من در شهر کابل در یک خانواده روشنفکر به دنیا آمده ام. در رشته روزنامه نگاری و زبان و ادبیات فارسی دری تا درجه ماستری درس خوانده ام. چند سالی در دانشگاه کابل تدریس کرده ام. مدتی مدیر مسؤول فصل نامه پرنیان بودم و تجربه کار در بخش مدیریت اخبار در تلویزیون را هم به دست آورده ام. تجربه کار در نهاد های غیر دولتی، رسانه ها و بالاخره وزارت امور خارجه را دارم. چهار کتاب نشر شده در عرصه ادبیات و روزنامه نگاری دارم. دو کتاب تازه ام به زودی به چاپ خواهند رفت. فعالیت های نیز  در عرصه اعاده حقوق زنان داشتم و دارم. 

  2-س : دولت افغانستان گپ از مصالحه با طالبان دارد .گامهای عملی دراین راستا برداشته شده است بازگشت دوباره طالبان درقدرت تشویشهای را در بین اقشار آسیب پذیربوجود آورده است از جمله زنان کشور از این روند احساس نگرانی دارند ، شما چه نظردارید؟

تجربه های چند دهه اخیر نشان داده اند که راه حل بحران و جنگ در افغانستان، تنها  راهکار های نظامی نیستد. به همین دلیل دولت جمهوری اسلامی افغانستان مذاکرات صلح را به عنوان سیاست راهبردی که صلح را در کشور تامین کند، پیشکش نموده است. با این که این مذاکرات و تلاش های دولت تا حال به نتایج ملموس منجر نشده است، اما تلاش های فراوانی در این راستا در جریان است. بدون شک زنان در دوره حاکمیت طالبان از ظلم و ستم جنسیتی رنج مضاعف را نصیب شدند. بعد از برپایی حکومت موقت و اعلام قانون اساسی جدید، خوشبختانه زنان دوباره حق قانونی و طبیعی خویش را به دست آوردند. با این که امروز هم دشواری های فراوانی در راستای پیوستن به زنده گی اجتماعی و سیاسی برای زنان وجود دارد اما این دشواری ها بیشترینه ریشه در ساختار های نابرابر و سنت های حاکم دارد که برای ریشه کن کردن آنها به وقت طولانی نیاز است. امروز دیده می شود که  زنان به ویژه در شهر ها در زنده گی اجتماعی و سیاسی حضور دارند- حالا بگذریم از این که این حضور چقدر ساختاری و بنیادی است- . اضافه از سه میلیون دختر به مکتب میروند و بیشتر از 30 هزار تن دیگر دردانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی مصروف یادگیری و آموزش اند، رکن عمده کارکنان رسانه ها را زنان تشکیل می دهند، زنان درپارلمان  و کابینه حضور دارند. اینها صرف نمونه هایی از دستاورد های زنان در ده سال اخیر است و بدون شک دولت جمهوری اسلامی افغاستان، تمام این دستاورد ها را در ازای پروسه صلح از دست نخواهد داد. جامعه مدنی فعال و رسانه ها، و جامعه بین المللی که حضور فعال در کشور دارند نیز به مذاکراتی که زنان و حقوق ایشان در آن معامله گردد، رای مثبت نخواهند داد. دولت افغانستان به صراحت و بارها در این مورد تذکر داده است که قانون اساسی افغانستان پیش شرط این مذاکرات است. با توجه به قانون اساسی حقوق زنان همچنان محفوظ باقی خواهد ماند.

3-س : هرروز نا امنی ها توسط طالبان درکشور بیشتر میگردد پیامد این نا امنی ها، مهاجرت مردم در خارج از کشوراست و تعدادی شان به کشورهای شمال اروپا پناه آورده ودرخواست پناهندگی کرده اند دراین اواخرتعدادی زیادی شان منفی گرفته اند، بعضی ها براین باورند که فعال شدن سفارت دراین کشورها باعث شده که طرح عدم قبولی این کشورها بیشتر گردد ممکن است دراین زمینه روشنی بیاندازید ؟

بر پایی سفارت خانه ها و نماینده گی های دول در سایر سرزمین ها میراث بیشتر از هزار سال قبل است. اساسا نماینده گی سیاسی یک دولت در کشور دیگر وظیفه تامین ارتباطات بین دوکشور، ارتقای روابط دو جانبه، ایجاد برنامه های مشترک سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و همچنان دفاع از حقوق شهروندان کشور و ارائه خدمات قونسلی به ایشان را بر عهده دارد. سفارت خانه ها بر اساس تعاملات سیاسی دو جانبه ایجاد می گردند. سفارت جمهوری اسلامی افغانستان در سال 2004 در کشور شاهی ناروی بر اساس چنین تعاملی به فعالیت آغاز کرده است و به صورت غیر مقیم تمثیل کننده روابط دو جانبه با سایر کشور های اروپای شمالی نیز  است؛ پس فعال شدن سفارت ربطی به موضوع کیس های  پناهده گان افغان و قبول شدن یا قبول نشدن ایشان ندارد. این سفارت در حد توان و در محدوده صلاحیت های قانونی خویش در خدمت تمام شهروندان افغانستان که در اروپای شمالی زنده گی دارند، قرار دارد. افغانستان در حال حاضر64   سفارت خانه و جنرال قونسلی در سراسر دنیا دارد و هیچ کدام از این سفارت خانه ها بر اساس تعامل معامله بر پناهنده گان افغان تشکیل نشده است.اساسا ایجاد سفارت ربطی به گرفتن پاسخ منفی که پناهنده گان افغان گرفته اند، ندارد. یکی از عوامل مهم  رد شدن ، در بیشتر موارد نقص های جدی و تخنیکی در کیس های درخواست کننده گان و عدم شریط لازم متقاضی پناهنده گی مطابق قوانین مهاجرت و پناهنده گی سبب رد شدن درخواست های ایشان می گردد. در این مورد سفارت نمی تواند کاری انجام بدهد. سفارت هر کشوری نماینده دولت آن کشور است . بنا سفارت نمی تواند که در سیاست های داخلی کشور ها مداخله کند و یا تاثیر گذار باشد. اما تمام سفارت خانه های افغانستان با توجه به شرایط دشواری که در داخل کشور وجود دارد بار ها با خواهش و اصرار و استناد  به سوژه های انسان دوستانه موضوع پناهنده گان را مطرح ساخته اند.  در ضمن بر اساس سیاست و پالیسی جمهوری اسلامی افغانستان هر گونه برگشت اجباری مردود است. برگشت و عودت صرف اختیاری و داوطلبانه می تواند باشد. به همین منظور دولت افغانستان از امضای هر گونه سندی که بازگشت اجباری را تایید کند، خودداری ورزیده است.  اما بدون شک پذیرش یا عدم پذیرش پناهنده گان مربوط به سیاست داخلی و سیستم قضایی و سیاسی یک کشور است. در بسا موارد نهاد های مشخصی برای تصمیم گیری روی این موضوعات وجود دارند که خارج از ارگان دولتی عمل می کنند.شایعاتی را شنیدم که گویا بعد از چند سفر من به فنلند، شماری از افغان های شریف مقیم در فنلند به این صرافت افتاده اند که گویا بعد از ملاقات های من با مقامات این کشور ها، سیاست پناهده گی این کشور تغییر کرده است و افغان ها با مشکلات جدی تری مواجه گردیده اند. می خواهم بگویم که من این شایعات را جدا رد می کنم و در عین حال آن را توهینی به موقف سفارت و شخصیت خود می دانم. سفارت و شخص سفیر برای کم ساختن مشکلات و دشواری ها می کوشند نه این که علتی بر دشواری های بیشتر گردند. تمام ملاقات های من در راستای روابط دوجانبه و مسایل دیپلوماتیک میان این دو کشور بوده است. البته که در مورد پناهنده گان هم صحبت های داشتم چنان چه درنخستین ملاقاتم با نماینده گان افغان ها آنها را صادقانه با همه مطرح ساختم. سفارت افغانستان، بدون شک نهاد مهمیست و مجری سیاست های خارجی جمهوری اسلامی افغانستان است اما صلاحیت ندارد که در مورد موضوع مهم مهاجرین به شکلی که به منافع شهروندان افغانستان آسیب برساند، عمل کند.

   4-س : دادن پاسپورت از طرف سفارت به پناهندگان افغانستانی ، اینگونه تلقی میگردد که اینها برای باز گشت به کشورشان مشکلی ندارند کشورهای میزبان ممکن است اقدام به باز گردانیدن شان نمایند ، شما که با مقامات این کشورها درتماس هستید در قسمت رفع اینگونه ابهامات چه می گویید؟

یکی از بخش های مهم کاری سفارت خانه ها ارائه خدمات قونسلی به شهروندان آن کشور است. بخش قونسلی این سفارت از جمله فعال ترین دفتر های  ما است که روزانه  خدمات را به بیشتر از صد تن افغان مقیم در ناروی، سویدن، فنلند، دنمارک و آیسلند انجام می دهد. با این که تراکم کاری در این بخش بیشتر از حد تصور است، اما کارمندان ما با صداقت و پشتکار بی نظیر به وظیفه خود می پردازند. اجرای پاسپورت در تمامی قونسلی های کشور ها، یکی از اولویت هاست. هر هموطنی که به ما غرض گرفتن پاسپورت مراجعه می کند، ما به کمترین وقت کوشش می کنیم تا پاسپورت را در خدمت ایشان قرار دهیم. اما دادن پاسپورت از سوی سفارت به هیچ صورت اجباری نیست و تنها در صورت مراجعه و درخواست هموطنان صورت می گیرد. از سوی دیگر دادن پاسپورت که سند قانونی برای سفر هر فرد است، به هیچ صورت به معنای سند تضمینی امنیت نیست. وضعیت افغانستان از طریق رسانه ها و نهاد های دیپلوماتیک این کشور ها به صورت پیگیر تعقیب می گردد و آن چه که در افغانستان می گذرد به هیچ کسی پوشیده نیست. هرگاه سفارت افغانستان در ناروی پایه گذاری نمی شد، مقامات این کشور ها افغان ها را به نزدیکترین نماینده گی سیاسی افغانستان می فرستادند چنان چه قبل از ایجاد این سفارت، افغان های مقیم کشور های اروپای شمالی مجبور بودند که غرض راه اندازی کار های شان به سفارت افغانستان در جرمنی مراجعه کنند. پس این دلیل افزون بر این که با واقعیت قرین نیست، خیلی نا موجه و غیر منطقی است.اساسا ریشه های این امر را بایست در جای دیگر جستجو کرد. از جمله سیاست های داخلی این کشور ها و سیاست پذیرش پناهنده گان که مطابق قوانین بین المللی تنظیم شده است. پالیسی های سیاسی و تبلیغات انتخاباتی این کشور ها برای جلب افکار عامه دلیل دیگریست. مسایلی چون اسلامفوبیا و شرق هراسی هم دلیل مضاعف.  فکر نمی کنم که در مصاحبه کنونی بتوانم به ریشه های عمیق ساختاری این موضوع بپردازم چون بررسی ریشه یی این موضوع به ساعت ها وقت نیاز دارد.

5-س: بعضی خانواده ها تابعیت کشورهای اروپایی را دریافت کرده اند تعدادی از اینها اطفال شان متولد افغانستان نیست درپاسپورت های شان محل تولد شان غیرافغانستان است اینها هنگام عزیمت به افغانستان آیا ضرورت به ویزه دارند؟

فرزندان چنین خانواده های برای ورود به افغانستان به ویزا نیاز ندارند اما برای معرفی نیاز به یک ورقه ورودی دارند که از سوی سفارت به شکل مجانی اجرا می شود.

6-س : فعلا در کشورهای شمال اروپا هزاران افغانستانی حضور دارند برای سهیم شدن اینها درقسمت بازسازی کشور سفارت چه طرحی دارد؟

دولت جمهوری اسلامی افغانستان برای جذب متخصصین وکادر های افغان برنامه های مختلف دارد که بیشترینه از سوی وزارت کار و امور اجتماعی و کمیسیون مستقل اصلاحات اداری پیش برده می شوند. افغان های مقیم اروپا یا هر کشور دیگر می توانند که از طریق این نهاد ها به شکل آزادانه درخواست کار نمایند. در اینجا وظیفه سفارت ایجاد هماهنگی و معرفی افغان های نخبه و مجهز با دانش روز است. چنانچه چندی قبل با ارائه لست نام ها،  شماری از افغان های متخصص مقیم ناروی به دولت معرفی گردیدند. افغان های مقیم فنلند نیز می توانند با تهیه یک لست و ارائه آن به سفارت فرصت معرفی شدن به دولت را به دست بیاورند.البته نباید فراموش کرد که تعریفی سنتی را که ما از نخبه گان داشتیم امروز متفاوت شده است. آراسته گی با دانش نوین یکی از این مولفه هاست که پس از این در قالب بزرگ قومی و یا بزرگ خانوده نمی گنجد. این طرح بیشتر ارتباط می گیرد به پالیسی های بزرگ دولتی که وزارت خانه های افغانستان مجری آن استند. سفارت یک نهاد نسبتا کوچک تر است که وظایف ویژه خود را دارد اما در راستای تامین ارتباط و هماهنگی سفارت در خدمت همه شما قرار دارد.اساسا مساله کاریابی در جهان دیجیتال امروز از بزرگترین معضلات جوامع انسانی است. امروز هزاران جوان تحصیل کرده بیکار در داخل افغانستان زنده گی دارند؛ با این که میلیون ها تن دیگر به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در برنامه های بازسازی افغانستان سهم دارند. حتا در کشور های پیشرفته نیز قشر بزرگی در جستجوی کار اند و یا بار هراس از دست دادن کار های خود را مضطربانه به دوش می کشند. در افغانستان دشواری های گونه گونی وجود دارند که رویارویی با آنها به وقت بیشتر نیاز دارد. به یک موضوع دیگر می خواهم اشاره کنم.  قبلا شما موضوع پاسپورت و جواب های رد را پیش کشیدید. اینجا یک تناقض مطرح می گردد. هرگاه افغان های مقیم اروپا آرزو دارند که در بازسازی افغانستان سهیم باشند و از طرح سفارت و دولت می پرسند، به صورت تلویحی نشان می دهند که در افغانستان همه زمینه ها مساعد است و دولت باید کاری کند که ایشان نیز در فرایند شامل گردند  و از سوی دیگر مشکل مهاجرت و آمدن سیل آسا پناهنده گان مطرح است. چه چیزی در مورد افغانستان واقعیت دارد؟ اگر امنیت است و زمینه کار نیز مساعد، پس چرا هزاران تن مجبور به مهاجرت میشوند، و اگر اوضاع امنیتی بسیار خراب است، در این حالت چه نیازی به سهیم  ساختن افغان های اروپا در بازسازی در شرایط نامساعد وجود دارد. این یکی از تناقضات جدی دیگریست که سیاست های پناهنده گی این کشورها را نیز با چالش مواجه ساخته است.

  7-س : کتله ای وسیع ازنسل جدید پناهنده افغانی درحال شکل گیری درغرب و اروپا هستند چه تعریفی و جایگاهی برای اینها درفرهنگ افغانی داده می توانید اصلا طرحی و پلانی دراین رابطه وجود دارد ؟

با رویکرد های متفاوتی میتوان به این قضیه نگاه کرد. به باور من نسل سوم افغان ها در غربت، بیشتر از این که افغان باشند، متعلق به یک فرهنگ و یک کشور دیگر استند. درست است که ایشان سمپاتی هایی با افغانستان و مسایل آن دارند اما این کافی نیست. گفته های من به این معنا نیست که افغانستان از پذیرش این فرزندان که ناخواسته از متن جغرافیایی کشور بیرون شده اند، خود داری می کند. نفس قضیه در اینست که غالبا این نسل علاقه مندی به برگشت و کار در افغانستان  را ندارند. البته استثنا های وجود دارد. نسل اول و دوم  پناهنده گان که ریشه در فرهنگ و خاک دارند، نیز سر درگم اند. از یکسو نمی خواهند که رفاه و امتیازات زنده گی در غرب را از دست بدهند از سوی دیگر علاقه مند برگشت نیز استند به این معنا که یک پا در این فرهنگ و پای دیگر در فرهنگ دیگر دارند. این حالت روانی ایشان را سرگشته و ناامید ساخته است. درک می کنم که هزاران افغان در آرزوی برگشت به کشور استند ولی عملا بنابر پیوند های خانواده گی نمی توانند این آرزو را عملی بسازند. البته دولت به آن عده از افغان هایی که داوطلبانه به افغانستان برگشت می کنند از طریق وزارت مهاجرین و عودت کننده گان زمینه های کاری درنظر گرفته شده و  برنامه ها و حمایت های را روی کار گرفته اند که بدون شک برای آغاز یک زنده گی مرفه – حداقل با تعریف اروپایی- کافی نیست.

. 8-س: یکی از مزیتهای مثبت که کشورهای شمال اروپا دارد آموزش زبان مادری پناهنگان برای اطفال شان است بعدازفعال شدن سفارت دراین کشورها چه کمکی وکاری در راستا انجام داده است؟

بگذارید به پرسش قبلی شما مراجعه کنم. آموزش زبان مادری در حقیقیت یکی از راهکار هایست که جایگاه  پناهنده گان افغان را در فرهنگ افغانی تضمین می کند. فراموشی زبان، فراموشی هویت است. این یکی از عملکرد های قابل ستایش نهادهای افغانی در بیرون از کشور است. من با تعداد زیاد نماینده گان افغان ملاقات داشتم که کورس های زبان مادری را راه اندازی کرده اند. در سویدن این مساله به شکل جدی تر و با حمایت دولت آن کشور صورت می گیرد. این مساله از سوی دیگر نیز حایز اهمیت است. چون برای نسل اول و دوم پناهنده گان زمینه کاریابی مساعد می گردد. من از آغاز کارم به عنوان سفیر افغانستان توجه جدی به این مساله داشته ام. مذاکراتی با وزارت معارف در این راستا صورت گرفته است که انشاالله دوام خواهد یافت. تهیه کریکولم درسی و مواد درسی از اولویت های کاری است که خوشبختانه اکثر نهاد ها با کامیابی این فرایند را پی گرفته اند. با این هم سفارت وعده می دهد که موضوع را تعقیب نماید.

9-س : بعضی تاجران افغانی علاقه مند به کارهای تجاری بین کشورهای شمال اروپا وافغانستان هستند، سفارت چه کمک برای اینها کرده می تواند؟

سفارت در خدمت ایشان قرار دارد. هر زمانی که به سفارت مراجعه کنند، هر گونه امکاناتی که در حد صلاحیت های قانونی این سفارت است ، در خدمت شان قرار خواهد گرفت.

10-س : درآخراگرگفتنی دیگری دارید ،  بفرمایید

سپاس گزار شما

تشکراز شما که وقت تان را دراختیار ما قراردادید تا این گفتگو انجام یافت.

تهیه و تنظیم توسط نبی قانع زاده