دکتر طاهر شاران متخصص فزیک اتمی: برای افغانستانِ متکی به خود، باید روی ساینس و تکنالوژی سرمایه‌گذاری شود

هشدار

دکتر طاهر شاران، دکترای رشتۀ فزیک اتمی از دانشگاه لندن دارد. او نزدیک بیست سال است که در اروپا زندگی می‌کند و یکی از چهره‌های اکادمیک و شناخته شده در دنیا علم فزیک دست کم در اروپا است. با مراکز مختلف تحقیقاتی معتبر در کشورهای اسپانیا، جرمنی، فرانسه و انگستان کار کرده و اکنون نیز در انستیتوت ماکز پلانک فزیک هسته‌یی آلمان که یکی از معتبرترین مراکز تحقیقی و اکادمیک جهان است، مصروف کار است.

آقای شاران در سال ۱۹۹۹ به عنوان پناهنده به انگلستان رفته و تا سال ۲۰۰۱ به دلیل مشکلات اقتصاد، مصروف کارهای اقتصادی بوده است.

از سال ۲۰۰۱ تا سال ۲۰۰۳ یک دوره پیش دانشگاهی را در رشته فزیک، ریاضی و کمپیوتر ساینس در  انگلستان پشت سر می‌گذارد و سال ۲۰۰۳ وارد دانشگاه لندن می‌گردد. دانشگاه لندن یکی از ده دانشگاه معتبر جهان است. او در رشته فزیک هسته‌یی لیسانس و ماستری اش را تا سال ۲۰۰۷ به پایان می‌رساند و پس از آن در همین دانشگاه دروه دکترایش را شروع می‌کند و در دسمبر ۲۰۱۰ تیز دکترایش را تحویل دانشگاه می‌دهد. سپس در اوایل سال ۲۰۱۱ از دکترایش دفاع کرده و رسمن سند دکترایش را نیز به دست می‌آورد. حاصل دوره دکترایش نشر ۵ مقاله علمی در مجلات معتبر بین المللی بود و پایانامه اش جایزه ویژه دانشگاه یو سی ال لندن را به خود اختصاص می دهد.

دوره بعد از فراغت

پس از فراغت، از سال ۲۰۱۱ تا به حال به عنوان استاد راهنما و محقق در چندین مراکز بین المللی کار کرده است. یک سال در دانشگاه لندن به عنوان محقق و استادیار، همزمان با چند گروه بین المللی کارهای مشترک تحقیقاتی در کشورهای هسپانیا، با دو گروه در چین و با یک گروه دیگر در کانادا همکاری داشته است.

پس از مدتی همکاری، رسما در مرکز فوتونیک ساینس شهر بارسلونا که یک مرکز بزرگ تحقیقاتی اسپانیا است، مصروف کار می‌شود و پس از یک سال کار در این مرکز، با گرفتن معتبرترین امتیاز تحقیقاتی اتحادیه اروپا به نام مری کوری  با کمسیون انرژی اتمی فرانسه در پاریس کارش را آغاز می کند. مدت یک سال به عنوان محقق و استاد راهنما در این مرکز کار کرده است.

از سال ۲۰۱۳ تا اکنون در مرکز فزیک هسته‌یی انستیتوت ماکس پلانک آلمان کارش را آغاز کرده و در کنار تحقیق، به عنوان استاد راهنما در بخش ماستری و دکترا نیز در آلمان همکاری دارد. از او تا به حال بیش از ۲۵ مقاله علمی در ژورنالهای معتبر علمی چاپ شده است و در ده ها کنفرانس علمی در اروپا، اسیا و امریکا اشتراک کرده و در مورد کارهای علمی خود سخنرانی کرده است. هشدار فرصت را غنیمت دانسته و با این دانشمند جوان در بخش فزیک هسته‌یی گفتگوی را انجام داده است که در ادامه می آید.

هشدار: رشتۀ فزیک اتمی چقدر کاربرد دارد در جهان به ویژه در کشورهای مثل افغانستان ؟

شاران: فزیک یک علم خیلی گسترده است. زیادتر از هفتاد تا هشتاد شاخۀ مختلف دارد. کارهای را که ما می‌کنیم در این رشته، فزیک مادر گفته می‌شود. کارهای بنیادی که تازه است و کسی تا به حال در موردش کارِ تحقیقی انجام نداده و یا این‌که نیاز به تحقیقات گسترده تر و جامع‌تر دارد که برای خیلی از سوالات بی پاسخ، پاسخ علمی ارائه کند.

فزیک کاربردی یک بحث دیگر است که خود دامنۀ کاری گسترده ای دارد. تولید نسل نو انرژی هسته ای یکی از بخش‌های کاربردی مهم فزیک اتمی است. در شرایط فعلی انرژی‌های اتمی از راه فیشن که با شکافتن هسته اتم صورت می‌گیرد، بدست می آید. نسل نو انرژی که بیش از پنج دهه است رویش کار می شود، فیوژن انرژی است که از راه ادغام دو هسته و تولید هسته نو تولید می‌شود. نمونه بارز تولید انرژی از این طریق در ستاره‌ها و خورشید، یعنی در همین منظومه شمسی خودمان صورت می‌گیرد. در شرایط فعلی افغانستان می‌تواند در بخش فزیک کاربردی که ارتباط مسقیم به تولید انرژی و ذخایر اورانیوم ولیتیوم دارد و هم‌چنین تداوی بیماری‌های سراطانی و بخش زراعت با استفاده از اشعه‌های رادیواکتیو فعالیت موثر و مفیدی را انجام دهد.

هشدار: یعنی بیشتر بر محور تولید انرژی کار می‌کنید و تمرکز دارید ؟

شاران: انرژی یک بخشِ آن است. بخش دیگر، فزیک درمانی است مانند درمان سرطان‌ها که خود یک شاخۀ مهم است که با اشعه‌های هسته‌یی هم می‌توانیم بیماری‌ها را تشخیص بدهیم و هم آن را درمان کنیم. اشعه‌های رادیواکتیو هسته‌ای در بخش مُدی‌فای کردن محصولات زراعتی کاربرد دارد یعنی که می توانیم با استفاده از آن در تخم های زراعتی تغییرات بیاوریم و با استفاده از اشعه اتمی تولید را بالا ببریم. در بخش کنترول آفت‌ها نقش عمده دارد که با استفاده از اشعه‌های رادیواکتیو می‌توانیم از آفت‌های که دامنگیر محصولات کشاورزی است، جلوگیری کنیم.

هشدار : یعنی این رشته یک کسی را همه کاره بار می آورد ؟

شاران : همه کاره نه ولی این رشته بخش‌های مختلف را در بر می‌گیرد. از انرژی گرفته تا خیلی از مسایل مهم علمی و فلسفی در مورد پیدایش هستی. آنچه را که تا به حال ذکر کردم بیشتر بخش‌های کاربردی فزیک است. اما در بخش‌های پایه تر، سوال‌های را که فزیک می‌خواهد پاسخ دهد آغاز هستی و ماهیت فیزیکی و مادی هستی است. به طور مثال علم فیزیک نو زمان آغاز هستی را ۱۴ میلیارد سال تخمین می‌زند و می‌گوید که تنها در حدود ۶-۷ درصد هستی را ماده تشکیل می‌دهد و مابقی هستی متشکل از ماده سیاه و انرژی سیاه است که ما هنوز ماهیت آنها را به درستی نمی‌دانیم و هنوز راه خیلی طولانی در پیش داریم تا برای آنها پاسخ بیابیم. البته آنچه گفته شد در اعتقادات دینی مردم نیست، و مطمینا فلسفه و ادیان نظرات و تیوری‌های خود را در مورد منشأ هستی و جهان دارد که قطعن تحقیقات عالمان این دو حوزه نیز ارزشمند است و به فهم و اگاهی بشر کمک می‌کند.

هشدار: شما یک آدم بیشتر آکادمیک هستید و سرو کار تان با تحقیق و دانشگاه و این مسایل بوده است. آمدن شما به افغانستان یک مقدار با واکنش‌های روبه‌رو شده که گویا به دنبال سیاست هستید، آیا آمدید در افغانستان سیاست کنید ؟

شاران: در بیرون در کنار فعالیت‌های علمی که من داشتیم، در قسمت مهاجرت و مسایل حقوق بشری فعال بوده ام و همراه با سایر هموطنانم در خارج از کشور برای نهادینه شدن دموکراسی در افغانستان و رفع تبعیض و بی عدالتی که در داخل افغانستان جریان دارد، فعالیت‌های مدنی و حقوقی بشری داشته ام. شاید این جنبه فعالیت‌هایم باعث شده است که برخی از افراد آمدن مرا در افغانستان در این شرایط که بازار سیاست گرم است طوری تعبییر کنند که من دنبال سیاست هستم.

مشخصا هدف اول سفرم دید و بازدید از فامیل بود که بسیاری از اعضای فامیل من این جا در کابل هستند و مدت زیادی بود آنها را ندیده بودم. در کنار این من یک پروژۀ تحقیقاتی در بخش ساینس و تکنالوژی  با اتحادیه اروپا دارم. در این پروژه ما می‌خواهیم وضعیت ساینس در افغانستان بررسی کنیم که در چه سطح است و آیا میشود کارهای پایدارتری را در افغانستان به کمک مراکز بیرونی انجام بدهم یا نه. این مساله نیاز‌مند این بود که من برای مدت کوتاهی داخل بیایم و اینجا با مراکز دولتی و خصوصی و دانشگاه‌های دولتی و خصوصی، مانند کمسیون انرژی اتمی  افغانستان، دانشگاه کابل، برخی از وزارت خانه‌ها مانند وزارت انرژی و وزارت معادن صحبت‌های را داشته باشم و معلومات دقیق تر بگیرم و ببینم که سطح کارهای علمی در افغانستان در چه حدی است و چه مقدار نیرو این جا داریم و آیا می‌توانیم یک کار پایدار تر در این بخش انجام دهیم یا نه؟

هشدار: پس سفر تان بیشتر یک سفر تحقیقی است تا سیاسی.

شاران: بلی سفر من تحقیقی هست ولی با توجه به فعالیت‌های اجتماعی و حقوق بشری ام، طبعا در این سفر با گروه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی از اقشار مختلف در دولت و خارج از دولت دیدار خواهم کرد تا یک ارزیابی بهتری از وضعیت داشته باشیم و از سوی هم پیام مهاجرین در اروپا و دیگر کشوهاری جهان را به آنها برسانیم، خواست‌ها و  دیدگاه های که آنها برای بهبود اوضاع دارند را با کسانی که تاثیر گذاراند در میان خواهم گذاشت و امیدوارم این که گفتگوها به یک نتیجۀ مطلوب برسد و زمینه برای بهبود وضعیت مردم را در داخل فراهم کند.

هشدار: برادر شما هم بیشتر یک آدم اکادمیک است و دکترا در رشته روابط بین المل از دانشگاه انگلستان دارد ولی حالا در بخش رهبری یکی از نهادهای مهم حکومتی کار می‌کند، چقدر شما علاقه دارید که مثل او بیایید و وارد دنیای سیاست در افغانستان شوید ؟

شاران : من خودم در شرایط فعلی علاقه مند هستم در بخش علمی اگر کاری انجام داده بتوانم کار کنم. برادرم هم یک آدم اکادمیک است و گذشته اکادمیک دارد و  بیش از ۶ سال است که با نهادهای معتبر بین المللی در افغانستان کار کرده است. ایشان در سمت دولتی که فعلا دارند  نه به عنوان یک سیاست مدار بلکه به عنوان یک تکنوکرات احساس کرده است که از این آدرس می‌تواند برای بهبود وضعیت کشور و مردم خود موثرتر عمل کند.

هشدار: این سوال را برای این پرسیدم که شماری از افرادی که بودن شما را در بیرون از دنیای سیاست موثرتر می‌دانند فکر می‌کنند شما برای والی شدن به افغانستان آمده اید.

شاران: این شایعات برای من هم تعجب آور است و واقعیت ندارد. همانطور که گفتم سفر من یک سفر تحقیقاتی است و تأکید می‌کنم که زمینه کارهای علمی در بخش ساینس و تکنولوژی را در این سفر مطالعه می‌کنم. چون آمدنم با ثبت نام کاندیداتورهای پارلمانی همزبان بوده است، بعضی ها شاید به خاطر تخریب و یا هم ناآگانه این دست شایعات را پخش کرده اند.

هشدار: اگر چند خیلی بد هم نیست وکیل پارلمان شوی آن هم در کشوری که همه عاشق وکیل شدن است و می بینی اوضاع را این روزها که چگونه است.

شاران: متاسفانه در افغانستان قدرت محدود تعریف شده است و باور عمومی این است که تنها راه رسیدن به قدرت و ایجاد تغییر در جامعه، با تکیه به پروسۀ سیاسی و قدرت سخت امکان پذیر است. در حالی که تجربه کشورهای غربی نشان می‌دهد که هر فرد در ساحه کاری خود می‌تواند یک رهبر موثر و موفق باشد و زندگی میلیون‌ها انسان را تغییر بدهد. به طور مثال بیل گیتس و اسیف جابز دو رهبر موفق در دنیا بودند که باعث تغییر زندگی بشر شدند.

من خودم باورمند به این‌گونه رهبری هستم و تلاش کرده ام در ساحه خود موفق باشم. با توجه به پتنشیل موجود بشری و منابع طبیعی افغانستان من به این باور هستم که زمان آن رسیده که در بخش ساینس و تکنولوژی نقش موثری را در افغانستان بازی کنیم. همانطور که در بخش سیاست جوانان مان علاقه زیادی پیدا کرده اند وقت آن رسیده است که در نسل نو خود را در مسیر فراگیری علم طبیعی و تکنولوژی آماده بسازیم تا با استفاده از منابع طبیعی افغانستان برای رشد اقتصادی کشور، کارهای پایدارتری انجام دهیم.

هشدار: تا حالا که من دنبال کردم دید و بازدیدهای هم داشته اید، چقدر باتوجه به شرایط کنونی که وضعیت سیاسی و امنیتی هر روز آشفته تر می‌شود، فرصت برای انجام کارهای وجود دارد در افغانستان که شما در آن بخش تخصص دارید؟

شاران: در این قسمت هنوز زود  است که من بگویم شرایط چقدر مساعد است. من از سال ۲۰۱۱ طرح‌های در این زمینه داشتم و یک طرح ابتدایی در قسمت ساینس و تکنولوژی از طریق یکی از دوستان به آقای کرزی در زمانی که ایشان رییس جمهور کشور بود ارائه کرده بودم. نظر من این بود که کشورهای مانند مالیزی و سنگاپور نمونۀ خوبی اند که با سرمایه گذاری در بخش ساینس و تکنالوژی و یک پلان استراتژیک دراز مدت توانستند از نگاه اقتصادی روی پای خود بیستند، طبعا افغانستان هم می‌تواند با یک سیاست و پلان جامع این مسیر را طی کند و با اتکا به نیروی بشری که علم روز را اموخته است می‌تواند با استفاده از منابع طبیعی موجود در کشور به سوی خودکفایی اقتصادی و رفاه عمومی گام بردارد.

به نظر من دیر یا زود افغانستان نیز با توجه به معادنی که دارد و شرایط ویژه‌ای که این کشور دارد نیازمند است که در این بخش‌ها سرمایه گذاری کند تا در دراز مدت روی پای خود ایستاد شود و به کمک‌های بیرونی متکی کمتر باشد.

هشدار: چرا شروع نکردید پس، آقای کرزی به پیش‌نهاد شما پاسخ مثبت نداد ؟

شاران: طرحی را که من داده بودم یک طرح کلی خوبی بود و فکر می‌کردم برای افغانستان عملی شدن آن بسیار موثر باشد و می‌تواند وضعیت علمی در جامعه را دگرگون بسازد و پایه‌های اساسی علمی را در کشور تقویت کند و ظرفیت‌های نهادها و وزارت خانه‌های که در این بخش سرکار دارند را بالا ببرند.

اما مشکل اساسی این است که در افغانستان درگیری های سیاسی خیلی زیاد است. بازی‌های سیاسی سبب می‌شود که سیاست مداران و رهبران ما فرصت این را از دست بدهند که به کارهای اساسی و زیر ساختی توجه کنند و یا دید بازتری در این قسمت داشته باشند.

من فکر می کنم جناب آقای کرزی نیز بیشتر درگیر همین کشمکش‌های سیاسی بود و فرصت برای توجه به این گونه طرح‌های دراز مدت را نداشتند و انرا در اولویت کارهای دولت خود نمی‌دانست.

هشدار: رئیس جمهور کنونی را چگونه فکر می‌کنی. چون یک آدم اکادمیک است و استاد دانشگاه بوده در غرب. با وجودی که نارضایتی‌های وجود دارد که همین شخص اکادمیک نیز نتوانسته خوب سیاست کند، برای او پیش‌نهاد نکرده اید طرح تان را ؟

شاران : در سال ۲۰۱۴ در رأس یک هیأت از طرف شورای جهانی هزاره به افغانستان امدیم. هدف ما این بود که زمینۀ برگشت نیروهای تحصیل کرده در غرب را  به افغانستان فراهم کنیم تا از تخصص و دانش آنها در ادارات دولتی استفاده شود. در آن دوره با یک تعداد از مقامات دولتی دیدار داشتیم و در مورد مسایل مختلفی صحبت‌های صورت گرفت. اما در آن دوران، شرایط لازم برای مطرح کردن طرح خودم در بخش ساینس و تکنولوژی مساعد نبود و مشورۀ برخی از دوستان نیز همین بود که از خیر مطرح کردنش بگذریم. حکومت وحدت ملی تازه ایجاد شده بود و کشمکش‌های درونی اش زیاد بود.

در این سفر اگر فرصتی پیش بیاید، دوست دارم این مسأله را با مقامات مربوطه مطرح کنم و از آنجایی که رئیس جمهور و معاون دوم کشور گذشتۀ علمی و اکادمیک دارند، امیدوارم که مورد توجه انها قرار بگیرد.

هشدار: فکر می کنید اگر طرح ها و برنامه‌های که در حوزه تخصص تان دارید، فرصت پیش بیاید که با حکومت در میان بگذارید و قبول هم شود، با توجه به وضعیت حاکم در افغانستان می‌توانید آن را عملی کنید؟

شاران : چالش‌ها خیلی زیاد است، پیشاپیش چیزی در این مورد گفته نمی‌توانم. اما من امیدوار هستم چون نسبت به چند سال گذشته ظرفیت‌های بیشتری در دورن جامعه ایجاد شده است. در بخش ما هم تا حدودی نیروهای خوبی در داخل و خارج از کشور داریم هرچند اندک اند. اگر نیروهایی که در بخش‌های ساینس تخصص دارند، خصوصا آنهایی که  تخصص شان را از خارج کشور گرفته اند حمایت شوند من احساس می‌کنم این کار شدنی است. و فکر می‌کنم روابط شخصی که من خودم با مراکز مختلف در اروپا و دیگر کشورها دارم در تسهیل این روند کمک خواهد کرد. ولی بازم تأکید می‌کنم که این مسأله بر می‌گردد به شرایط سیاسی و رهبران سیاسی و چگونگی دید آنها نسبت به مسایل علمی و تکنالوژی.

هشدار:  و سوال اخیر این که دوست داری به همان کشورهای امن و مدرن اروپایی باشی و زندگی کنی یا در افغانستان در حال جنگ ؟

شاران: ما کسانی هستیم که ریشه مان در این کشور است. درست است من ۱۹ سال است در غرب زندگی می‌کنم و در مراکز معتبر بین المللی مصروف کار هستم، اما دغدغۀ اصلی من این است که چطور بتوانم برایم کشور خودم کاری انجام بدهم. چون احساس می‌کنم در غرب نیروهای مختصص زیاد است و کم شدن یک یا چند نفر مشکلی برای مراکز تحقیقی آنها بوجود نمی‌آورد، اما وجود ما نسل جوانی که تخصص گرفتیم در افغانستان می‌تواند موثر باشد و شاید بتوانیم یک سلسله کارهای را انجام دهیم که نسل‌های بعدی از نتایج او بهره ببرند. برای همین من خودم علاقه مند هستم که اگر شرایط مساعد باشه، حداقل شرایط، انتظار حداکثرها را ندارم، یعنی اگر شرایط حد اقلی برایم مساعد باشد، دوست دارم در این جا باشم و کار کنم.

گفتگو از رازق اختیاربیگ

دیدگاه خودرا بنویسید

ایمیل *
نام *
دیدگاه *
اگر میخواهید عکس تان در کنار نظر تان قرار گیرد لطفا به سایت گراواتار مراجعه کنید

  • 29
  • جوزا
  • 1397
  • 19
  • June
  • 2018
  • 5
  • شوال
  • 1439

عضویت در کانون