرنیسیم اسلامی ، در ارتباط به موضوع می نویسد (( تاریخ مدرنسیم اسلامی از نطفه ای نظام استعمار گری اروپا ، پا به عرصه وجود گذاشت . در حالی که اکثریت مسلمانان محافظ کار هیچ ارتباطی با اروپاییان نداشتند - و در واقع بسیاری از طریق مقاومت مسلحانه در برابر اروپاییان ایستادند - مدرنیست ها تمایل داشتند باب روبط مئودت آمیز را با مسلمانان عادی بکشایند و حتی از ویژگی های از تمدن آنها را در قالب تمدن خویش بگنجاند . اکثر مسلمانان در صدد پیوند وارتباط هماهنگی مواضع خود و اروپاییان بر آمدند )) (8) بنا برا ظهار این نویسنده در راس این اندیشه مدرنیسیم اسلامی ( نوگرایی اسلامی ) سید جمال الدین افغانی بوده است . (9)
از دیر باز نگرشهای متفاوت نسبت به تمدن غرب و نحله های فکری آن در میان اندیشمندان مسلمان جهان و مدرنیست های مسلمان افغانستان و سنت گرایان افراطی همسان کلیسای قرون وسطی در اروپا در مقابل نو گرایی با دکم اندیشی منکر هر نوع سازش دین با تجدد و در نتیجه جدای دین با علم و دانش ، ارزش ، با هم بوده اند و در بینش اسلام مترقی تفکیک بین آنها جفا بزرگ به دین حساب میشود بنابراین محافظه کاران افراطی همواره با خصلت قهقرایی و دکم اندیشی و جزم گرایی ضد عقلانیت شان سعی داشته که هر گونه روابط مفید و انسانی تکامل بخش را با تمدن غرب بایکوت کننده در مقابل آنها مدرنیسم اسلامی تلاش میکرده تا با گفتمان و روابط مودت آمیز تمدن غرب را پذیرا باشد وهمانگونه که مدرنیت های غربی پذیرایی تمدن اسلامی بوده اند . در واقع اندیشه مدر نسیم اسلامی اسلام را بصورت دین جهانی با ساخت ساز اجتهاد متعالی همساز با شرایط زمان وتغییرات زمان مکان هم تمدن ساز و هم تمدن پذیر به جهان معرفی میکند . و در افغانستان چنین اندیشه چه قبل و چه بعد از تاریخ 1919 م (شروع حکومت امان الله ) و جود داشته اما به خاطر جهل مفرط بوده اند . و همواره اندیشه مهلک سنت گرایان افراطی تلاش نموده اند و ضعیت های سیاسی ، اجتماعی ، روانی مردم افغانستان را در مقطع تاریخی آنگونه که به نفع خودشان و سلطه جویی شان باشد با ترویج خرافات ، ............ ، اوهام حفظ کند از هر گونه بیداد گری ، خو دا گاهی مردم در مسیر عدالت اجتماعی ، آزادی ، دموکراسی جلو گیری کنند . بانقل روایت محرف جامعه را به سمت سوی تابوی از خرافات و موهو مات سوق دهند . از و یژگی های سنت گرایان افراطی درافغانستان این است که در تحلیل مغرضانه اینان هر گونه شعار آزادی خواهی و عدالت خواهی و هویت یابی ( با حفظ و حدت ملی ) را قوم گرایی قلمداد می کنند و چنان تحلیل می کنند که جریان بیداد گری و روشنفکری در افغانستان یا چپی اند یا قوم گرا و مطلق روشن فکری اسلامی اصلا در افغانستان وجود ندارد و حال اینکه چهره های بر جسته مثل سید جمال الدین افغانی ، طرزی ، شهید اسماعیل مبلغ و غیره ............ بیا نگر بطلان چنین دید گاه است .
از خصوصیات دیگری سنت گرایی افراطیی در جامعه افغانستان این است که با افراط در تعبد و دکم اندیشی و بستن اجتهاد علمی طبق مقتضیات زمان و مکان به قول محقق فرهیخته مصطفی ملکیان با تکیه بر (( اسلام دو - و سه )) . (10) که انهم اگر توجیه گر منافع اشرافیت طلبی شان باشد اسلام (( یک )) را تحریف می نمایند و طبق رای خود تفسیر و توجیه می نمایند .
و لذا است که جایگاه زن از دید گاه اسلام سنت گرایی افراطی در حیات اجتماعی افغانستان به پایین ترین وجه تبعیض و برده گونه در خورد مردم جاهل داده شده می گویند ((زن از سمت چپ انسان خلق شده و حقارت ذاتی دارد و کم عقل است ! )) وبنابر این تفکر افراطی این مرد است که در بحران های خانوادگی و اجتماعی و مدنی باید تصمیم بگیرد و زن حق ندارد و نیز زن حق ندارد در تعلیم و تربیه سهم فعال داشته باشد و استعداد ش شکوفا شود و زن حق ندارد در جامعه برای تعین سرنوشت خود در مدنیت سهم بگیرد و هیچ نوع حق مالکیت اقتصادی را ندارد و حتی عملا از ارث محروم است. با این دید گاه افراطی ، زن از که پیکر نصف جامعه را شکل می دهد نه تنها نباید از حقوق انسانی خویش آگاهی پیدا کند که بااین شیوه فکری زن در حصار (زندان ) خانه همه ای محدوده خانه می افتد و دنیای زن میشود دنیای در برهوت از جهل ، خرافات ، از مرد ستمگر که هر آنچه دستور دهد بی چون چرا مثل حلقه به گوش سر از پا نشناسد ونسل اندر نسل چنین زن را بزاید و تحویل جامعه دهد !.
اما در اندیشه ای مدرنسیم اسلامی ( نو گرایی اسلامی ) زن مثل مرد در حیات اجتماعی و خانوادگی نصف مسئولیتها را باید سر فرازانه به دوش کشد و در جامعه مدنی حضور یابد و در تعین سر نوشت کشور باید نقش داشته باشد و زن همانگونه که در پس ماندگی کشور از تمدن بشر نقش دارد شکوفایی و توسعه اش نیزنقش دارد و زن باید با اگاهی از حقوق سالها از دسترفته اش در جامعه افغانستان در مقابل سنت گرایی افراطی مبارزه معقول داشته باشد و حق مالکیت داشته باشد و حق اختیار در همسر مطلوب و گرفتن ارث و غیره ..........
و سرا نجام زن در فصل نوین جامعه افغانستان از دیدگاه نوگرایی اسلامی زن در باز سازی فرهنگی و اقتصادی جامعه بحران زده افغانستان باید سهم فعال داشته باشد و با فرا گرفتن تخصص های اکادمیک رسالت خویش را در فبال کشور ش و نسل اینده انجام رساند .
در نتیجه ستن گرایان افراطی همواره از اسلام و شعائر مذهبی سئو استفاده کرده اند و سعی نموده اند بااین شیوه جای پای در تعین سرنوشت مردم نفوذ کنند و اب را به نفع خو گل الود کنند و ماهی دلخواه شان را بربایند .
نمود بارز سنت گرایی افراطی جریان مخوف طالبان بود که با قتل ، جنایات بی شمار و کشتار هی جمعی و بعدا کشف آنها از ادرسکن هرات ، مزار شریف ، بامیان ، کابل ، جلال آباد ، پروان وجاهای دیگر کشور چهره ننگین شان به جهانیان روشنتر شد .در تعریف جنایات این جریان افراطی هر چه بنویسیم باز کم می اوریم زیرا بررسی زوایای آن از عبدالرحمن جابر اینان پارا فرا تر نهادند و صفحه جدید در تاریخ افغانستان گشودند .
بهر حال ! اینک مردم افغانستان و دانشگاهیان و حوزویان در باز نگری تاریخ افغانستان فقط میتوانند از گذشته های پر التهاب درس بگیرند که قطعا هیچگاه اندیشه های مخرب عصبیتهای مذهبی و افراطی و قومی و سمتی به نفع افغانستان نبوده ونیست و بر قاطبه مردم افغانستان است که با عقلانیت و شکیبایی در جهت تحقق صلح و امنیت پایدار آزادی ، عدالت اجتماعی و حفظ وحدت ملی و حاکمیت قانون که ممثل اراده ای مردم افغانستان است تلاش کنند و با باز سازی فرهنگی و اقتصادی کشور را بسوی تمدن جهانی سوق دهند.
به یمن اغاز فصل نوین تاریخ افغانستان یخهای نا هنجار دکم اندیشی و افراطی گری در افغانستان در حال ذوب شدن اند و عقلانیت و شکیبایی در مقابل جهل ، تعصب در حال شگفتن ، روشنگران و متفکران اندیشه ای مدرنسیم اسلامی با رسالت منحصر به فرد روبرو هستند تا با بیدارگری وذکر دلایل افتادن افغانستان از کاروان تمدن و تنسیق آنها برای مردم وظیفه شان انجام دهند و با زدو دن همه موهومات و خرافات و طامات از فضایی جامعه مدرن ، پرچم سعادت ، رفاه ، صلح و امنیت پایدار و عدالت اجتماعی ، کرامت انسانی و نفی هر گو نه تبعیض را در چکاد های پامیروبابا بطور دایم در اهتزاز در آرند .
والسلام

نویسنده : محمد صادق محسنی ( اصغری )
کارشناس زبان انگلیسی و علوم اسلامی
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
منابع ماخذ:

-1-traditionalism
2-modernism
3-oxford advanced learner s dictionary 1997
4-dictionary
5-از مدرنیسم تا پست مدرنیسم ویرالارنس کهون نشر نی تهران 1381 صفحه یازده
6-فرهنگ معاصر انگلیسی فارسی حییم تهران 2001
-7-positivisti
-8-nihilism
-9- اکبر ص -احمد - پست مدرنیسم و اسلام ترجمه فرهاد فرهمند ص 73 نشر ثالث با همکاری مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها . نویسنده ، استاد دانشگاه (( سیلوین کمبریچ و مولف کتابهای همچون جامعه پاکستان ، کشف اسلام و مقاومت و مهار در پاکستان .
-10-فصلنامه خط سوم شماره 3- 4 مصطفی ملکیان چالشهای دین و مدرنیسیم در جهان اسلام صفحه 20

·

دين      
رابطه فرهنگ کار و کار شایسته از دیدگاه اسلام ·
به مناسبت سالگرد ولادت رسول گرامي اسلام ·
5 - اسلام و دموکراسی ·
4 - اسلام و حقوق زنان ·
3 - ثابت و متغیر در اسلام ، حد پوشش زنان در عرف و دین ·
2 - اسلام ، سکولاریسم و آخرت گرایی ·
اسلام و مدرنیته1 ·
تأثير شركت در مراسم مذهبي بر طول عمر ·
پيامبر صلح، هم عيسي هم محمد(ع ·
پس از شهادت -از دکتر شریعتی - بمناسبت ماهی محرم ·
دین وعقلانیت ·
افغانستان جولانگاه سنت گرایی افراطی با مدرنیسیم اسلامی ·
روزه؛ ضيافت عشق و عطش ·
علل ناكامي تاريخي مسلمانان ناشي از دينداري نيست ·
ساز گاری اسلام وحقوق بشر ·
ديــن ·

Login »