مهمترین تحولات اقتصادی جهان و افغانستان در سا ل -2008

مقدمه
سال 2008 سال تحولات اقتصادی بود و در حالي این سال پايان يافت که آثار و نتايج تحولات  مهم اقتصادي در اين سال همچنان نقل محافل اقتصادي در سال 2009  خواهد بود. كشورهاي جهان به ويژه امريكا در سال 2008 بدترين وضعيت اقتصادي را از دهه 1930 به اين سو تجربه كردند. مهمترین تحولات اقتصادی در این سال به طور مختصر  و کلی عبارت از سقوط قیمت نفت، ورشکستگی بانک های امریکایی، کاهش شدید در قیمت مسکن و رکود در این بخش، کمک 700 میلیارد دالری به بانک ها، ادامه ی بحران و جهانی شدن بحران، سقوط 40 درصدی سهام کشورهای اروپایی و امریکا و کاهش شدید صادرات چین، سرایت بحران به شرکت های موتر سازی امریکا و کلاهبرداری 50 میلیارد دالری بودند.

مهمترین تحولات اقتصادی در افغانستان در این سال شامل افزایش شدید قیمت مواد خوراکی، افزایش قیمت مواد نفتی، کاهش رشد اقتصادی کشور، استیضاح وزیر تجارت، تعهد کمک 21 میلیارد دالری جامعه جهانی به افغانستان، کاهش شدید سرمایه گذاری، ادامه بحران بیکاری و افزایش آن در کشور، امضای بزرگترین قرارداد سرمایه گذاری خارجی در کشور  و کاهش ارزش افغانی در مقابل دالر بود.
ورشكستگي بانك هاي امريكا، نقطه ی آغاز بحران
نخستين رويداد مهم سال 2008 در آستانه ی ورشكستگي قرار گرفتن موسسه بيراسترنز امريكا بود كه هر سهم اين موسسه به قيمت 10 دالر به موسسه جي پي مورگان فروخته شد. قيمت سهام اين موسسه مالي سال گذشته بيش از 154 دالر داد و ستد مي شد.
موسسه مالي لمن برادرز هم بعد از 100 سال فعاليت، طي ماه سپتامبر اعلام ورشكستگي كرد. ورشكستگي و بحران مالي موسسات مالي و بانك هاي امريكايي، سرمايه گذاران بين المللي را با شوك جدي روبه رو كرد.
پس از ورشكستگي موسسه لمن برادرز، دولت امريكا و مقام هاي فدرال رزرو و وزارت دارايي به فكر نجات ساير بانك ها و موسسات مالي اين كشور افتادند. ديگر مردم امريكا به هيچ بانك سرمايه گذاري اعتماد نداشتند و بازار سهام نيز با نااطميناني شديدي روبه رو شد.
كاهش شديد قيمت مسكن در امريكا و افزايش بي خانمان ها در اين كشور موجب كاهش ارزش سهام شركت ها و صندوق هاي مسكن شد. موسسه مالي واشنگتن ميوچوال نيز با 307 ميليارد دالر دارايي، طي ماه سپتامبر اعلام ورشكستگي كرد كه اين بزرگترين ورشكستگي بانك ها در تاريخ امريكا به شمار مي رود. بانك مرکزی امريكا تصميم گرفت موسسه مالي مريل لينچ را در اختيار بگيرد. موسسه مالي واشوويا آمادگي خود را براي خريد موسسه سرمايه گذاري فارگو اعلام كرد.
بانك هاي سرمايه گذاري گلدمن ساش و مورگان استنلي نيز يك شبه به بانك هاي تجاري تبديل شدند. دولت امريكا 150 ميليارد دالر به شركت بيمه ي آي جي قرضه داد. دولت امريكا همچنين كنترول موسسات مالي فاني مایه و فردي ماك را بر عهده گرفت.

تشدید بحران در بخش مسكن امريكا
تشديد بحران در بخش مسكن امريكا دومين پديده ی اقتصادي مهم بود. با استفاده از هر معيار و شاخصي، بخش مسكن امريكا طي سال 2008 عملكرد بسيار ضعيفي داشته است و قيمت مسكن براي سومين سال متوالي كاهش يافت. تعداد بي خانمان هاي امريكايي ركورد جديدي را ثبت كرد. كاهش قيمت مسكن موجب افت شديد پروژه هاي ساختماني و كاهش شديد سرمايه گذاري در اين بخش شد. طي ماه هاي اخير هيچ پيشرفتي در زمينه ی افزايش فروش خانه هاي نو به چشم نمي خورد.
طرح نجات 700 ميليارد دالري براي كمك به بانك ها
کنگره طرح نجات 700 ميليارد دالري را تصويب كرد. هنري پاولسون، وزير دارايي امريكا طرح 2 صفحه اي خود را براي نجات صنعت مالي امريكا به كنگره ارایه كرد، ولي موفقیت چنداني در كسب موافقت نمايندگان كنگره نداشت. پاولسون سپس در طرح ديگري كه جزييات آن را بيشتر ارایه كرد، خواستار خريد دارايي هاي بد موسسات مالي شد. ولي اين مساله نيز اتفاق نيفتاد. به جاي آن، وزارت دارايي امريكا بخش زيادي از منابع مالي طرح نجات را صرف سرمايه گذاري مستقيم در بانك ها و موسسات مالي كرد.
طي دو ماه نخست از اجراي طرح نجات، بيش از 350 ميليارد دالر به بانك ها، بيمه ها و موتر سازان اختصاص يافت. اواخر دسامبر پاولسون خواستار اختصاص بخش دوم اين طرح از سوي كنگره شد. علي رغم اقدام های انجام شده، بحران اعتبارات در اقتصاد امريكا همچنان حل ناشده باقي مانده است.

گسترش بحران به اقتصاد جهان
به نظر مي رسد هيچ كشوري از آثار منفي بحران مالي و اقتصادي جهان مصوون نمانده، است. ارجینتین صندوق هاي بازنشستگي را ملي اعلام كرد. ايسلندي ها شاهد ورشكستگي سه بانك بزرگ و كاهش شديد ارزش پول ملي خود بودند . جاپان و بخش عمده اي از اروپا به ركود اقتصادي فرو رفتند. صادرات چين طي ماه نوامبر به شدت كاهش يافت و به پايين ترين حد خود طي 7 سال اخير رسيد. با كاهش قيمت نفت به كمتر از 40 دالر، كشورهاي نفتي نيز به شدت آسيب ديدند.
سقوط قيمت نفت از 147 دالر به زير 40 دالر
قيمت جهاني نفت طي ماه جولاي به بيش از 147 دالر رسيد و عادت هاي مردم امريكا را تغيير داد. ميزان مسافرت هاي مردم امريكا به پايين ترين حد طي 25 سال اخير رسيد. ميزان مسافرت ها در شاهراه اين كشور 5 درصد كاهش يافت. ولي بحران مالي جهان موجب كاهش چشمگير تقاضا و در نتيجه قيمت نفت شد. قيمت نفت از اوايل اكتوبر تا اواخر نوامبر بيش از 50 درصد كاهش يافت.
افت 40 درصدي شاخص ها در بازارهاي سهام
نگراني نسبت به وضعيت بازارهاي بورس جهان از ماه سپتامبر افزايش يافت و شاخص سهام از هنگ كنگ تا مکسیکو كاهش يافت. مقام هاي روسيه بورس مسكو را براي چند روز تعطيل كردند. به طور كلي شاخص بورس ها در اين سال بيش از 40 درصد كاهش يافت.
سرایت بحران به صنعت موتر سازي امريكا
تا ماه نوامبر ميزان فروش خودروسازان امريكايي 16 درصد كاهش يافت. جنرال موتورز و كرايسلر خواستار دريافت سريع كمك هاي مالي دولت شدند. دولت بوش سرانجام در روزهاي پاياني 2008 موافقت خود را با اعطاي قرضه 4/17 ميليارد دالري به شركت هاي موتر سازی اين كشور اعلام كرد.

افزایش قيمت مواد غذايي
با توجه به افزايش قيمت جهاني ذرت، سوخت و حبوبات طي تابستان، امريكايي ها با نخستين تورم شديد طي 17 سال اخير روبه رو شدند. وزارت زراعت امريكا اعلام كرد، قيمت مواد غذايي طي سال 2008 بيش از 5 تا 6 درصد افزايش خواهد يافت. اين رقم طي 15 سال گذشته به طور متوسط 5/2 درصد بوده است.
كلاهبرداري 50 ميليارد دالري
رسوايي مالي مدوف آخرين خبر اقتصادي مهم در سال 2008 بود. اين كه برنارد مدوف چگونه توانسته طي بيست سال اخير بيش از 7 تا 9 درصد سود در بازار سهام وال استريت در شرايط بد و خوب بازار به دست آورد، به معماي بزرگي براي مردم امريكا تبديل شده است. كلاهبرداري 50 ميليارد دالري مدوف در تاريخ مفاسد مالي امريكا بي سابقه است.
مهمترین تحولات اقتصادی افغانستان در سال 2008
اقتصاد افغانستان در سال 2008، سال پر چالشی را همراه با جهان پشت سر گذاشت. افزایش قیمت نفت و نیز به دنبال آن افزایش مواد خام به غیر از نفت، باعث کاهش در میزان سرمایه گذاری و رکود در بخش های مختلف اقتصادی کشور شد. با ادامه ی بحران کاهش سرمایه گذاری و اثر نامطلوب ناامنی بر سرمایه گذاری، بیکاری به شدت افزایش یافت و نیز ادامه ی خشک سالی در کشور، بسیاری از مناطق کشور را با خطر قحطی مواجه کرد. مهمترین تحولات اقتصادی کشور در این سال شامل موارد زیر است:
تداوم خشک سالی و افزایش قیمت مواد خوراکی
ادامه خشک سالی سال های قبل در این سال و بالا رفتن قیمت مواد خوراکی، کار را به جایی رساند که دولت برای کاهش قیمت گندم و آرد خود مستقیما وارد عمل شد. اما عملکرد دولت چندان اثری بر کاهش قیمت ها نکرد، چرا که به دلیل کاهش قیمت نفت بعد از افزایش شدید قیمت آن در ماه جولای و کاهش قیمت آن بعد از این ماه باعث شد که قیمت مواد خوراکی نیز به تدریج کاهش یافت. دلیل اصلی فسخ قرارداد دولت با شرکت های وارد کننده گندم و آرد بعد از استیضاح وزیر تجارت در واقع عدم پرداخت به موقع سود سهم دولت از طرف شرکت های مذکور به دلیل کاهش قیمت جهانی مواد خوراکی است که میزان سود تجارت در گندم و آرد را به شدت کاهش داد. ادامه ی خشونت ها، افزايش فقر و افزايش قيمت مواد غذايي در بازارهاي جهاني باعث شد تا قيمت انواع مواد غذايي در کشور 60 تا 80 درصد افزايش يابد.
گراني مواد غذايي هرچند مختص افغانستان نيست، اما اين مساله باعث شده است، تا با روشن شدن هوا، تعدادي از کودکان فقير سه تا شش ساله، در برابر نانوايي هاي کابل از مشتريان درخواست نان کنند. همچنين عصرها، تعدادي از زنان فقير در نزديکي نانواني ها ديده مي شوند. آنان با دريافت چند عدد نان از مشتريان رهسپار خانه هاي خود مي شوند تا شب شکم کودکان گرسنه ی خود و يا شايد هم شکم خود را با نان خالي سير کنند و شبي را در شهر پنج میليون نفري کابل که فاصله ی طبقاتي در آن بيداد مي کند، سپري کنند.

تعهد کمک جامعه جهانی
تعهد مجدد جامعه جهانی مبنی بر ادامه ی کمک به افغانستان تا سال 2013 به میزان 21 میلیارد دالر، از مهمترین تحولات اقتصادی کشور در این سال بود که امید تازه ای به مردم افغانستان بخشید؛ با وجود این میزان سرمایه گذاری های بخش خصوصی در کشور نه تنها افزایش نیافت، بلکه دچار کاهش شدید به دلیل افزایش قیمت نفت شد. در واقع افزایش قیمت نفت و ایجاد بحران در اقتصاد جهان این مساله را کاملا تحت الشعاع قرار داد.
امضای بزرگترین قرارداد سرمایه گذاری خارجی
افغانستان در سال 2008 ميلادي شاهد انعقاد قرارداد استخراج معدن مس عينک ولايت لوگر در شرق کشور با يک شرکت چيني به ظرفيت بيش از 200 هزار تن در سال بود. شرکت مزبور سه میليارد دالر در اين معدن سرمايه گذاري خواهد کرد که به گفته ی کارشناسان جذب اين مقدار کمک مالي خارجي در شش سال گذشته در کشور بي سابقه بود.
با بهره برداري از اين معدن، سالانه 300 میليون دالر به خزانه ی عمومي کشور کمک مي شود و زمينه ی اشتغال بيش از سه هزار نفر هم فراهم خواهد شد. معدن مس عينک با 12 تا 20 میليون تن ذخيره اولين اقدام دولت براي خصوصي سازي معادن است.

استیضاح وزیر تجارت
در آخرین روزهای سال 2008  وزیر تجارت توسط نمایندگان استیضاح شد. دلایل نمایندگان برای این استیضاح چند مورد است: وارد نمودن نفت بی کیفیت، عدم کاهش قیمت نفت با وجود 75 درصد کاهش در قیمت جهانی نفت و وجود مافیای نفت در وزارت تجارت.
مهمترین دلیلی که در واقع نمایندگان را وادار به رای قاطع برای استیضاح نامبرده کرده است، عدم حضور وزیر در تاریخ استیضاح یعنی در روز چهار شنبه بود که خشم نمایندگان را برانگیخت. از سوی دیگر با وجود کاهش 75 درصدی قیمت نفت در بازارهای جهانی، هنوز هیچ آثاری از کاهش قیمت نفت (چون دیزل، پطرول و گاز) در کشور دیده نشده است.

کاهش رشد اقتصادی کشور
افزایش قیمت نفت و ادامه ی خشک سالی و افزایش ناامنی در کشور در این سال میزان سرمایه گذاری را به شدت کاهش داد. دامنه ی این کاهش رشد اقتصادی در کشور با ایجاد بحران مالی جهانی در امریکا و جهان بیشتر شد. افزایش بیکاری و افزایش مهاجرت های بین شهری و بین کشوری از مهمترین نشانه های آن است.
با توجه به آينده تاريک جنگ، بيکاري به عنوان بزرگترين معضل اجتماعي ثبات افغانستان را تهديد مي کند. هرچند آمار دقيقي از تعداد بيکاران در دست نيست، اما به طور متوسط 40 درصد افغان ها بيکار هستند و از نداشتن يک شغل ثابت رنج مي برند. براساس آمار ارایه شده در افغانستان، در حدود 60 درصد مردان و 40 درصد زنان کار مي کنند، در حالي که اين رقم بسيار ناچيز است .
از سوی دیگر چالش هاي فرا روي اقتصاد افغانستان شامل ضعف اقتصادي، کشت خشخاش پايين بودن ظرفيت اداره هاي دولتي، فساد اداري، محدوديت در دسترسي به منابع مالي و نبود امنيت است. هر چند افغانستان کشوري کوهستاني است، مقدار آب هاي سطحي آن 75 میليارد مترمکعب تخمين زده مي شود، و در کنار جنگ، با وجود انواع مشکل اجتماعي و اقتصادي، پديده خشک سالي براي هشتمين سال متوالي در برخي نقاط کشور ادامه يافته است.
با وجود این که تاکنون علت دوره خشک سالي به صورت علمي مورد مطالعه قرار نگرفته است، اما برخي پيش بيني هاي محلي از دوره پر آبي در سال زراعي 87 و 88 در اين کشور خبر مي دهند. بر اساس اين پيش بيني ها، 80 درصد زيان خشک سالي هاي گذشته جبران خواهد شد.
علی اکبر صادقی سمنگانی

 

دیدگاه خودرا بنویسید

ایمیل *
نام *
دیدگاه *
اگر میخواهید عکس تان در کنار نظر تان قرار گیرد لطفا به سایت گراواتار مراجعه کنید

  • 5
  • ثور
  • 1398
  • 25
  • April
  • 2019
  • 19
  • شعبان
  • 1440

عضویت در کانون