عباس دلجو

در افغانستان متاسفانه غلط‌ های مشهوری زیادی در ذهن مردم جا انداخته شده است که یکی از آن غلط های مشهور، مقوله «ملت افغان» می‌باشد که در نفس این مقوله، دوغلط مشهور به گونه‌ی چشم‌آزاری به چشم می‌خورد. اولین غلط مشهور همانا، واژه «افغان» می‎باشد. همه بر این امر آگاهیم که واژه «افغان» تشخص تباری قوم پشتون می‌باشد و هیچ ربطی به سایر اقوام کشور ندارد. دومین غلط مشهور، واژه «ملت» است که برای مردم افغانستان به کار رفته است. در حالی‌که مردم افغانستان از اول تاریخ سیاسی کشور حداقل از شروع حاکمیت احمد خان ابدالی تا کنون، اصلا حاکمیت مشروع ملی را تجربه نکرده اند، تا باالتبع ملت داشته باشند. ملت يک مجموعه‌ى بزرگ از اتحاد مجموعه‌ھاى کوچکتر در يک نظام سياسى دموکراتيک است که شکل می‌یابد و ساختار آن با يک فرد و با تثبیت حقوق شهروندی شروع مي‌شود. تحقق پروسه ملت سازی در یک کشور، منوط به حاکمیت دولت ملی که مشروعیت اش از اراده جمعی مردم نشئت کرده است، می‌باشد. در واقع دولت، نماینده قدرت، تجسم آرزوها و بیانگر خواست ملت محسوب می‌شود. ایمانوئل کانت: «دولت مدرن را، مظهر اراده کلي مي‌شمارد و اقتدار اخلاقي اين دولت را، برگرفته از اراده آزاد شهرونداني که با يکديگر براي ايجاد يک اقتدار مشترک توافق کرده اند، می‌داند». بنا به گفته آقای ماکس وبر «در چنین دولتی به افراد به نحو برابر حقوق و تکالیف، آزادی‌ها و محدودیت‌ها، قدرت و مسئولیت در درون جامعه سیاسی می‌دهد.»
حالا با توجه به این برداشت‌، آیا در طول دوصد و هفتاد و چند سال گذشته در افغانستان، حاکمیتی با مشخصات بالا که برخاسته از متن اراده تمام مردم افغانستان باشد، سراغ دارید؟ آیا مردم افغانستان از دوصد هفتاد و چند سال به این سو، در وضعیتی قرار داشتند که از آزادی‌های قانونی و برابری انسانی و قدرت و مسئولیت برخوردار باشند؟ مسلما که پاسخ، منفی است. زیرا در طول تاریخ سیاه افغانستان هیچگاه در این کشور حاکمیتی برخاسته از متن اراده و خواست تمام مردم افغانستان، به وجود نیامده است. در فقدان رای و اراده مردم حاکمیت‌های استبدادی، غیر ملی و فاقد مشروعیت ملی در این کشور، در سایه شمشیر و کشتن و وحشت و ترور حکم رانده اند. اکثریت مطلق مردم شریف افغانستان بیشتر رعیت و برده‌ی اراده حاکمان مستبد و خودرای به حساب آمده و خواست و اراده آنان همیشه مقهور اراده امیران و شاهان قبیلوی بوده و حق خودارادیت آنان سلب گردیده بود. درست به همین دلیل، اصلا کاربرد مقوله«ملت افغان» برای مردم افغانستان بیشتر شبیه یک طنز تلخ تاریخی است تا اسم با مسما